به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ سه ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میگذرد. شهروندان ایرانی چندین هفته است که آتشبس دوجانبه را تجربه میکنند، اما جنگ همچنان در ذهن آنها حک شده است. خمیازههای مداوم، سردردهای صبحگاهی، خوابهای طولانی اما غیرعمیق، ساعتهای طولانی انتظار برای سنگین شدن پلکها و کمی خواب آرام، این روزها گریبان بسیاری از افراد را گرفته است.
شببیداران پساجنگی
سینما دوستان «تراویس بیکل» ۲۶ ساله را میشناسند؛ سربازی که از دل جنگ خونین ویتنام به خانهاش در نیویورک بازگشته اما درگیر بیخوابی شده است. مارتین اسکورسیزی با خلق این شخصیت در فیلم «راننده تاکسی»، اثرات ویرانگر جنگ بر جنگدیدگان را در قالب بیخوابی، خشم و شهرهای ناآرام به تصویر کشید.
ویتنام آخرین جنگ آمریکا نبود. بالکان، سومالی، افغانستان و عراق، همه مورد هدف آمریکا قرار گرفتند. دو ماه قبل نیز آمریکا به همراه اسرائیل، اقدام به حمله علیه ایران کردند. بیش از سه هزار کشته و هزاران مجروح و ویرانیهای گسترده، تنها بخشی از فاجعهای بود که در جنگ ۴۰ روزه بر سر ایران آوار شد. بسیاری از شهروندان دچار انواع تنشها و اختلالهای روانی شدهاند و برخی نیز همچون «تراویس بیکل» به شببیداران پساجنگی تبدیل شدهاند.
بیخوابی؛ هشدار روان برای شرایط خطرناک
«آرزو حاجیعزیزی»، روانشناس بالینی، در این باره توضیح میدهد: بحران، روندی غیرقابل پیشبینی و بیثبات است، در حالی که روان انسان نیاز به ثبات دارد. در شرایط بحرانی این ثبات از بین میرود و روان انسان هشداری مبنی بر خطرناک بودن شرایط دریافت میکند. این موضوع موجب اضطراب میشود که یکی از نتایج آن بیخوابی است.
وی ادامه میدهد: بحران به وجود آمده، زنگ خطر را برای ذهن فعال کرده و ذهن بیدار در قالب بیخوابی، به نوعی از روان محافظت میکند. در واقع بیخوابی یک عامل محافظتی از روان انسان است، اگرچه اقدامی اشتباه بوده و ذهن را فریب میدهد.
به گفته این روانشناس، زمانی که شرایط سختتر میشود، افراد افکار ناخوشایند را در زندگی روزمره سرکوب میکنند و این افکار سرکوبشده در طول خواب خود را به صورت کابوس یا بیقراری نشان میدهند. این کابوسها موجب کاهش کیفیت خواب میشوند.
نشانههای هشداردهنده
«علیرضا آقایوسفی»، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره، بیخوابی را از جمله نشانههای آسیبهای روانی ناشی از جنگ میداند: شایعترین نشانهها شامل بیخوابی، تحریکپذیری، کاهش تمرکز و بیقراری است. در صورت مشاهده این علائم، بهترین اقدام مراجعه سریع به روانشناس یا مشاور متخصص است، چرا که مراجعه زودهنگام میتواند روند درمان را کوتاهتر و از مزمن شدن مشکلات جلوگیری کند.
وی با بیان اینکه شرایط پس از جنگ و فضای ابهامآلود میتواند حتی از خود دوران جنگ نیز استرس بیشتری ایجاد کند، تأکید میکند: جنگ اخیر در بسیاری از شهروندان، به ویژه کودکان و نوجوانان، زمینه بروز اضطراب، اختلال در روابط اجتماعی و در برخی موارد عود افسردگی را ایجاد کرده است.
سالمندان؛ آسیبپذیرترین گروه
دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور وابسته به سازمان بهزیستی، در روزهای اخیر آمارهایی درباره وضعیت سالمندان منتشر کرده است. «مجید فولادیان»، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، با اشاره به نتایج پیمایش ملی «سنجش تأثیر جنگ بر سلامت سالمندان» توضیح میدهد: افزایش اضطراب، کاهش خواب و مشکلات اقتصادی از تأثیرات جنگ بر سالمندان است. طی این دوران، ۳۶ درصد سالمندان دچار افت سلامت جسمی شدهاند و ۳۷ درصد نیز کاهش کیفیت خواب را تجربه کردهاند.
وی میافزاید: بیش از نیمی از سالمندان، معادل ۵۶ درصد، افزایش مستقیم اضطراب ناشی از جنگ را تجربه کردهاند و احساس امنیت در ۲۷ درصد از آنان کاهش یافته است؛ بنابراین لازم است سالمندان کمتر در معرض اخبار جنگ قرار گیرند.
راهکارهای عملی برای بهبود خواب
حاجیعزیزی راهکارهایی برای بهبود کیفیت خواب ارائه میدهد: تخت خواب فقط برای خواب است و نباید کار دیگری مانند چک کردن گوشی یا فیلم دیدن روی آن انجام داد. حتی اگر نیمه شب بیدار شدید و دیگر چشم به خواب نرفت، باید از تخت بلند شوید و کار دیگری انجام دهید تا احساس خوابآلودگی دوباره آغاز شود. این کار هر چند بار که نیاز باشد باید تکرار شود. بعد از مدتی ذهن یاد میگیرد که تخت یعنی خواب و نه نگرانی و اضطراب.
برنامه ثابت خواب حتی در روزهای تعطیل باید وجود داشته باشد. هر شب سر یک ساعت معین به خواب بروید و هر روز سر یک ساعت معین بیدار شوید. اجازه ندهید اختلاف ساعت خواب روزهای تعطیل بیش از یک ساعت باشد. این کار ضرباهنگ درونی بدن را برای خواب و بیداری تنظیم میکند.
پیگیری اخبار؛ دشمن اصلی خواب
«مهسا شجاعی»، متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ طب خواب، چک کردن مداوم اخبار را مخربترین عامل برای بیخوابی میداند. او میگوید: پیگیری اخبار و استفاده از گوشی هوشمند به دلیل نور آبی و آشفتگی ذهنی، ترشح ملاتونین را مختل میکند. اکیداً توصیه میشود از یک ساعت قبل از خواب، گوشی کنار گذاشته شود و فعالیتهای آرامبخش جایگزین گردد.
مطالعه کتابهای غیرمرتبط با جنگ، گوش دادن به پادکستهای آرام، دوش آب گرم و گفتوگو با خانواده درباره خاطرات خوش گذشته، از جمله راهکارهای مؤثر برای ایجاد آرامش پیش از خواب است.
شجاعی با اشاره به شباهتهای بیخوابی ناشی از اضطراب و تروماهای جنگی میگوید: در ترومای جنگی، فرد ممکن است با صدای انفجار یا جنگنده از خواب بپرد و این ترس همواره با او باقی بماند. استرسهای ذهنی ناشی از جنگ یا حوادث تلخ میتواند منجر به کابوسهای مکرر شود. این کابوسها گاهی تا حدی شدید میشوند که فرد از ترس دیدن دوباره آنها، از خوابیدن امتناع میکند که در این صورت حتماً نیاز به پیگیریهای درمانی، مشاوره و حتی دارودرمانی زیر نظر متخصص وجود دارد.
جمعبندی
اگر دچار مشکلات خواب شدهاید، آن را بپذیرید. شرایط سخت و بحرانی میتواند کیفیت خواب را مختل کند. با خود مهربان باشید و استرس مضاعفی ناشی از این وضعیت به خود تحمیل نکنید. تداوم بیخوابی میتواند به مشکلات پایدارتر سلامت روان منجر شود، بنابراین در صورت تداوم علائم، حتماً از یک متخصص کمک بگیرید.