به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ هفته‌نامه «هفت صبح» در گزارشی با عنوان «عشق زیر سایه اقتصاد»، تصویری روشن از معادله جدید زندگی مشترک در ایران ترسیم کرده است. «مهسا» و «حسام» سه سال نامزد بودند. هر بار که نزدیک عقد می‌شدند، یا جهش اجاره‌بها رخ می‌داد یا قیمت لوازم خانگی سر به فلک می‌کشید. حسام می‌گوید: «از جایی به بعد فهمیدیم کیفیت رابطهمان دارد قربانی قیمتها میشود». سرانجام با کمک خانواده‌ها و حذف تشریفات عقد کردند؛ اما بار وام و رهن، سایه‌ای دائمی بر آغاز زندگیشان انداخته است .

این روایت، تنها یکی از هزاران داستان مشابه در جامعه امروز ایران است. بررسی داده‌های آماری نشان می‌دهد که روند ازدواج در ایران از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ وارد مسیر نزولی قابل‌توجهی شده است . تعداد ازدواج‌ها که در سال ۱۳۹۵ حدود ۷۰۴ هزار مورد بود، در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۷۰ هزار واقعه کاهش یافته است .

«طلاق خاموش»؛ وقتی زندگی ادامه دارد اما عشق نه

اما نگران‌کننده‌تر از کاهش ازدواج، پدیده‌ای است که می‌توان آن را «طلاق خاموش» نامید. در حالی که آمار طلاق رسمی نیز افزایش یافته و هم‌اکنون به ازای هر ۱۰۰ ازدواج، بیش از ۴۶ طلاق ثبت می‌شود ، بسیاری از زوج‌ها به دلایل اقتصادی از جدا شدن رسمی خودداری می‌کنند.

کارشناسان اجتماعی می‌گویند که امروزه «ازدواج» دیگر صرفاً یک مناسک فرهنگی نیست؛ پروژه‌ای مالی-روانی است که بدون حمایت نهادی، ریسک شکستش بالاست. به همین دلیل، نسل جدید ابتدا به سرمایه انسانی خود فکر می‌کند و بعد به تشکیل خانواده . آن‌هایی هم که ازدواج کرده‌اند، اغلب در شرایطی زندگی می‌کنند که نه توانایی جدایی رسمی دارند و نه انگیزه‌ای برای ادامه مسیر پرشور.

به گزارش روزنامه گاردین، سقوط تاریخی ریال به ۱.۴۲ میلیون در برابر دلار (کاهش بیش از ۵۶ درصدی در شش ماه)، نقطه عطفی برای اقتصادی بود که از قبل در حال دست و پنجه نرم کردن با مشکلات بود. کاهش بی‌سابقه ارزش پول ملی باعث شده است تورم مواد غذایی به طور میانگین ۷۲ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یابد . برای میلیون‌ها ایرانی که بیش از نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، جهش تورم فاجعه‌بار بوده است .

معمای افزایش ازدواج در بحران کرونا

یکی از تناقض‌های جالب توجه در آمارهای ازدواج، پدیده عجیب افزایش ازدواج در دوران کرونا بود. در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، همپای سایر کشورهای جهان، رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی و تعطیلی تالارها، باعث شد ازدواج در این دو سال به طور مرتب افزایش داشته باشد .

طبق داده‌های مرکز آمار، در سال ۱۳۹۹ تعداد ازدواج‌های ثبت شده در کشور معادل ۵۶۳ هزار و ۵۶۷ مورد بود که نسبت به سال قبل رشد ۵ درصدی داشت. این روند در سال بعد هم ادامه یافت .

این تناقض ظاهری را می‌توان با «پدیده سادگی اجباری» توضیح داد. تالارها تعطیل، سفرها لغو و مهمانی‌های پرخرج ممنوع شدند؛ پس هزینه‌های حاشی‌ای که به مانع تبدیل شده بودند حذف شدند. بسیاری از زوج‌ها فهمیدند که اصل پیوند به تجمل وابسته نیست. اما به محض بازگشت زندگی به روال عادی، همان حواشی با ضریب بالاتری برگشتند. این رفت و برگشت، حساسیت روند ازدواج به «هزینه‌های غیرضروری» را به خوبی نشان می‌دهد .

تاثیر چندلایه تحریم بر معیشت خانواده

مستندات ارائه شده توسط نمایندگی ایران در ژنو نشان می‌دهد که تحریم‌های یک‌جانبه، با کاهش قدرت خرید، افزایش تورم و بیکاری، و محدودیت در دسترسی به کالاهای اساسی، تأثیرات مخربی بر درآمد کلی خانواده و در نتیجه بر رفاه کودکان داشته است .

یک گزارش دیگر از سازمان ملل نیز تأکید کرده است که تحریم‌های هدفمند علیه صنایع کلیدی مانند نفت، گاز و بانکداری باعث افزایش شدید تورم و بیکاری شده است. در نتیجه، بسیاری از خانواده‌ها، به ویژه آن‌هایی که سرپرست آن‌ها زنان هستند، در تأمین نیازهای اولیه مانند غذا، مسکن و بهداشت با مشکل مواجه‌اند .

ماشین حساب زندگی: وقتی اعداد علیه خانواده اند

داده‌های آماری آنقدر گویا هستند که نیازی به تفسیر ندارند:

• کاهش ۴۶ درصدی ازدواج: در آخرین سال زراعی (مارچ ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵)، به ازای هر ۱۰۰۰ نفر تنها ۵.۶ نفر ازدواج کردند. این رقم نسبت به سال ۲۰۱۱-۲۰۱۲، ۴۶ درصد کاهش یافته است .

• کاهش ۳۱ درصدی در یک دهه: تعداد ازدواج‌ها از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ حدود ۳۱ درصد کاهش یافته است .

• افزایش ۲۰۰ درصدی قیمت گوشت: قیمت یک کیلوگرم گوشت قرمز که در سال ۲۰۱۸ حدود ۷۰ هزار تومان بود، اکنون به بیش از یک میلیون تومان رسیده است .

• کاهش ۴۰ درصدی مصرف پروتئین: سرانه مصرف گوشت در ایران طی یک دهه گذشته ۴۰ درصد کاهش یافته است .

• وضعیت وخیم سلامت روان: طبق گزارش‌ها، بیش از ۳۰ درصد ایرانیان از اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب رنج می‌برند که مستقیماً با ناامیدی اقتصادی مرتبط است .

زنگ خطر برای نسل آینده

این بحران تنها به کاهش ازدواج و افزایش تنش‌های زناشویی محدود نمی‌شود. سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد که وضعیت اقتصادی خانواده بر تغذیه، آموزش، سلامت و فرصت‌های آینده کودکان تأثیر می‌گذارد .

آمار ثبت احوال نشان می‌دهد که نرخ باروری در ایران از بیش از ۶ فرزند در دهه ۱۹۸۰ به ۱.۴۸ فرزند در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۴ کاهش یافته است که بسیار پایین‌تر از سطح جایگزینی جمعیت است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰، از هر سه ایرانی یک نفر بالای ۶۰ سال سن داشته باشد .

جمع‌بندی

جنگ اقتصادی خاموشی که بر کشور تحمیل شده، نه با گلوله و موشک که با تورم جهشی، بیکاری مزمن و کاهش فاجعه‌بار قدرت خرید، در حال نابودی بنیان خانواده‌های ایرانی است. تازه‌ترین تحقیقات میدانی نیز این موضوع را تأیید می‌کند که بیکاری، اجاره‌بای نجومی و فقر، به مراتب ویرانگرتر از مواردی مانند مهریه، باعث سست شدن بنیان خانواده‌ها شده‌اند .

کارشناسان تأکید دارند که برای مهار این بحران، یک بسته سیاستی چندلایه شامل مهار هزینه‌های غیرضروری ازدواج، وام ودیعه مسکن با بهره ترجیحی و آموزش مهارت‌های ارتباطی و سواد مالی در مدارس ضروری است . بدون چنین رویکردی، نه تنها آمار ازدواج بهبود نخواهد یافت، بلکه نسل آینده در خانواده‌هایی بزرگ خواهد شد که اساس عاطفی آن‌ها پیش از تولد، توسط فشارهای اقتصادی فرسوده شده است.