به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ این تست نه تنها در تشخیص بیماری عروق کرونر و علت درد قفسه سینه کاربرد دارد، بلکه در ارزیابی وضعیت بیماران پس از سکته قلبی و تنظیم برنامه درمانی آنان نیز نقش اساسی ایفا می‌کند. در این گزارش، با علل انجام تست ورزش، انواع آن، نحوه آماده‌سازی بیمار، روش انجام و مراقبت‌های پس از آزمون آشنا می‌شوید.

🔹 تست ورزش قلب چیست و چرا انجام می‌شود؟

تست ورزش قلب یا استرس‌تست (که به اختصار تست ورزش نیز نامیده می‌شود و گاهی به عنوان آزمون تشخیصی قلب، تست ورزشی قلب‌ریوی یا CPX شناخته می‌شود)، یک آزمون ارزیابی وضعیت و عملکرد قلب است که توانایی پاسخگویی قلب به استرس و فشار خارجی را در یک محیط کنترل شده ارزیابی می‌کند. استرس با استفاده از فعالیت بدنی یا تزریق وریدی داروهای محرک ایجاد می‌شود.

تست ورزش قلب، وضعیت گردش خون کرونر بیمار را در حال استراحت با حالتی که در آن بیمار تحت فشار و در حال فعالیت بدنی است مقایسه می‌کند و از این طریق هر گونه جریان غیرطبیعی خون به عضله قلب را نشان می‌دهد. نتایج این آزمون را می‌توان به عنوان یک بازتاب کلی از وضعیت جسمانی بیمار در نظر گرفت.

🔹 کاربردهای بالینی تست ورزش

این آزمون کاربردهای متعددی در تشخیص و مدیریت بیماری‌های قلبی دارد که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. تشخیص بیماری شریان کرونر (بیماری ایسکمیک قلب)

2. تشخیص علت درد قفسه سینه

3. بررسی وضعیت کار قلب بعد از انفارکتوس میوکارد (حمله قلبی)

4. بررسی تأثیر داروهای ضد آریتمی و آنژین

5. شناسایی دیس‌ریتمی‌ها (نامنظمی‌های ضربان قلب) حین ورزش

6. تنظیم برنامه فیزیکی مناسب برای بیماران

🔹 انواع تست ورزش

به طور کلی دو نوع تست ورزش وجود دارد:

۱. دوچرخه ثابت
۲. تردمیل (دویدن روی نوار گردان) که روش دوم در ایران معمول‌تر است.

هنگام تست ورزش، بیمار به مدت ۶ تا ۱۵ دقیقه تحت فعالیت مداوم و پیشرونده قرار می‌گیرد و پس از هر ۳ دقیقه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

🔹 آماده‌سازی بیمار برای تست ورزش

برای رفاه بیشتر در حین ورزش و کسب نتایج دقیق‌تر، توصیه می‌شود بیمار نکات زیر را رعایت کند:

1. لباس و کفشی راحت بپوشد.

2. قبل از انجام آزمایش، فعالیت فیزیکی شدید انجام نداده باشد.

3. از ۳ ساعت قبل ناشتا بوده و سیگار نکشد.

4. (چنانچه مبتلا به دیابت هستید، ۱ ساعت ناشتا بودن پس از صرف یک غذای سبک کافی است و نیازی به تغییر مقدار انسولین وجود ندارد).

5. برخی داروهای مداخله‌گر قلبی که مانع از افزایش فعالیت قلب در حین ورزش می‌شوند (مانند پروپرانولول) را در فاصله زمانی معین قبل از تست ورزش و تحت نظر پزشک معالج خود قطع کند.

🔹 روش انجام تست ورزش

برای انجام این تست، ابتدا نبض و فشار خون بیمار اندازه‌گیری و ثبت می‌شود. سپس الکترودهای مربوط به نوار قلبی به فرد متصل شده و نوار قلب اولیه گرفته می‌شود. پس از آن، بیمار جهت ورزش (دویدن) بر روی دستگاه تردمیل قرار می‌گیرد.

این دستگاه که به صورت یک صفحه لاستیکی متحرک و غلتانی است (شبیه چرخ نقاله)، بیمار بر روی آن ایستاده و باید بر اساس سرعت دستگاه بر روی آن راه برود یا بدود.

هر ۳ دقیقه، شیب نوار و سرعت حرکت آن بر اساس برنامه از پیش تعریف‌شده افزایش می‌یابد. ابتدا دستگاه آرام حرکت می‌کند اما به‌تدریج سرعت می‌گیرد و فرد باید روی تسمه نقاله متناسب با سرعت آن بدود. به‌تدریج دستگاه شیب پیدا می‌کند و حالتی ایجاد می‌شود که فرد در حال دویدن از سربالایی است.

🔹 پایش علائم حیاتی و نوار قلب در حین تست

علائم حیاتی و نوار قلب بیمار در حالت‌های مختلف کنترل می‌شود تا تغییرات قطعات و امواج آن در حالت ورزش مشخص شود. بر اساس سن و جنس، حد معینی از ورزش و حداکثر ضربان قلب که بیمار باید به آن دست یابد، پیش از شروع ورزش مشخص شده و دویدن تا آن زمان ادامه خواهد یافت.

در صورتی که طی آزمون ضربان قلب به حداقل ۸۵٪ از حداکثر ضربان قلب مورد انتظار سن و جنس برسد، نتایج آزمون قابل تفسیر خواهد بود. بهترین و قابل‌اعتمادترین نتیجه مربوط به زمانی است که به حداکثر (۱۰۰٪) فعالیت پیش‌بینی‌شده بدون بروز درد سینه، تنگی نفس مفرط یا تغییرات نوار قلب نائل شود که این حدوداً به ۱۲–۱۰ دقیقه ورزش نیاز دارد.

🔹 چه زمانی تست ورزش قطع می‌شود؟

در هر زمان که بیمار واقعاً احساس کند قادر به ادامه ورزش نیست، یا چنانچه دچار بعضی علائم بالینی نظیر درد سینه، تنگی نفس مفرط، سرگیجه و سردرد شدید شود، یا تغییرات غیرعادی در نوار قلب بروز کند یا فشار خون افت کند، آزمایش پیش از موعد باید قطع شود.

🔹 جایگزین‌های تست ورزش برای بیماران ناتوان

برخی افراد مسن یا کسانی که دردهای مفصلی و عضلانی دارند و ناتوان از انجام تست ورزش هستند، همچنین افرادی که به دلیل تغییرات نوار قلب پایه، امکان تفسیر تغییرات نوار قلب جدید وجود ندارد، باید از روش‌های دیگر استفاده کنند. این روش‌ها شامل:

• اسکن رادیوایزوتوپ قلب با استرس دارویی (تست تالیوم)

• استرس اکوکاردیوگرافی

این روش‌ها نسبت به تست ورزش آسان‌تر و دقیق‌تر هستند اما هزینه بیشتری دارند.

🔹 مراقبت‌های پس از تست ورزش

• تست ورزش یک روش تشخیصی است که به صورت سرپایی انجام می‌شود؛ بنابراین می‌توانید پس از پایان تست ورزش به منزل بروید. جواب تست به صورت کتبی و توسط پزشک محترم قلب و عروق تفسیر شده و در اختیار شما قرار می‌گیرد.

• پس از انجام تست، لازم است مدتی استراحت کنید و سپس می‌توانید فعالیت‌های روزانه خود را از سر بگیرید.

• پس از انجام تست از حمام داغ صرف‌نظر کنید، چون می‌تواند باعث افت فشار خون شود.

🔹 موارد ممنوعیت استفاده از تست ورزش

ایسکمی فعال یا سکته قلبی جدید یا برخی تغییرات در نوار قلب که مانع تفسیر نتایج می‌شود، از موارد منع انجام تست ورزش محسوب می‌شوند. همچنین در مواقعی که بیمار به هر دلیل قادر به ورزش نباشد یا انجام ورزش برای وی مضر تشخیص داده شود، به جای آزمون ورزش از تزریق بعضی از داروهای خاص به قصد استرس و سپس روش‌های تصویربرداری قلب (استرس اکوکاردیوگرافی یا اسکن هسته‌ای) استفاده می‌شود.

تست ورزش قلب، یکی از روش‌های کلیدی و غیرتهاجمی در تشخیص و مدیریت بیماری‌های قلبی است که با مقایسه عملکرد قلب در حالت استراحت و فعالیت بدنی، اطلاعات ارزشمندی را درباره سلامت عروق کرونر و عملکرد کلی قلب در اختیار پزشکان قرار می‌دهد. رعایت دقیق نکات آماده‌سازی، انجام صحیح تست و توجه به مراقبت‌های پس از آن، نقش مهمی در کسب نتایج دقیق و قابل‌اطمینان دارد. این آزمون، به ویژه برای بیماران مبتلا به بیماری‌های عروق کرونر، درد قفسه سینه و افرادی که سابقه سکته قلبی دارند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.