به گزارش پیام خانواده دکتر نادر مکاری، در نشست خبری امروز با اشاره به آغاز هفته جهانی فضا و شعار امسال این هفته با عنوان «انقلاب ماهواره‌برها»، گفت: این شعار بیش از آنکه صرفاً یک شعار فناورانه باشد، با هدف دسترسی آسان، ارزان و اقتصادی به فضا و ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای برای ارائه و دسترسی بهتر به خدمات فضاپایه انتخاب شده است تا بتوان این خدمات را به‌صورت مستمر و دقیق برای صنایع مختلف ارائه کرد.

وی افزود: زمانی که فناوری‌های فضایی در دنیا رصد می‌شود، می‌بینیم نسل جدید پرتابگرها از سوخت‌های ارزان‌تر و مأموریت‌های تکرارپذیر استفاده می‌کنند و توسعه فناوری بر مبنای اقتصاد و ارائه خدمات به صنایع مختلف پیش می‌رود.

مکاری با بیان اینکه شعار «انقلاب ماهواره‌برها» صرفاً به پرتابگرها محدود نمی‌شود، اظهار کرد: بلوک‌های انتقال مداری نیز در این حوزه قرار می‌گیرند؛ چراکه برای انتقال ماهواره‌ها از مدارهای پایین به مدارهای بالاتر، به بلوک‌های انتقال مداری نیاز داریم. امروزه توسعه فناوری در جهان بر مبنای اقتصاد دنبال می‌شود و اقتصاد فضا به بخش مهمی از اقتصاد دیجیتال و اقتصاد کشورها تبدیل شده است.

ادامه پروژه‌های «سری سامان» با رویکرد جدید

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به اقدامات این پژوهشگاه در راستای شعار هفته جهانی فضا، گفت: در پژوهشگاه فضایی ایران چند پروژه مهم در این زمینه در حال اجراست که از جمله آنها می‌توان به پروژه «سری سامان» اشاره کرد که از گذشته در پژوهشگاه آغاز شده و امسال با رویکردی جدید ادامه پیدا می‌کند.رعلاوه بر سوخت جامد، در پروژه‌های ماهواره‌های سامان، فعالیت روی سوخت مایع نیز آغاز شده است.

طراحی دو نرم‌افزار شبیه‌ساز سه‌بعدی برای کاهش شکست مأموریت‌ها

مکاری با اشاره به یکی از چالش‌های مهم اقتصاد فضا، گفت: یکی از مسائلی که در اقتصاد فضا وجود دارد، هزینه بالای شکست مأموریت است. پرتابگرها و ماهواره‌ها با هزینه‌های زیادی ساخته می‌شوند و هنگامی که یک مأموریت با شکست مواجه می‌شود، هزینه هنگفتی به دولت‌ها تحمیل خواهد شد.

وی ادامه داد: در همین راستا، در پژوهشگاه فضایی ایران دو نرم‌افزار مهم شبیه‌ساز سه‌بعدی برای کاهش شکست مأموریت‌های فضایی طراحی و ساخته شده است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران توضیح داد: این دو نرم‌افزار پیش از پرتاب برای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار می‌گیرند و آزمایش‌هایی که امکان انجام آنها در فضا وجود ندارد، روی زمین انجام می‌شود.

وی افزود: انواع شرایطی که ممکن است برای ماهواره در فضا ایجاد شود، به کمک این دو نرم‌افزار قابل شبیه‌سازی و ارزیابی است تا پیش از پرتاب بتوان عملکرد ماهواره و واکنش آن در شرایط مختلف را بررسی کرد.

مکاری با بیان اینکه کاربرد این نرم‌افزارها به مرحله پیش از پرتاب محدود نمی‌شود، اظهار کرد: پس از پرتاب نیز این دو نرم‌افزار به عنوان ابزار کمکی برای مرکز کنترل مأموریت مورد استفاده قرار می‌گیرند و به اپراتورها کمک می‌کنند درک سریع‌تری از آنچه در فضا برای ماهواره رخ می‌دهد، داشته باشند.

تغییر رویکرد پژوهشگاه فضایی ایران با محوریت شکل‌گیری اقتصاد فضا

مکاری با اشاره به تغییر رویکرد پژوهشگاه فضایی ایران، گفت: ما تغییر رویکردی را در پژوهشگاه با محوریت شکل‌گیری اقتصاد فضا آغاز کرده‌ایم که هدف از آن، حرکت از توسعه صرف فناوری به سمت توسعه فناوری‌های کاربردمحور است تا صنعت فضایی بتواند پاسخگوی نیاز دستگاه‌های مختلف باشد.

وی افزود: در این دوره مشارکت‌های زیادی با دستگاه‌های اجرایی شکل گرفته و تفاهم‌نامه‌های متعددی با بخش‌هایی که بهره‌بردار خدمات فضایی هستند، به امضا رسیده است. همچنین در حال تعامل برای توسعه ماهواره‌های اختصاصی هستیم تا بهره‌برداران بتوانند همانند سایر کشورها از ظرفیت این ماهواره‌ها استفاده کنند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه اقتصاد فضا، اظهار کرد: یکی از این اقدامات، یکپارچه‌سازی سامانه‌های کاربردی در قالب یک پلتفرم واحد با عنوان «راست‌وسط اطلاعات زمین» است که در این پلتفرم، فعالیت‌های پژوهشگاه در حوزه سنجش از دور که طی سالیان متمادی توسط متخصصان انجام شده، تجمیع شده است.

وی ادامه داد: انواع سامانه‌های کاربردی و داده‌های مختلف، از جمله داده‌های اپتیکی و داده‌های راداری، در این پلتفرم تجمیع شده و ابزارهای پردازشی مختلف نیز در اختیار کاربران قرار گرفته است. همچنین پردازش‌هایی مانند ابرتفکیک‌پذیری (Super Resolution) از طریق این پلتفرم قابل انجام است.

مکاری یکی از ویژگی‌های مهم این پلتفرم را ایجاد بستر برای فعالیت پژوهشگران دانست و گفت: دانشگاهیان می‌توانند الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را در این پلتفرم توسعه دهند و به داده‌های مورد نیاز دسترسی پیدا کنند. این پلتفرم می‌تواند سرآغاز مهمی برای شکل‌گیری اقتصاد فضا در کشور باشد؛ البته این تنها پلتفرم طراحی‌شده در پژوهشگاه نیست.

توسعه «ایران‌زمین» به عنوان گوگل‌ارث ایرانی

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به یکی دیگر از اقدامات این پژوهشگاه، گفت: به همت متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران، سامانه «ایران‌زمین» نیز توسعه و طراحی شده است؛ سامانه‌ای که می‌توان آن را «گوگل‌ارث ایرانی» دانست و جای آن در کشور خالی بود. در بسیاری از مواقع دسترسی به گوگل‌ارث با محدودیت مواجه می‌شد و توسعه یک سامانه بومی در این حوزه از جمله تغییرات مهمی است که در پژوهشگاه فضایی ایران شکل گرفته است.

مکاری همچنین از آغاز یک پروژه جدید در حوزه اقتصاد فضا خبر داد و گفت: پروژه دیگری را با عنوان «سکوی هوشمند اقتصاد فضا» آغاز کرده‌ایم که قرار است تحلیل‌های اقتصادی برای صنعت فضایی در این پلتفرم انجام شود.

توسعه ماهواره‌های بومی

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به پروژه‌های ماهواره‌ای در دستور کار این پژوهشگاه، افزود: پروژه‌های راهبردی همچون ماهواره «پارس ۳» در حوزه ماهواره‌های سنجش از دور، ماهواره «ناهید ۳» در حوزه ماهواره‌های مخابراتی، «سامان» و بلوک انتقال مداری و همچنین فناوری‌های منظومه‌ساز که مورد نیاز کشور است، همانند گذشته و با قدرت بیشتری به همت متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران در حال توسعه هستند.

مکاری ادامه داد: همزمان، مشارکت گسترده‌ای با بخش‌های اجرایی و دستگاه‌های مختلف که می‌توانند از خدمات فضایی استفاده کنند یا ارائه‌ دهنده این خدمات باشند، در حال انجام است.

وی از تغییر ساختار پژوهشگاه فضایی ایران خبر داد و اظهار کرد: ایجاد پژوهشکده کاربردها را با هدف حرکت از یک مأموریت پروژه‌ محور به سمت مأموریت مساله‌محور در دستور کار قرار داده‌ایم و فرآیند تشکیل این پژوهشکده نیز آغاز شده است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره برنامه این پژوهشگاه برای طراحی و ساخت منظومه ماهواره‌ای ناوبری بومی، گفت: در اوایل امسال سند راهبردی ناوبری را تدوین کردیم و در این سند گزینه‌های مختلف ناوبری را مورد بررسی قرار دادیم. یکی از راهبردهای کلیدی ما این است که بتوانیم یک منظومه بومی ناوبری داشته باشیم و در کنار آن از روش‌های جدید ناوبری از جمله روش‌هایی که «آگمنتیشن» نام دارند، استفاده کنیم.

مکاری ادامه داد: استفاده از روش‌های فرصت‌ طلبانه ناوبری نیز در دستور کار قرار دارد و جزو راهبردهای اصلی ماست و پژوهشگران پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و توسعه این موضوع هستند. برنامه‌ریزی ما این است که در سال آینده بتوانیم بخشی از این سند راهبردی را عملیاتی کنیم.

بازتعریف پروژه‌های فضایی متناسب با نیازهای کشور

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها بر اولویت‌های پژوهشگاه و اقدامات انجام‌شده برای افزایش تاب‌آوری، اظهار کرد: اگرچه ساختمان‌ها تخریب و بخشی از تجهیزات از بین رفت، اما سرمایه ارزشمند ما نیروی انسانی و متخصصان پژوهشگاه هستند. بلافاصله فعالیت‌ها را از سر گرفتیم و پروژه‌ها را مجدداً آغاز کردیم و امروز شاهد شکل‌گیری چند پلتفرم کلیدی هستیم که جای آنها در کشور خالی بود.

مکاری ادامه داد: پروژه‌هایی که از قبل در پژوهشگاه داشتیم نیز متناسب با نیاز کشور دستخوش تغییر شدند و بازتعریف‌هایی در آنها صورت گرفت. به عنوان نمونه، در پروژه‌های سری «سامان» توسعه فناوری سوخت مایع را نیز آغاز کردیم و در پروژه‌های سری «ناهید» نیز به سمت فناوری‌های منظومه‌ساز حرکت کردیم. متناسب با نیاز کشور، تغییراتی در پروژه‌ها ایجاد و برخی از آنها بازتعریف شده‌اند.

مکاری درباره نقش هوش مصنوعی در صنعت فضایی ایران، خاطر نشان کرد: ما در تمام زنجیره صنعت فضایی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنیم و کاربرد هوش مصنوعی در صنعت فضایی صرفاً به پردازش داده‌ها محدود نمی‌شود. از طراحی منظومه‌های ماهواره‌ای گرفته تا حوزه ناوبری، از جمله ناوبری فرصت‌طلبانه مبتنی بر هوش مصنوعی، و همچنین در حوزه مخابرات، به هوش مصنوعی نیاز داریم.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران ادامه داد: متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران از ابزارهای هوش مصنوعی در توسعه ماهواره‌ها و سامانه‌های کاربردی استفاده می‌کنند، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند پیش‌بینی و اصلاح خطا.

وی با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در پردازش تصاویر، اظهار کرد: به عنوان نمونه، پردازش «سوپر رزولوشن» را با استفاده از هوش مصنوعی انجام می‌دهیم و به طور کلی هوش مصنوعی به یکی از ابزارهای کاری ما تبدیل شده است. ابزارهای مورد نیاز هوش مصنوعی را در پژوهشگاه فضایی ایران توسعه می‌دهیم و در این حوزه از ظرفیت‌های خارج از پژوهشگاه استفاده نمی‌کنیم.

استفاده دستگاه‌های اجرایی از تصاویر ماهواره «خیام»

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین درباره میزان استفاده دستگاه‌های اجرایی از داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای برای پیش‌بینی مخاطرات طبیعی و سایر کاربردها، گفت: از سال گذشته ارائه تصاویر ماهواره «خیام» به دستگاه‌های مختلف را آغاز کردیم و در این زمینه جلسات متعددی با دستگاه‌های اجرایی برگزار شده است.

وی افزود: خوشبختانه شهرداری‌ها توانسته‌اند از تصاویر «خیام» برای توسعه شهری و بررسی ساخت‌وسازها استفاده کنند. شرکت گاز و صنایع نیز با اقداماتی که در پژوهشگاه فضایی ایران آغاز شده، در حال استفاده از این تصاویر هستند و این روند را به صورت جدی در حال گسترش است.