به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ در روزگاری که بحران هویت و سیطره نگاه کالایی به زن، انسان معاصر را به پرسشی بنیادین درباره معنای کرامت و آزادی رسانده است، بازخوانی سیره حضرت فاطمه زهرا (س) می‌تواند راهگشای بازسازی مفهوم انسان کامل باشد. یک پژوهشگر مسائل دینی و واعظ در تحلیلی، حضرت زهرا (س) را «بزرگترین عطای خدا به انسان» و «سپر بلای هویت انسان» معرفی می‌کند و معتقد است راه نجات انسانِ بی‌هویتِ امروز، درک عظمت این «هزینه‌ای» است که خداوند برای هدایت او پرداخته است.
از «فاطمه نور الله» تا آینه تمام‌نمای صفات الهی
به گفته این پژوهشگر، جایگاه حضرت زهرا (س) دو بُعد دارد. در بُعد آسمانی، حقیقت ایشان در حدیث «فاطمه نورُ الله» و ماجرای خلقت نوری پیش از خلقت آدم تجلی یافته و فراتر از عالم خاکی است. اما اهمیت استثنایی ایشان در بُعد زمینی در آن است که در جامعه‌ای که زن کالا انگاشته می‌شد و شهروند درجه دو بود، مکتبی ظهور کرد که در آن یک زن توانست آینه‌ی تمام‌نمای صفات الهی شود.
به گفته وی، حضرت زهرا (س) نشان دادند که یک انسان می‌تواند در عینِ کثرت نقش‌های اجتماعی — مادری، همسری، پرستاری در جنگ و مبارزات سیاسی — هرگز از مسیر توحید منحرف نشود و تمام این کثرت‌ها را در وحدتِ عبودیت جمع کند. این همان الگوی «انسان کامل» است که برای انسانِ پرمشغله‌ی آخرالزمان که درگیر مسئولیت‌های متعدد است، راهگشاست.
عبور از دوگانه‌های جنسیتی
این پژوهشگر در تحلیل خود تأکید می‌کند که در منطق اسلام و قرآن، خداوند می‌خواهد انسان را از دوگانه‌های جنسیتی عبور دهد و به آن جوهره‌ی اصیل انسانی که «روح» و «فطرت» است، برساند. به گفته وی، در ساحت روح، جنسیت معنا ندارد و حضرت زهرا (س) با سیره خود این حقیقت را برای ابد اثبات کردند که «زن بودن» هیچ محدودیتی برای «سلوک» و رسیدن به کمال ایجاد نمی‌کند.
او با اشاره به اینکه امور دنیوی و جنسیتی نباید سایه بر سعادت انسان بیندازند، تصریح می‌کند: «زنی که حتی در خانه مشغول کار آسیاب است، می‌تواند همزمان به قله‌های توحید برسد و هم در اجتماع اثرگذار باشد. این همان آزادی واقعی است؛ آزادی از قیود مادی برای پرواز روح، نه آزادی‌های سطحیِ جنسیتی که امروز مطرح می‌شود.»
گسست میان «زهرای آرمانی» و «زن امروز»
این واعظ و پژوهشگر مسائل دینی، یکی از مشکلات اصلی در بازاندیشی جایگاه زن در سنت دینی را «روش‌شناسی» می‌داند و معتقد است اغلب با نگاهی که متعلق به ۱۴۰۰ سال پیش است به سیره اهل‌بیت نگاه می‌کنیم. به تعبیر او، امام معصوم مثل چشمه است که «دَم به دَم» آب تازه می‌جوشاند و اگر حضرت زهرا (س) امروز بودند، متناسب با مقتضیات زمان ما عمل می‌کردند، در حالی که اصول ثابتِ توحیدی‌شان حفظ می‌شد.
به گفته وی، ما نتوانسته‌ایم «زهرایِ امروز» را کشف کنیم و شکاف عمیقی بین فهم انسان امروزی و آن قرائتِ تاریخیِ صرف ایجاد شده است. او با اشاره به اینکه هنوز مسئله‌ای مثل حجاب برای بخشی از جامعه حل نشده، علت را در این می‌داند که «ما نتوانستیم سازوکاری طراحی کنیم که اصول سیره‌ی حضرت را استخراج کرده و به زبانِ نیازهای انسان معاصر ترجمه کنیم.» به باور او، نباید در ظواهرِ تاریخی متوقف شویم، بلکه باید روحِ حاکم بر آن سیره را بیابیم.
گریه‌ای برای «عدالت درونی تحقق‌نیافته»
این پژوهشگر در بخش دیگری از تحلیل خود، به بازخوانی معنای عزاداری و مظلومیت حضرت زهرا (س) می‌پردازد و می‌گوید: «وقتی می‌گویند شیعیان از باقیمانده گِل ما خلق شده‌اند، یعنی حمله به حضرت زهرا، حمله به حقیقتِ وجودیِ خودِ من است. حمله به علی (ع)، حمله به قابلیت‌های تحقق‌نیافته‌ی من است.»
به گفته وی، وقتی برای مظلومیت حضرت گریه می‌کنیم، در واقع برای خودمان گریه می‌کنیم که چقدر می‌توانستیم در ذیل ولایت ایشان رشد کنیم، اما موانعِ ظلم نگذاشتند. این گریه، گریه‌ی بر «عدالتِ درونیِ تحقق‌نیافته» است. او تأکید می‌کند که حضرت زهرا (س) برای حکومت یا خلافت گریه نمی‌کردند؛ اشک‌های ایشان برای انحرافِ بشریت از مسیر کمال بود و گریه‌ی ایشان، گریه‌ی مادرانه برای فرزندانِ گمراه شده‌اش در طول تاریخ بود. به باور او، اگر مراسمات مذهبی ما به این سطح از خودآگاهی برسد، خودبه‌خود تبدیل به «روایت معنا» و بیداری می‌شود.
ظرفیت جهانی؛ از «شخص» به «فطرت»
این پژوهشگر مسائل دینی در پاسخ به پرسش درباره ظرفیت الگوی فاطمی برای گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها و ادیان، تأکید می‌کند که این الگو قابل جهانی‌سازی است، اما نه با تأکید بر «شخص» و نام‌ها، بلکه با تأکید بر «فرهنگ» و «فطرت». به گفته وی، سیره حضرت زهرا (س) منطبق بر فطرت پاک انسانی است و هر کجای دنیا، هر انسانی که کارِ خیری می‌کند، یتیم‌نوازی می‌کند یا در برابر ظلم می‌ایستد، حتی اگر نام حضرت زهرا را نداند، دستش در دست ایشان است.
او با تأکید بر اینکه باید روی مشترکاتِ فطری دست گذاشت، می‌گوید: «وقتی غبارِ فطرتِ یک انسانِ غیرمسلمان با کار خیر کنار می‌رود و نوری از حقیقت را می‌بیند، آن نور از اهل‌بیت (ع) است. ما باید بگوییم: این فضیلتی که تو داری، این عدالتی که می‌خواهی، الگوی کاملش در مکتب ماست.» به باور وی، این زبانِ مشترک، تعصبات را کنار می‌زند و قلب‌ها را جذب می‌کند.
فاطمیه؛ از آیین به رستاخیز هویتی
این واعظ در بخش پایانی تحلیل خود، به نسبت میان آیین و ایده در بازتولید معنای فاطمیه در جهان امروز می‌پردازد و می‌گوید: «باید به انسانِ سرگشته‌ی امروز که دچار بحران هویت است، بگوییم: تو چقدر ارزشمند هستی که خدا برای هدایت تو، چنین هزینه‌ی سنگینی داده است.»
به گفته وی، خدا برای اینکه انسان متوجه حق شود، بزرگترین دارایی‌اش یعنی حضرت زهرا (س) و امیرالمؤمنین (ع) را به میدان آورد و آن بلاهای عظیم را بر ایشان پسندید. این «هزینه دادنِ خدا» برای انسان، نشان‌دهنده‌ی عظمتِ انسان است. او تأکید می‌کند: «اگر انسانِ امروز بفهمد که خدا همه خزاینش را به حراج گذاشته و قمارِ عشقیِ بزرگی کرده تا او نجات یابد، هویتِ خود را بازمی‌یابد.» به باور این پژوهشگر، فاطمیه یعنی یادآوریِ این حقیقت که خدا ما را رها نکرده و برای بیداریِ ما، عزیزترین‌هایش را فدا کرده است؛ نگاهی که مراسمات را از یک آیینِ صرف، به یک رستاخیزِ هویتی و معرفتی تبدیل می‌کند.