به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ غذا نخوردن کودک همیشه به معنای بدغذایی یا بی‌اشتهایی نیست. گاهی عادت‌های غذایی نامناسب، مصرف تنقلات پیش از وعده‌های اصلی یا رفتار والدین در برابر غذا خوردن کودک، عامل این مشکل است و گاهی نیز اختلال در جویدن و بلع یا حساسیت به طعم و بافت غذا در آن نقش دارد. متخصصان تغذیه تأکید می‌کنند که پیش از استفاده از شربت‌های اشتهاآور، باید علت غذا نخوردن کودک مشخص شود.
بیشتر والدین مدتی با این چالش مواجه می‌شوند
ریحانه ملاحسینی، متخصص و مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی، با اشاره به اینکه بدغذایی و بی‌اشتهایی از مسائل پرتکرار در مراجعه به مطب است، می‌گوید بسیاری از والدین، به‌ویژه آنهایی که فرزند یک تا ۶ ساله دارند، برای مدتی با این چالش روبه‌رو می‌شوند که کودکشان غذا نمی‌خورد، غذا را پس می‌زند یا اشتهایش کم شده است.
او توضیح می‌دهد: «در چنین شرایطی، معمولا اولین راهکار خیلی از والدین، استفاده از شربت‌های اشتهاآور است! حتی بعضی پزشکان هم بدون بررسی علت مشکل، این شربت‌ها را تجویز می‌کنند. درحالی‌که قبل از هر اقدامی، اول باید علت غذا نخوردن کودک بررسی و مشخص شود.»
آیا «کودک بدغذا» یک برچسب قضاوتگرانه است؟
ملاحسینی با تأکید بر تفاوت بی‌اشتهایی و بدغذایی توضیح می‌دهد که برخی کودکان از همه غذاها کم می‌خورند، اما گروهی دیگر اشتهای مناسبی دارند و فقط از خوردن غذاهای خاص یا بعضی گروه‌های غذایی امتناع می‌کنند. بنابراین، این دو وضعیت را نباید یکسان دانست.
به گفته این متخصص تغذیه، اشتهای کودک به عوامل مختلفی از جمله سن، میزان فعالیت بدنی و مقدار غذایی که در وعده قبلی یا در طول روز خورده است، بستگی دارد. برای مثال، اشتهای بعضی کودکان از حدود ۱۵ماهگی تا دو یا سه‌سالگی، هم‌زمان با افزایش بازیگوشی و تغییرات رفتاری، کمتر می‌شود.
او با تأکید بر نقش والدین در تنظیم عادات غذایی کودکان می‌گوید کودکان خردسال برای شکل‌گیری یک برنامه غذایی منظم به همراهی بزرگسالان نیاز دارند. والدین باید زمان و نوع غذای عرضه‌شده را مشخص کنند، اما مقدار غذایی که کودک می‌خورد باید به انتخاب خودش باشد.
این متخصص تغذیه درباره کاربرد اصطلاح «بدغذایی» نیز توضیح می‌دهد که این مفهوم در علم تغذیه مطرح است، اما اطلاق آن به هر کودکی که غذا نمی‌خورد، می‌تواند به برچسب‌زنی منجر شود؛ درحالی‌که علت رفتار غذایی کودکان باید به‌درستی بررسی شود.
شایع‌ترین دلایل کم‌اشتهایی کودکان
این مشاور تغذیه، عادات غذایی نامناسب را از دلایل شایع کاهش اشتهای کودکان می‌داند. به گفته او، خوردن آبمیوه، کیک و شکلات پیش از ناهار و شام می‌تواند اشتهای کودک را برای وعده اصلی کاهش دهد. همچنین مصرف زیاد شیر، به‌ویژه در کودکان زیر دو سال، ممکن است باعث سیری و کاهش تمایل به خوردن غذای اصلی شود.
رفتار والدین نیز در شکل‌گیری و تشدید مشکلات غذایی نقش دارد. والدینی که سخت‌گیر هستند یا بیش از اندازه بر تمام کردن بشقاب غذا تأکید می‌کنند، ممکن است ناخواسته فشار روانی بیشتری به کودک وارد کنند.
بزرگ کردن موضوع نخوردن یک غذا، اصرار بر خوردن آن یا تکرار جملاتی مانند «بچه ما این غذا را دوست ندارد» در حضور کودک، ممکن است ذهنیت او را نسبت به آن غذا تقویت کند. همچنین اجبار، دعوا، تهدید و حتی جایزه دادن برای غذا خوردن می‌تواند باعث شود کودک به غذا خوردن یا امتناع از آن به‌عنوان راهی برای جلب توجه واکنش نشان دهد.
گاهی مشکل از غذا نیست
همیشه نمی‌توان علت بدغذایی کودک را در عادات غذایی یا رفتار والدین جست‌وجو کرد. گاهی مشکلاتی مانند یبوست مزمن یا اختلالات مرتبط با تغذیه و مهارت‌های دهانی، عامل اصلی امتناع کودک از غذا خوردن هستند.
ملاحسینی در این زمینه می‌گوید بعضی کودکان نسبت به طعم یا بافت غذا حساسیت زیادی دارند یا در جویدن و بلع مشکل دارند. این کودکان ممکن است نتوانند بعضی غذاها را به‌خوبی بجوند یا قورت دهند و در برابر بافت‌ها یا طعم‌های خاص مقاومت کنند.
در چنین شرایطی، رفتار کودک ممکن است به اشتباه کم‌اشتهایی یا بدغذایی تلقی شود؛ درحالی‌که مشکل اصلی به مهارت‌های تغذیه‌ای او مربوط است و ارزیابی متخصص، از جمله گفتاردرمانگر آشنا با اختلالات تغذیه و بلع، می‌تواند ضروری باشد.
شربت اشتها چه زمانی مؤثر است؟
این متخصص تغذیه درباره مصرف شربت‌های اشتهاآور برای کودکان می‌گوید والدین باید پیش از هر تصمیمی، برای ارزیابی تخصصی وضعیت تغذیه کودک اقدام کنند. پس از مشخص شدن علت بی‌اشتهایی یا بدغذایی، در صورت نیاز می‌توان از داروها یا مکمل‌های مناسب استفاده کرد؛ اما این محصولات راه‌حل همه موارد نیستند.
برای مثال، اگر کودکی گوشت و منابع پروتئینی را مصرف نمی‌کند، اما انرژی مورد نیاز خود را از تنقلات و خوراکی‌های کم‌ارزش تأمین می‌کند، تجویز شربت اشتها به‌تنهایی مشکل را برطرف نخواهد کرد. در چنین شرایطی، اصلاح الگوی غذایی و کاهش ریزه‌خواری اهمیت بیشتری دارد.
چطور اشتهای کودک را بهبود دهیم؟
ملاحسینی توصیه می‌کند والدین برای بهبود عادات غذایی کودک از اجبار، تهدید و جایزه دادن استفاده نکنند. داشتن برنامه غذایی منظم، کنترل ریزه‌خواری و محدود کردن مصرف تنقلات پیش از وعده‌های اصلی، از اقداماتی است که می‌تواند به اصلاح الگوی غذا خوردن کمک کند.
اگر کودک غذایی را نمی‌پذیرد، والدین می‌توانند شیوه پخت، شکل ظاهری یا نحوه ارائه آن را تغییر دهند. همچنین بهتر است با یک بار امتناع کودک، آن غذا برای همیشه از برنامه غذایی حذف نشود.
به گفته این متخصص، گاهی لازم است یک غذا بارها به کودک ارائه شود تا مشخص شود آیا آن را می‌پذیرد یا همچنان از خوردنش امتناع می‌کند. در برخی توصیه‌های تغذیه‌ای، ارائه مکرر غذا تا حدود ۱۵ بار مطرح می‌شود؛ بااین‌حال، این عدد یک قاعده قطعی برای همه کودکان نیست و میزان پذیرش غذا در کودکان متفاوت است.
غذا خوردن باید در محیطی آرام و بدون حواس‌پرتی انجام شود. استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون هنگام غذا خوردن بهتر است کنار گذاشته شود. همچنین اگر کودک پیش از وعده غذایی خوراکی دیگری مانند بستنی می‌خواهد، والدین می‌توانند با تعیین زمان مشخص برای مصرف آن، به شکل‌گیری عادت‌های غذایی منظم کمک کنند.
کدام نشانه‌ها را در کودک جدی بگیریم؟
این مشاور تغذیه تأکید می‌کند که کاهش وزن یا ثابت ماندن وزن کودک در یک بازه زمانی، به‌ویژه در سنین پایین، از نشانه‌هایی است که باید بررسی شود. محدودیت شدید غذایی و حذف کامل یک گروه غذایی، مانند لبنیات، نیز ممکن است در بلندمدت به کمبود مواد مغذی منجر شود.
البته نخوردن یک ماده غذایی به‌تنهایی لزوماً نگران‌کننده نیست. برای مثال، اگر کودک ماست نمی‌خورد، ممکن است بتوان بخشی از نیازهای تغذیه‌ای او را با مواد غذایی دیگری از همان گروه تأمین کرد. اما اگر چندین ماده غذایی اصلی، مانند شیر، ماست و دوغ، به‌طور هم‌زمان از برنامه او حذف شده باشند، بررسی وضعیت تغذیه‌ای اهمیت پیدا می‌کند.
عق زدن مکرر هنگام غذا خوردن، بیرون ریختن غذا از دهان یا نگه داشتن طولانی‌مدت غذا در دهان نیز از نشانه‌هایی هستند که نیاز به ارزیابی دارند و ممکن است مشورت با متخصص تغذیه یا گفتاردرمانگر آشنا با مشکلات تغذیه و بلع ضروری باشد.
در نهایت، هدف اصلی در تغذیه کودکان، افزایش اشتها به هر قیمت نیست؛ بلکه تأمین مواد مغذی مورد نیاز، رشد مناسب و شکل‌گیری رابطه‌ای سالم با غذا اهمیت دارد. تشخیص علت غذا نخوردن کودک و پرهیز از فشار و اجبار، نخستین گام برای رسیدن به این هدف است.