به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ توانایی مقاومت در برابر خواستههای دیگران و ایستادگی بر موضع خود، مهارتی نیست که یکشبه به دست آید. پژوهشها نشان میدهد که این توانایی ریشه در سالهای اولیه رشد دارد. مطالعهای در دانشگاه ویرجینیا که نوجوانان را از ۱۳ تا ۲۴ سالگی دنبال کرده، نشان میدهد نوجوانانی که سطوح بالایی از فشار peers را تجربه کردهاند، در بزرگسالی بیشتر در معرض رفتارهای coercive از سوی همسرانشان قرار میگیرند .
ریشههای آسیبپذیری در سالهای اولیه
کودکان و نوجوانان به دلایل متعددی در برابر فشار دیگران آسیبپذیرند. مهمترین این عوامل عبارتند از:
۱. رابطه مادر-کودک و سبک فرزندپروری
مطالعات نشان میدهد که کیفیت رابطه مادر-کودک در سن ۱۳ سالگی میتواند پیشبینیکننده میزان فشار peers در سالهای بعد باشد. کودکانی که با مادران خود روابط ضعیف و ناایمن دارند، بیشتر در معرض فشار peers قرار میگیرند . جالب اینجاست که حتی سبک تصمیمگیری در خانواده نیز تأثیرگذار است. پژوهشی نشان داده که نوجوانانی که در تصمیمگیریهای خانوادگی مشارکت دارند (تصمیمات مشترک والدین و نوجوان)، کمتر تحت تأثیر peers قرار میگیرند؛ در حالی که نوجوانانی که یا والدین به تنهایی تصمیم میگیرند یا خودشان به تنهایی، بیشتر در معرض فشار peers هستند .
۲. نبود دلبستگی ایمن و احساس تنهایی
کودکی که احساس میکند به دیگران وابسته است و منبع حمایت مطمئنی ندارد، برای حفظ هر رابطهای — حتی اگر ناسالم باشد — تلاش میکند. در پژوهشی در سال ۲۰۲۲ مشخص شد کودکانی که نیازهای روانشناختی پایه آنها (نیاز به خودمختاری، شایستگی و ارتباط) برآورده نمیشود، عزت نفس پایینتری دارند و بیشتر در معرض افسردگی و فشار peers هستند .
۳. فقدان مهارت «نه گفتن»
بسیاری از کودکان به دلیل ناآگاهی از روشهای درست ابراز نظر، ترس از طرد شدن یا کمبود اعتمادبهنفس، نمیتوانند در برابر خواستههای دیگران مقاومت کنند. پژوهش سایمون فریزر نشان میدهد کودکانی که مهارتهای جراتورزی را یاد میگیرند، در موقعیتهای اجتماعی عملکرد بهتری دارند و کمتر قربانی زورگویی میشوند .
عواقب آسیبپذیری در برابر فشار peers
آسیبپذیری در برابر خواستههای دیگران تنها به دوران کودکی محدود نمیشود. مطالعه دانشگاه ویرجینیا نشان میدهد که قرار گرفتن در معرض فشار peers در نوجوانی، پیامدهای بلندمدتی از جمله کاهش استقلال عملکردی در بزرگسالی (توانایی مدیریت امور مالی، زندگی مستقل و رفتار مسئولانه) و افزایش رفتارهای coercive در روابط عاشقانه را به دنبال دارد .
چگونه میتوان به کودکان کمک کرد؟
۱. ایجاد فضای امن برای ابراز نظر
والدین باید به کودکان بیاموزند که نظرشان مهم است و «نه» گفتن اشکالی ندارد. یکی از مهمترین راهکارها، اجازه دادن به کودکان برای مشارکت در تصمیمگیریهای متناسب با سنشان است . پژوهشها نشان میدهد که تصمیمگیری مشترک والدین و کودک، بهطور قابلتوجهی با کاهش susceptibility به peer pressure مرتبط است.
۲. آموزش مهارتهای جراتورزی و «نه گفتن»
والدین و مربیان باید مهارتهای جراتورزی را در قالب نقشآفرینی و تمرین به کودکان آموزش دهند. آموزش نحوه ابراز نظر با لحن محکم اما مودبانه و نحوه رد درخواستهای نامعقول، یکی از مؤثرترین راهکارهاست .
۳. توجه به نشانههای هشداردهنده
اگر کودک شما بیش از حد «بله» میگوید، از موقعیتهای اجتماعی دوری میکند یا دائماً نیاز به تأیید دیگران دارد، اینها میتوانند نشانههایی از ضعف در مهارتهای جراتورزی باشند. مراجعه به مشاور کودک در این موارد میتواند کمککننده باشد .
نتیجهگیری
آسیبپذیری کودکان در برابر خواستههای دیگران نه یک ضعف ذاتی که نتیجه عوامل تربیتی، محیطی و رشدی است. با ایجاد روابط امن، تقویت عزت نفس و آموزش مهارتهای جراتورزی، میتوان کودکان مقاومتری پرورش داد که مرزهای شخصی خود را بشناسند و در برابر فشارهای اجتماعی، توان «نه گفتن» داشته باشند.