به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ مرگ سوگند صیادی، دانشآموز ۱۶ ساله کرمانشاهی، بار دیگر زخم کهنه خشونت خانگی علیه زنان، کودکان و نوجوانان را در ایران تازه کرد. دختری که صبح روز ۲۳ آبان همراه پدرش از مدرسه خارج شد، عصر همان روز پس از سقوط از طبقه پنجم ساختمان محل زندگیاش جان باخت؛ سه روز مانده به هفدهسالگیاش. پدر و مدیر مدرسه بازداشت شدهاند و دستگاه قضایی باید روشن کند چه اتفاقی افتاده است، اما فارغ از نتیجه تحقیقات، این حادثه پرسشهای بنیادینی را درباره جایگاه قانونی و اجتماعی کودک در برابر سرپرست خود پیش کشیده است.
خشونت در خانه؛ قربانی بدون امکان درخواست کمک
وقتی خشونت در محیطی رخ میدهد که قرار است امنترین جای زندگی کودک باشد، قربانی ممکن است حتی امکان درخواست کمک نداشته باشد؛ بهویژه اگر عامل تهدید همان کسی باشد که قانون و عرف، سرپرستی او را به رسمیت شناخته است. روایتهای منتشرشده حکایت از آن دارد که سوگند از اطلاع پدرش درباره موضوعی در زندگی شخصیاش میترسید و از مسئولان مدرسه خواسته بود موضوع را به خانوادهاش نگویند. صحت این روایت هنوز تأیید نشده، اما همین احتمال که ترس یک دانشآموز از واکنش خانوادهاش جدی گرفته نشده باشد، عمق شکاف میان مکانیسمهای حمایتی موجود و نیاز واقعی کودکان در معرض خطر را نشان میدهد.
ماده ۳۰۱؛ استثنایی قانونی برای قتل فرزند
ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی تصریح میکند که پدر و جد پدری در صورت قتل عمد فرزند، قصاص نمیشوند. امکان مجازات تعزیری وجود دارد، اما همین تفاوت در مجازات پرسشی اساسی درباره جایگاه جان فرزند در برابر پدر ایجاد میکند. چرا باید کسی که مسئولیت نگهداری و حفاظت از کودک را برعهده دارد، در صورت گرفتن جان او با استثنایی قانونی روبهرو شود؟ این پرسش بهمعنای اثبات رابطه مستقیم میان قانون و افزایش قتلها نیست، اما ضرورت بررسی تأثیر این استثنا بر بازدارندگی مجازات را نمیتوان نادیده گرفت. قتل دختران به دست اعضای خانواده، گذشته از جانهایی که میگیرد، احساس امنیت را در محیطی مخدوش میکند که قرار است پناهگاه کودک باشد.
مدرسهای که باید ترس سوگند را میشنید
اگر روایت منتشرشده درباره درخواست سوگند از مسئولان مدرسه صحت داشته باشد، باید پرسید چرا ترس یک دانشآموز از واکنش پدرش به موضوعی، به مداخله حمایتی تبدیل نشد. مدرسه فقط محل ثبت نمره، حضور و غیاب و رسیدگی به مسائل انضباطی نیست. دختری که از بازگشت به خانه میترسد، پیش از هر تصمیم اداری به بررسی وضعیت امنیت خود نیاز دارد. کارشناسان آموزشی تأکید میکنند که تماس با خانواده نباید اولین و آخرین اقدام مدیر باشد و مدرسه باید در مواجهه با نشانههای احتمالی خشونت از مشاوران و نهادهای حمایتی کمک بگیرد. بازداشت مدیر مدرسه به اتهام قصور و سهلانگاری نشان میدهد که عملکرد مدرسه نیز موضوع بررسی قضایی قرار گرفته است.
قانون حمایت از زنان کجا مانده است؟
مرگ سوگند بار دیگر سرنوشت لایحه منع خشونت علیه زنان را مطرح میکند. سالهاست درباره ضرورت حمایت از زنان و دختران در برابر خشونت خانگی صحبت میشود، اما هنوز روشن نیست این بحثها چه تغییری در امکان درخواست کمک و حفاظت فوری از افراد در معرض خطر ایجاد کرده است. واکنش دولت نباید به انتشار پیام و تأکید بر رسیدگی محدود شود. پرسش از دولت و مجلس این است که چه زمانی قرار است سازوکاری مؤثر برای شناسایی دختران در معرض خشونت، حمایت از آنها و مداخله پیش از وقوع جنایت ایجاد شود؟ بازداشت متهمان برای رسیدگی به پرونده ضروری است، اما جای اصلاح قانون را نمیگیرد.
سه روز مانده به ۱۷ سالگی
تصویر پدر سوگند بالای سر پیکر دخترش، در حال خواندن نماز، برای چند دقیقه هر بینندهای را میخکوب میکند. نمیدانیم هنگام خواندن نماز به چه فکر میکرد؛ به ۱۶ سال زندگی دخترش، به روزهایی که بزرگ شدنش را تماشا کرده بود، یا به اینکه قرار بود سه روز دیگر ۱۷ ساله شود اما نباید زنده میماند. درباره زندگی سوگند چیز زیادی منتشر نشده است؛ آنچه از او میدانیم بیشتر به روز مرگش مربوط میشود تا ۱۶ سالی که زندگی کرده بود. حالا پدر و مدیر مدرسه بازداشت شدهاند و دستگاه قضایی باید مشخص کند چه اتفاقی افتاده است. اما حتی اگر نتیجه تحقیقات فرضیه قتل را رد کند، مسئلهای که مرگ او را در برابر جامعه قرار داده همچنان باقی است: خشونتی که در سکوت خانه رخ میدهد و قوانینی که هنوز نتوانستهاند از کودکان در برابر نزدیکترین کسانشان محافظت کنند.