به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ مغز انسان بهطور تکاملی به گونهای شکل گرفته که به تهدیدها بیش از خبرهای خوش واکنش نشان دهد. این پدیده که در روانشناسی با عنوان «سوگیری منفیگرایی» (Negativity Bias) شناخته میشود، ریشه در تاریخ تکامل بشر دارد. در گذشته، توجه سریع به خطرها شانس بقا را افزایش میداد؛ اما همین سازوکار امروز باعث میشود خبرهای منفی بیش از سایر اخبار توجه ما را جلب کنند و مدت بیشتری در ذهن بمانند .
رسانهها نیز از این سوگیری شناختی آگاه هستند و معمولاً محتوای منفی را بیشتر منتشر میکنند، چرا که آمار نشان میدهد این گونه محتوا کلیک، بازدید و مشارکت بیشتری جذب میکند . در نتیجه، ما در یک چرخه معیوب گرفتار میشویم: رسانهها اخبار منفی تولید میکنند، مغز ما به آنها جذب میشود و این امر رسانهها را به تولید بیشتر این محتوا تشویق میکند.
یک مطالعه نشان داده است که تماشای اخبار منفی تنها پس از ۱۴ دقیقه باعث افزایش سطح اضطراب و تغییر خلق و خو میشود . عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز با اشاره به این موضوع توضیح میدهد که «بالاتر بودن جاذبه اخبار بد نسبت به اخبار خوب دلیل دیگری است که باعث پوشش بیشتر و پیگیری اخبار منفی میشود» .
وقتی خبرهای بد به استرس مزمن تبدیل میشوند
وقتی این روند با انتشار بیوقفه اخبار در تلفن همراه و شبکههای اجتماعی همراه میشود، مغز فرصت کافی برای بازیابی پیدا نمیکند و احساس فشار روانی افزایش مییابد. این استاد دانشگاه توضیح میدهد: «دیدن و شنیدن مکرر اخبار منفی و در نتیجه فکر کردن به اتفاقات بد گذشته، حال و آینده، خاصیت سمی برای سلامت روان ما دارد» .
پیامدهای این بمباران خبری میتواند شامل موارد زیر باشد:
افزایش اضطراب و نگرانی: تماشای مکرر اخبار جنگ، بحرانهای اقتصادی و خشونت، سطح اضطراب را به شدت افزایش میدهد. حتی افرادی که مستقیماً درگیر این حوادث نیستند نیز دچار «اضطراب رسانهای» میشوند .
اختلال در خواب: پیگیری اخبار منفی پیش از خواب، منجر به بیخوابی یا خواب ناآرام میشود. به هم ریختگی وضعیت خواب از دیگر پیامدهای پیگیری مداوم اخبار ناراحتکننده است .
احساس درماندگی و بیقدرتی: وقتی فرد بارها و بارها با فجایع و بحرانهای عظیم مواجه میشود، دچار حس ناتوانی و بیاثری میگردد. این پدیده با عنوان «درماندگی آموخته شده» شناخته میشود .
کاهش امید به آینده: اخبار مداوم از فساد، جنگ، تورم و تغییرات اقلیمی میتوانند نگرش افراد به آینده را منفی کنند. در نوجوانان و جوانان این مسئله میتواند منجر به بیهدفی و خستگی روانی شود .
تأثیر بر سلامت جسمی: استرس مزمن ناشی از اخبار منفی میتواند به مشکلات جسمی مانند سردردهای تنشی، اختلالات گوارشی و حتی تضعیف سیستم ایمنی منجر شود .
یک متخصص روانشناسی بالینی در این باره هشدار میدهد: «با افزایش اخبار اضطرابآور و انتشار مداوم اطلاعات از منابع مختلف، بسیاری از افراد دچار علائمی مانند تپش قلب، بیقراری، اختلال خواب و کاهش تمرکز میشوند» .
چرا بعضیها دیگر اخبار را دنبال نمیکنند؟
پژوهشگران میگویند بسیاری از افراد برای محافظت از سلامت روان خود، آگاهانه از اخبار فاصله میگیرند. بر اساس آمارها، حدود ۴۰ درصد مردم جهان دستکم گاهی از پیگیری اخبار اجتناب میکنند؛ نه به دلیل بیتفاوتی، بلکه چون احساس میکنند حجم خبرهای منفی از توان روانی آنها فراتر رفته است.
یک استاد دانشگاه با اشاره به اثرات منفی مواجهه مکرر با اخبار بد توضیح میدهد: «مواجهه مداوم و مکرر با اخبار منفی باعث ایجاد نوعی عادیانگاری همراه با نهادینه کردن استرس و اضطراب میشود و فرد با تجربه احساس ناامیدی و درماندگی دست به اقدامی برای حل مسئله نمیزند» .
این موضوع نشان میدهد که قطع کامل اخبار نیز راهحل مناسبی نیست، بلکه باید تعادلی هوشمندانه بین آگاهی و حفظ سلامت روان برقرار کرد.
راهکارهای عملی برای مدیریت بمباران خبری
به گفته متخصصان، چند راهکار عملی برای کاهش تأثیرات منفی اخبار بر سلامت روان وجود دارد:
۱. محدود کردن زمان پیگیری اخبار: متخصصان توصیه میکنند که به جای پیگیری مداوم اخبار، کمتر از ۳۰ دقیقه در روز را به دنبال کردن اخبار اختصاص دهید . این استاد دانشگاه نیز تأکید دارد: «پیگیری و رصد اخبار بد و منفی را روزانه به حداقل ممکن برسانید، خصوصاً از خواندن و شنیدن تکراری اخبار بد و یا تحلیلهای منفی و گاهی بزرگنمایی شده اجتناب کنید» .
۲. انتخاب منابع خبری معتبر: به جای منابعی با لحن تحریکآمیز یا تیترهای اغراقآمیز، منابع تحلیلی و واقعگرا را انتخاب کنید . شناخت سوگیریهای رسانهای کمک میکند که مصرف رسانهای هوشمندانهتری داشته باشیم .
۳. بررسی احساسات قبل و بعد از پیگیری اخبار: بعد از محدود کردن زمان تماشای اخبار، احساس خود را قبل و بعد از آن بسنجید. اگر مضطرب شدهاید، باید میزان مواجهه با اخبار را کاهش دهید .
۴. جایگزینی با محتوای مثبت: در کنار اخبار روز، به دنبال محتوایی باشید که حس توانمندی، امید و یادگیری در شما ایجاد کند .
۵. تمرین تکنیکهای آرامسازی: مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی میتوانند اثرات استرسزای اخبار را خنثی کنند . این استاد دانشگاه نیز توصیه میکند که «سعی کنید در پی شناسایی و مواجه با اخبار نویدبخش و امیدبخش نیز باشید» .
۶. تعیین «زمان نگرانی»: اختصاص زمان خاصی از روز برای فکر کردن به موضوعات استرسزا میتواند به مدیریت علائم اضطراب کمک کند. کارشناسان توصیه میکنند که با برنامهریزی روزانه، پیگیری اخبار و نگرانی ناشی از آن را به حداقل برسانید .
جمعبندی
در دنیای اشباعشده از اخبار منفی، داشتن آگاهی و مهارت روانی برای مدیریت این اطلاعات، ضرورتی غیرقابل چشمپوشی است. اگرچه آگاهی از اخبار مهم است، اما سلامت روانی نیز نیاز به مراقبت دارد. با انتخاب هوشمندانه محتوا، کنترل زمان و تمرینهای تقویت روان، میتوان اثرات زیانبار رسانهها را کاهش داد و ذهنی آرامتر و آگاهتر داشت.
همانطور که این استاد دانشگاه تأکید میکند، «پرهیز از پیگیری مداوم اخبار بد و منفی ضروری است» و «چارهاندیشی برای اجتناب و یا مدیریت ترس و اضطراب یک مهارت است» . اما نکته مهم این است که مواجهه مکرر مزمن با اخبار منفی بدون ایجاد توانمندی برای پیشگیری یا مدیریت مشکل، باعث از دست رفتن این کارکرد میشود . بنابراین، بهترین رویکرد، ترکیبی از آگاهیبخشی، محدودیت هوشمندانه و تقویت مهارتهای مقابله با استرس است.