به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ با سردتر شدن هوا و افزایش پایداری جوی، آلودگی هوا بار دیگر به یکی از نگرانی‌های جدی سلامت عمومی تبدیل می‌شود؛ بحرانی که آثار آن تنها به سوزش چشم و مشکلات تنفسی محدود نیست و می‌تواند سلامت قلب و عروق، رشد کودکان، کیفیت زندگی سالمندان و حتی سلامت مادران باردار را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، آگاهی از راهکارهای کاهش مواجهه با آلاینده‌ها و توجه به توصیه‌های بهداشتی، برای همه اعضای خانواده اهمیت دارد.
وضعیت هوای تهران؛ قرار گرفتن در محدوده ناسالم برای گروه‌های حساس
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روزهای اخیر، کیفیت هوای تهران در چند نوبت به محدوده ناسالم برای گروه‌های حساس رسیده است. در ۲۴ آبان ۱۴۰۵، شاخص کیفیت هوای پایتخت عدد ۱۲۵ را ثبت کرد و میانگین شاخص در ۲۴ ساعت گذشته نیز ۱۴۷ بود؛ اعدادی که نشان‌دهنده شرایط نامطلوب برای کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های قلبی و تنفسی است.
همچنین آمار تجمیعی کیفیت هوای تهران از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۴ آبان، ۱۳ روز هوای پاک، ۱۹۱ روز هوای قابل‌قبول، ۳۳ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس و دو روز هوای ناسالم برای همه گروه‌ها را نشان می‌دهد. این ارقام بیانگر آن است که اگرچه بخش عمده روزهای سال در محدوده قابل‌قبول سپری شده، اما دوره‌های آلودگی همچنان سلامت شهروندان را با خطر مواجه می‌کند.
آلودگی هوا چگونه سلامت انسان را تهدید می‌کند؟
آلودگی هوا ترکیبی از آلاینده‌های مختلف است که ذرات معلق، به‌ویژه ذرات ریز و بسیار ریز، از مهم‌ترین عوامل خطر آن به شمار می‌روند. این ذرات به دلیل اندازه کوچک می‌توانند به بخش‌های عمقی دستگاه تنفسی نفوذ کنند و در برخی موارد وارد جریان خون شوند.
مواجهه با هوای آلوده ممکن است باعث سرفه، تنگی نفس، تحریک چشم و گلو و تشدید بیماری‌هایی مانند آسم و برونشیت شود. با این حال، پیامدهای آلودگی هوا به دستگاه تنفسی محدود نمی‌ماند. شواهد علمی نشان می‌دهد که آلودگی می‌تواند با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته مغزی و برخی اختلالات متابولیک و تولیدمثلی نیز ارتباط داشته باشد.
بر اساس گزارش فنی سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۶، آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر محیطی برای سلامت انسان در جهان است و بخش بزرگی از مرگ‌های منتسب به آن با بیماری‌های غیرواگیر ارتباط دارد. این سازمان بر ضرورت توجه به پیامدهای آلودگی بر دستگاه تنفسی، قلب و عروق و سلامت عمومی تأکید کرده است.
کودکان، سالمندان و زنان باردار؛ گروه‌هایی که بیشتر آسیب می‌بینند
همه افراد در معرض آلودگی هوا ممکن است با پیامدهای آن روبه‌رو شوند، اما میزان آسیب‌پذیری یکسان نیست. کودکان به دلیل رشد و تکامل دستگاه تنفسی و الگوی تنفس متفاوت، در برابر آلاینده‌ها حساس‌ترند. حضور طولانی‌مدت در فضای باز، بازی و فعالیت بدنی در محیط آلوده می‌تواند میزان دریافت آلاینده‌ها را افزایش دهد.
سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، عروقی و ریوی نیز در معرض خطر بیشتری قرار دارند؛ زیرا آلودگی هوا می‌تواند بیماری زمینه‌ای آنان را تشدید کند و احتمال بروز علائم یا نیاز به خدمات درمانی را افزایش دهد.
زنان باردار نیز باید در روزهای آلوده مراقبت بیشتری داشته باشند. شواهد علمی از ارتباط میان مواجهه با آلودگی هوا و برخی پیامدهای نامطلوب بارداری حکایت دارد؛ ازاین‌رو کاهش مواجهه با آلاینده‌ها در این دوره اهمیت ویژه‌ای دارد.
شاخص کیفیت هوا چه چیزی به ما می‌گوید؟
شاخص کیفیت هوا یا AQI ابزاری برای بیان وضعیت آلودگی و سطح خطر آن برای سلامت انسان است. این شاخص معمولاً در چند محدوده طبقه‌بندی می‌شود:
-
۰ تا ۵۰؛ پاک: کیفیت هوا مطلوب است و خطر قابل‌توجهی برای سلامت عمومی ندارد.
-
۵۱ تا ۱۰۰؛ قابل‌قبول: کیفیت هوا عموماً مناسب است، اما برخی افراد بسیار حساس ممکن است با مشکل مواجه شوند.
-
۱۰۱ تا ۱۵۰؛ ناسالم برای گروه‌های حساس: کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی باید فعالیت طولانی و سنگین در فضای باز را کاهش دهند.
-
۱۵۱ تا ۲۰۰؛ ناسالم: احتمال بروز آثار نامطلوب برای سلامت همه افراد افزایش می‌یابد و گروه‌های حساس بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند.
-
۲۰۱ تا ۳۰۰؛ بسیار ناسالم: خطر سلامت برای همه افراد افزایش می‌یابد و باید از فعالیت بدنی در فضای باز خودداری کرد.
-
بالاتر از ۳۰۰؛ خطرناک: شرایط اضطراری سلامت عمومی محسوب می‌شود و مواجهه با هوای بیرون باید تا حد امکان به حداقل برسد.
بنابراین، قرار گرفتن شاخص در محدوده نارنجی به معنای بی‌خطر بودن هوا برای سایر افراد نیست؛ بلکه نشان می‌دهد گروه‌های حساس زودتر و بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
خانواده‌ها در روزهای آلوده چه اقداماتی انجام دهند؟
در روزهایی که شاخص کیفیت هوا از محدوده قابل‌قبول فراتر می‌رود، کاهش زمان حضور در فضای باز یکی از مهم‌ترین راهکارهای محافظتی است. خانواده‌ها بهتر است برنامه پیاده‌روی، ورزش و بازی کودکان در فضای باز را به زمان‌هایی موکول کنند که کیفیت هوا بهتر است یا فعالیت‌ها را به محیط سرپوشیده منتقل کنند.
کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران قلبی و تنفسی باید از فعالیت بدنی سنگین در فضای باز پرهیز کنند. افراد مبتلا به آسم نیز لازم است برنامه درمانی خود را طبق توصیه پزشک دنبال کنند و داروهای تجویزشده را در دسترس داشته باشند.
در صورت ضرورت خروج از منزل، استفاده از ماسک‌های تنفسی استاندارد و کاملاً متناسب با صورت، به‌ویژه برای کاهش استنشاق ذرات معلق، می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ البته ماسک جایگزین کاهش زمان حضور در هوای آلوده نیست و همه انواع آلاینده‌ها را نیز فیلتر نمی‌کند.
در محیط خانه نیز باید از ورود هوای آلوده تا حد امکان جلوگیری کرد. بسته نگه‌داشتن پنجره‌ها در ساعات اوج آلودگی، استفاده از دستگاه تصفیه هوا دارای فیلتر مناسب در صورت دسترسی و پرهیز از دود سیگار، قلیان، عود و سایر منابع تولید دود در فضای داخلی، می‌تواند میزان مواجهه اعضای خانواده را کاهش دهد. در عین حال، تهویه مناسب خانه در زمان‌هایی که کیفیت هوای بیرون بهتر است، همچنان اهمیت دارد.
آلودگی هوا فقط مسئله یک فصل نیست
افزایش آلودگی هوا در فصل سرد معمولاً با مجموعه‌ای از عوامل ارتباط دارد. افزایش مصرف سوخت برای گرمایش، تردد خودروها، فعالیت صنایع و شرایط جوی پایدار می‌توانند در تشدید آلودگی نقش داشته باشند. در برخی روزها، کاهش سرعت باد و پایداری لایه‌های جو مانع پراکندگی آلاینده‌ها می‌شود و غلظت آن‌ها را در نزدیکی سطح زمین افزایش می‌دهد.
با این حال، کاهش مواجهه شهروندان با آلودگی تنها بخشی از راه‌حل است. کنترل منابع آلاینده، بهبود کیفیت سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی، نوسازی ناوگان فرسوده، نظارت مؤثر بر صنایع و گسترش زیرساخت‌های حمل‌ونقل پاک، از اقداماتی هستند که برای کاهش پایدار آلودگی هوا ضرورت دارند.
آلودگی هوا را نباید صرفاً مسئله‌ای فصلی یا محدود به تعطیلی مدارس و ادارات دانست. این پدیده مستقیماً با سلامت روزمره خانواده‌ها ارتباط دارد و آثار آن می‌تواند در کوتاه‌مدت و بلندمدت آشکار شود. در کنار رعایت توصیه‌های بهداشتی، کاهش پایدار آلاینده‌ها و اجرای سیاست‌های مؤثر زیست‌محیطی، ضرورتی است که نمی‌توان آن را به روزهای بحرانی و تشکیل کارگروه‌های اضطرار محدود کرد.