به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ پدیده طلاق صوری که در آن زوجین بدون قصد واقعی برای جدایی و صرفاً برای بهره‌مندی از مزایای قانونی مانند دریافت مستمری پدر یا معافیت فرزند از سربازی اقدام به ثبت طلاق می‌کنند، در سال‌های اخیر رو به افزایش است. این اقدام که از نظر قانونی باطل و فاقد اعتبار است، نه‌تنها زوجین را با عواقب حقوقی همچون بازپرداخت وجوه دریافتی و ابطال معافیت‌ها مواجه می‌سازد، بلکه پیامدهای روانی سنگینی چون سردرگمی، اضطراب و فرسودگی عاطفی را برای فرزندان و اعضای خانواده به همراه دارد.

انگیزه‌های اصلی طلاق صوری

بر اساس گزارش‌ها و تحلیل کارشناسان، مهم‌ترین دلایل گرایش به طلاق صوری عبارتند از:

• دریافت مستمری بازنشستگی پدر: بر اساس قوانین تأمین اجتماعی، دختران مجرد یا مطلقه می‌توانند پس از فوت پدر، مستمری او را دریافت کنند. این موضوع باعث شده برخی زنان متأهل برای بهره‌مندی از این حقوق، به طلاق صوری روی آورند و پس از دریافت مستمری، با عقد موقت یا رجوع، زندگی مشترک را ادامه دهند.

• معافیت فرزند پسر از خدمت سربازی: پیش از اصلاح قانون در سال ۱۴۰۳، برخی خانواده‌ها با طلاق صوری، شرایط معافیت کفالت مادر را برای پسر خود فراهم می‌کردند. با اصلاح آیین‌نامه و حذف واژه «دائم» از شرط مادر فاقد همسر، این راهکار عملاً مسدود شده است و در صورت اثبات صوری بودن طلاق، معافیت باطل و مشمول به خدمت اعزام می‌شود.

عواقب حقوقی و کیفری

طلاق صوری در نظام حقوقی ایران باطل و فاقد اثر قانونی تلقی می‌شود، چراکه «قصد و رضایت» که از ارکان اساسی هر معامله و از جمله طلاق است، در آن وجود ندارد. عواقب مهم این پدیده عبارتند از:

• بازپرداخت مستمری‌های دریافت‌شده: در صورت اثبات صوری بودن طلاق، سازمان تأمین اجتماعی یا صندوق‌های بازنشستگی، مستمری پرداختی را قطع و زن را به بازپرداخت وجوه دریافت‌شده محکوم می‌کنند.

• ابطال معافیت سربازی: فرزند پسر خانواده در صورت کشف طلاق صوری، معافیت خود را از دست داده و به خدمت اعزام می‌شود.

• مسئولیت کیفری: طبق ماده ۲۱۸ قانون مدنی، هرگونه معامله صوری برای فرار از دین یا سوءاستفاده از مزایا باطل است و مرتکبان ممکن است با اتهاماتی چون «تقلب» و «فریب» دستگاه‌های اجرایی، تحت پیگرد قانونی قرار گیرند. مجازات‌هایی چون جریمه نقدی و در مواردی حبس برای این جرم قابل تصور است.

آسیب‌های روانی و اجتماعی

فراتر از عواقب حقوقی، طلاق صوری آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر ساختار خانواده وارد می‌کند:

• سردرگمی و اضطراب در فرزندان: توضیح این وضعیت پیچیده برای کودکان، معمولاً باعث سردرگمی، ترس از آینده و احساس ناامنی می‌شود.

• فرسودگی روانی زوجین: یکی از طرفین ممکن است پس از مدتی به‌طور جدی خواهان جدایی شود و دوره‌ای طولانی از ابهام و بلاتکلیفی را برای خانواده رقم بزند که به فرسودگی روانی و تشدید تعارضات می‌انجامد.

• خطر از دست دادن حقوق مالی: زن با این اقدام، حقوق قانونی خود مانند ارث و مهریه را به خطر می‌اندازد و در صورت فوت همسر، از او ارث نخواهد برد.

راهکارهای پیشگیری

کارشناسان بر لزوم آگاه‌سازی عمومی از عواقب قانونی و روانی طلاق صوری تأکید دارند و پیشنهاد می‌کنند:

• خانواده‌های نیازمند از راه‌های مشروع و حمایت‌های قانونی مانند کمک‌های کمیته امداد و بهزیستی که نیازی به طلاق ندارند، استفاده کنند.

• متقاضیان طلاق صوری با مشاوره حقوقی و روانشناسی از پیامدهای این تصمیم مطلع شوند و به‌جای دور زدن قانون، به دنبال حل ریشه‌ای مشکلات اقتصادی و خانوادگی باشند