به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ دوستی‌های خانوادگی گاهی با بازی و خنده کودکان شکل می‌گیرند و سال‌ها ادامه پیدا می‌کنند؛ اما با بزرگ‌تر شدن بچه‌ها و تغییر علایق و رفتارهایشان، اختلاف‌هایی میان آنها به وجود می‌آید. بر سر اسباب‌بازی، انتخاب کارتون، نوبت بازی یا حتی شیوه استفاده از وسایل مشترک، ممکن است مشاجره‌ای شکل بگیرد و یکی از کودکان با ناراحتی نزد والدین خود برود.
در چنین موقعیتی، واکنش بزرگ‌ترها اهمیت زیادی دارد. گاهی والدین با عجله وارد ماجرا می‌شوند و تلاش می‌کنند اختلاف را همان لحظه پایان دهند؛ گاهی یکی از کودکان را مقصر می‌دانند و از دیگری حمایت می‌کنند و در مواردی نیز ترجیح می‌دهند کاملاً کنار بکشند. با این حال، هیچ‌یک از این واکنش‌ها در همه موقعیت‌ها پاسخ مناسبی نیست. آنچه اهمیت دارد، تشخیص زمان و شیوه درست مداخله است.
سه واکنش متفاوت والدین به اختلاف کودکان
در مواجهه با دعوای فرزندان، معمولاً سه نوع رفتار از والدین دیده می‌شود. گروهی از پدر و مادرها با مشاهده کوچک‌ترین اختلافی فوراً وارد عمل می‌شوند تا آرامش برقرار شود. این شیوه ممکن است در کوتاه‌مدت دعوا را متوقف کند، اما اگر به رفتاری همیشگی تبدیل شود، فرصت تمرین گفت‌وگو، مذاکره و حل مسئله را از کودکان می‌گیرد.
گروهی دیگر پس از شروع اختلاف، مدتی صبر می‌کنند و تنها زمانی وارد ماجرا می‌شوند که درگیری شدت بگیرد. برخی نیز ترجیح می‌دهند کودکان را به حال خود بگذارند تا شخصاً درباره اختلافشان به توافق برسند. این روش در اختلاف‌های ساده و بی‌خطر می‌تواند به تقویت استقلال و مهارت ارتباطی کودکان کمک کند؛ اما بی‌تفاوتی کامل در برابر هر نوع درگیری نیز درست نیست.
بنابراین، مسئله اصلی انتخاب میان دخالت همیشگی یا کنارکشیدن کامل نیست؛ بلکه والدین باید متناسب با سن کودکان، شدت اختلاف و احتمال آسیب، شیوه برخورد خود را تنظیم کنند.
چه زمانی باید اجازه دهیم کودکان اختلافشان را حل کنند؟
اختلاف‌های معمولی میان کودکان، فرصتی برای تمرین مهارت‌هایی مانند بیان خواسته‌ها، شنیدن نظر دیگران، رعایت نوبت، مصالحه و پذیرش تفاوت‌هاست. وقتی دو کودک بر سر یک اسباب‌بازی اختلاف دارند یا درباره انتخاب بازی به توافق نمی‌رسند، والدین می‌توانند به‌جای صدور حکم و تعیین مقصر، آنها را به گفت‌وگو و یافتن راه‌حل تشویق کنند.
برای مثال، به‌جای اینکه یکی از کودکان را مجبور به واگذاری اسباب‌بازی کنند، می‌توانند از هر دو بخواهند راهی برای استفاده مشترک یا رعایت نوبت پیدا کنند. همچنین پرسیدن سؤال‌هایی مانند «فکر می‌کنید چطور می‌توانیم این مشکل را حل کنیم؟» به کودکان کمک می‌کند به‌جای انتظار برای تصمیم والدین، خودشان به دنبال راه‌حل باشند.
البته این فرصت زمانی مفید است که اختلاف در حد مشاجره معمولی باقی بماند و هیچ‌یک از کودکان در معرض آسیب جسمی یا روانی قرار نگیرند.
مداخله به‌موقع؛ وقتی دعوا از کنترل خارج می‌شود
کنارکشیدن والدین به معنای نادیده‌گرفتن خطر نیست. اگر درگیری به کتک‌کاری، هل‌دادن، پرتاب اشیا، تهدید، توهین و تحقیر یا آزار مداوم یکی از کودکان منجر شود، بزرگ‌ترها باید بلافاصله مداخله کنند و ابتدا امنیت کودکان را برقرار سازند.
در این شرایط، بهتر است والدین بدون فریادزدن و سرزنش، کودکان را از یکدیگر جدا کنند، به آنها فرصت آرام‌شدن بدهند و پس از فروکش‌کردن هیجان، درباره اتفاق رخ‌داده گفت‌وگو کنند. هدف از مداخله نباید صرفاً ساکت‌کردن کودکان باشد؛ بلکه لازم است به آنها کمک شود بفهمند رفتارشان چه پیامدی داشته و چگونه می‌توانند اختلاف را بدون آسیب‌زدن به یکدیگر حل کنند.
همچنین نباید بدون شنیدن حرف هر دو طرف، یکی از کودکان را مقصر قطعی دانست. برچسب‌زدن‌هایی مانند «همیشه تو دعوا راه می‌اندازی» یا «تو هیچ‌وقت کوتاه نمی‌آیی» می‌تواند احساس بی‌عدالتی و رقابت میان خواهر و برادرها را تشدید کند.
دعوای کودکان در مهمانی؛ مراقب کدورت میان بزرگ‌ترها باشیم
مدیریت اختلاف کودکان در جمع‌های خانوادگی و دوستانه حساسیت بیشتری دارد؛ زیرا واکنش والدین ممکن است به‌سرعت پای خانواده‌های دیگر را نیز به ماجرا باز کند. گاهی یکی از بچه‌ها با ناراحتی نزد پدر یا مادرش می‌رود و از رفتار کودک دیگری شکایت می‌کند. والدین نیز بدون بررسی دقیق ماجرا، به سراغ کودک مقابل می‌روند و به او تذکر می‌دهند. این رفتار ممکن است باعث ناراحتی کودک و واکنش والدین او شود و اختلافی ساده را به کدورت میان دو خانواده تبدیل کند.
در چنین موقعیت‌هایی، بهتر است والدین ابتدا آرامش خود را حفظ کنند و از قضاوت شتاب‌زده بپرهیزند. اگر اختلاف جزئی و بی‌خطر است، می‌توانند کودکان را به گفت‌وگو و حل مسئله تشویق کنند. در صورتی که درگیری جدی باشد، لازم است با آرامش و بدون تحقیر یا سرزنش کودک دیگر، مانع ادامه آن شوند.
همچنین بهتر است پس از پایان مهمانی، هر خانواده درباره رفتار فرزند خود با او صحبت کند. این گفت‌وگو فرصتی فراهم می‌کند تا کودک بدون فشار و حضور دیگران، درباره احساسات و رفتار خود فکر کند و مسئولیت کارهایش را بپذیرد.
والدین الگوی حل اختلاف باشند، نه داور همیشگی
کودکان شیوه برخورد با اختلاف‌ها را تا حد زیادی از رفتار بزرگ‌ترها می‌آموزند. اگر والدین در مواجهه با مشکلات یکدیگر فریاد بزنند، قهر کنند یا به دنبال مقصر بگردند، نمی‌توان انتظار داشت فرزندان در اختلاف‌های خود همواره با آرامش و گفت‌وگو رفتار کنند.
در مقابل، زمانی که پدر و مادر اختلاف‌نظرهای خود را با احترام، شنیدن دیدگاه طرف مقابل و تلاش برای رسیدن به توافق حل می‌کنند، الگویی عملی از مدیریت تعارض در اختیار فرزندان قرار می‌دهند.
در نهایت، دعوای کودکان نه همیشه نشانه وجود مشکلی جدی است و نه موضوعی که بتوان در همه شرایط آن را نادیده گرفت. والدین باید میان اختلاف‌های طبیعی و رفتارهای آسیب‌زا تفاوت قائل شوند؛ در مشاجره‌های ساده فرصت حل مسئله را به کودکان بدهند و هنگام بروز خطر یا آزار، قاطعانه مداخله کنند. مهم‌تر از همه اینکه اجازه ندهند اختلافی زودگذر میان بچه‌ها، بهانه‌ای برای قضاوت، سرزنش و برهم‌خوردن روابط دوستانه و خانوادگی بزرگ‌ترها شود.