به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ مدرسه پس از خانواده، یکی از مهمترین محیطهای شکلگیری شخصیت و رفتار کودکان و نوجوانان است. دانشآموزان در این محیط علاوه بر یادگیری دروس، مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و شیوه مواجهه با مسائل را نیز میآموزند. از همین رو، نوع برخورد معلمان و مسئولان مدرسه با دانشآموزان میتواند تأثیر ماندگاری بر نگرش آنان نسبت به یادگیری و روابط اجتماعی داشته باشد.
با این حال، گاهی رفتارهای متناسب با سن دانشآموزان، شیطنتهای کودکانه یا رعایت نکردن مقررات کلاس، زمینه برخوردهای نامناسب با آنان را فراهم میکند. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان با تحقیر، تهدید یا تنبیه بدنی، رفتار دانشآموز را اصلاح کرد؟
مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران در اظهاراتی که ۲۸ آبان منتشر شد، تأکید کرد که رفتارهای خاص، شیطنتها یا ایجاد تنش از سوی دانشآموزان نمیتواند توجیهی برای تنبیه آنان باشد. به گفته او، اگر معلمی تنبیه را بهعنوان یک رویه تربیتی دنبال کند، در صورت احراز تخلف با او برخورد خواهد شد. وی همچنین از خانوادهها خواست شکایتهای خود درباره رفتار معلمان را از طریق سامانه ثبت شکایات آموزشوپرورش پیگیری کنند.
تنبیه بدنی در مدارس ممنوع است
برخلاف تصور برخی افراد، ممنوعیت تنبیه بدنی دانشآموزان موضوع تازهای نیست. ماده ۸۱ آییننامه اجرایی مدارس مصوب سال ۱۴۰۰ بهصراحت اعلام میکند: «تنبیه بدنی دانشآموز و سوءرفتار با وی به هر دلیل و تحت هر شرایطی ممنوع است.»
بر اساس همین ماده، مدیران مدارس موظفاند کارکنان را نسبت به ممنوعیت تنبیه بدنی و سوءرفتار با دانشآموزان آگاه کنند. همچنین در بخشنامه ابلاغی وزارت آموزشوپرورش در دیماه ۱۴۰۴، بار دیگر بر ممنوعیت کامل تنبیه بدنی و ضرورت ایجاد محیطی امن و مبتنی بر احترام متقابل در مدارس تأکید شده است.
بنابراین، رفتارهایی مانند ضربوشتم، توهین و تحقیر دانشآموز را نمیتوان با عنوان نظمبخشی یا اصلاح رفتار توجیه کرد. مدرسه و معلم در کنار مسئولیت آموزشی، وظیفه دارند از سلامت جسمی و روانی دانشآموزان نیز مراقبت کنند.
آسیبهایی که همیشه دیده نمیشوند
خشونت در محیط آموزشی الزاماً به تنبیه بدنی محدود نمیشود. سرزنش مداوم، تحقیر در برابر همکلاسیها، تهدید، تمسخر و مقایسه تحقیرآمیز دانشآموزان نیز میتواند تجربهای آسیبزا برای آنان ایجاد کند.
دانشآموزی که بهطور مکرر در کلاس مورد تحقیر قرار میگیرد، ممکن است بهتدریج اعتمادبهنفس خود را از دست بدهد، از مشارکت در فعالیتهای درسی خودداری کند یا نسبت به حضور در مدرسه احساس نگرانی داشته باشد. در چنین وضعیتی، رابطهای که باید بر پایه اعتماد و یادگیری شکل بگیرد، ممکن است به رابطهای مبتنی بر ترس تبدیل شود.
از سوی دیگر، نادیده گرفتن رفتارهای نادرست دانشآموزان نیز راهکار مناسبی برای اداره کلاس نیست. مدرسه به نظم و چارچوبهای مشخص نیاز دارد، اما این نظم باید از مسیر آموزش مسئولیتپذیری، گفتوگو، آگاهیبخشی و روشهای متناسب با سن دانشآموزان برقرار شود.
خانوادهها چگونه پیگیری کنند؟
نقش خانواده در مواجهه با رفتارهای نامناسب مدرسه اهمیت زیادی دارد. والدین باید در صورت مشاهده تغییرات رفتاری فرزندشان، از جمله ترس از مدرسه، بیمیلی به حضور در کلاس یا اضطراب غیرمعمول، با او گفتوگو کنند و بدون سرزنش، فرصت بیان تجربههایش را فراهم آورند.
در صورت بروز تنبیه یا رفتار نامناسب، خانوادهها میتوانند موضوع را از طریق مدیر مدرسه و مراجع مسئول در آموزشوپرورش پیگیری کنند. مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران نیز اعلام کرده است که امکان ثبت شکایت در سامانه شکایات این وزارتخانه وجود دارد و موارد گزارششده بررسی خواهد شد.
مدرسه باید محل یادگیری باشد، نه ترس
تربیت دانشآموزان به معنای حذف نظم و چشمپوشی از رفتارهای نادرست نیست؛ بلکه به معنای آموزش درست و نادرست، تقویت مسئولیتپذیری و کمک به اصلاح رفتار است. معلم میتواند در کنار قاطعیت و حفظ نظم کلاس، با شناخت ویژگیهای سنی و روانی دانشآموزان، از روشهایی استفاده کند که به رشد شخصیت آنان آسیب نزند.
ممنوعیت تنبیه بدنی در آییننامهها و تأکید دوباره مسئولان آموزشوپرورش بر این موضوع، زمانی به نتیجه واقعی میرسد که در رفتار روزمره مدارس نیز اجرا شود. مدرسه زمانی محیطی امن برای تربیت خواهد بود که دانشآموز در آن، علاوه بر یادگیری، احساس احترام و امنیت کند.