به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ مجالس عزای سیدالشهدا(ع) از دیرباز کانون انتقال معارف اهل بیت(ع) و پاسداری از مکتب تشیع بوده است. این مجالس در طول ۱۴ قرن، در سختترین شرایط، پیام عاشورا را زنده نگه داشتهاند . با این حال، آنچه امروز در برخی از این مجالس مشاهده میشود، گاه با هدف اصلی عزاداری که «آگاهیبخشی و بصیرتافزایی» است، فاصله گرفته است.
رهبر معظم انقلاب در این باره هشدار دادهاند: «امروز حسین بن علی(ع) میتواند جهان را نجات دهد، به شرط آنکه چهره او با تحریف و دگرگونی مخدوش نشود. نگذارید چشمها و دلها با مطالب و کارهای تحریفشده و باطل، از چهره پربرکت و فروزان سالار شهیدان منحرف شود.»
مهمترین آسیبهای عزاداری محرم
مراجع عظام تقلید و اندیشمندان اسلامی در طول سالها به آسیبهای متعددی که دامنگیر مجالس عزاداری شده است، اشاره کردهاند:
۱. نگاه سطحی و ظاهری به عزاداری
برخی مجالس عزاداری به جای آنکه بر مفاهیم بلند عاشورا و درسهای آن برای زندگی امروز متمرکز شوند، صرفاً به مراسمی احساساتی و سطحی تبدیل شدهاند. مراجع تقلید بر این نکته تأکید دارند که مرثیهها و مدیحهها باید بر مفاهیم عالی اسلامی موجود در عاشورا متمرکز باشند .
۲. اغراق و غلو در توصیف
یکی دیگر از آسیبهای جدی، غلو و اغراق در توصیف شخصیتهای عاشوراست. قرآن کریم به شدت از غلو نهی کرده و ائمه اطهار(ع) نیز همواره پیروان خود را از غالیان برحذر داشتهاند. امام صادق(ع) فرمودهاند: «جوانان خود را از غالیان دور کنید تا آنها را فاسد نکنند؛ زیرا اینان عظمت خدا را پایین میآورند و برای بندگان خدا ادعای خدایی میکنند.»
۳. بدعتهای ناپسند در عزاداری
برخی رفتارهای ناپسند که در مجالس عزاداری دیده میشود، ریشه در بدعتهایی دارد که با فرهنگ اصیل عاشورا همخوانی ندارد. آیات عظام از جمله آیتالله مکارم شیرازی بر این نکته تأکید دارند که عزاداری باید به گونهای باشد که مردم را با اهداف قیام امام حسین(ع) آشنا کند و روشهای آن باید با سنت معصومان(ع) و عقلای جامعه هماهنگ باشد .
۴. قمهزنی و اعمال خشن
یکی از بحثبرانگیزترین آسیبها، قمهزنی و اعمال خشن در عزاداری است. علما و مراجع تقلید این اقدامات را به شدت محکوم کردهاند. رهبر معظم انقلاب در این باره فرمودهاند: «قمهزنی نه تنها در نظر عامه مردم نشانه حزن و اندوه نیست و سابقهای در زمان ائمه و بعد از آنها ندارد و تأیید خاصی از معصومین بر آن وارد نشده است، بلکه باعث ذلت و بدنامی مذهب میشود. بنابراین، به هیچ وجه جایز نیست.»
آیتالله مکارم شیرازی نیز تصریح کردهاند که مجالس عزاداری نباید به بهانه عشق به امام حسین(ع)، دستاویزی برای اعمالی شود که باعث وهن دین و سوءاستفاده دشمنان میگردد .
۵. رفتارهای تحقیرآمیز در عزاداری
برخی از اقدامات مانند بستن قلاده به گردن یا استفاده از الفاظ نامناسب در مدیحهها، نمونههایی از رفتارهای تحقیرآمیز است که در برخی مجالس دیده میشود. این اعمال نه تنها با کرامت انسانی که اسلام بر آن تأکید دارد، در تناقض است، بلکه باعث میشود چهره خشن و غیرمنطقی از شیعیان در اذهان شکل بگیرد .
راهکارهای صیانت از فرهنگ عاشورا
برای جلوگیری از تحریف و صیانت از میراث گرانبهای عاشورا، راهکارهای زیر پیشنهاد میشود:
۱. تمرکز بر پیامهای اصلی عاشورا
مجالس عزاداری باید به جای پرداختن به حاشیهها، بر مفاهیم اصلی عاشورا مانند ظلمستیزی، احیای ارزشهای الهی، امر به معروف و نهی از منکر و بصیرتافزایی متمرکز شوند. امام خمینی(ره) بر این نکته تأکید داشت که مجالس عزاداری باید به سکویی برای ترویج فرهنگ اصیل عاشورا و آموزههای واقعی اسلام تبدیل شود .
۲. پرهیز از غلو و اغراق
مداحان و مرثیهسرایان باید از توصیفاتی که شأن اهل بیت(ع) را پایین میآورد و یا به غلو منجر میشود، پرهیز کنند .
۳. پرهیز از رفتارهای خشن و بدعتآمیز
مؤمنان باید عشق و ارادت خود به سیدالشهدا(ع) را در چارچوبی که مورد پذیرش امام زمان(عج) و مورد تأیید علماست، ابراز کنند .
۴. رعایت وحدت و پرهیز از اختلافافکنی
مجالس عزاداری باید محور وحدت باشند، نه اختلاف. طرح مسائل فرقهای و اختلافبرانگیز در این مجالس، مغایر با هدف اصلی عزاداری است .
۵. هماهنگی با فرهنگ و عرف جامعه
شیوههای عزاداری باید به گونهای باشد که با فرهنگ و عرف جامعه همخوانی داشته باشد و باعث وهن مذهب نشود .
جمعبندی
عزاداری محرم، یکی از غنیترین و ارزشمندترین میراثهای فرهنگی و دینی جامعه شیعه است که در طول تاریخ نقش تعیینکنندهای در حفظ هویت دینی و ایجاد همبستگی اجتماعی داشته است. با این حال، این میراث عظیم در معرض آسیبهایی قرار دارد که اگر چارهای برای آن اندیشیده نشود، ممکن است به تدریج کارکرد اصلی خود را از دست بدهد.
همانطور که رهبر معظم انقلاب تأکید کردهاند، مقابله با تحریف یکی از مهمترین وظایف امروز جامعه شیعه است. مجالس عزاداری باید چنان باشکوه و معنادار برگزار شوند که دشمنان را در توطئههایشان ناکام کنند و پیام عاشورا را به بهترین شکل به نسلهای آینده منتقل نمایند . حفظ اصالت و پاکیزگی این آیین، وظیفه همه دلسوزان فرهنگ عاشورایی است.