به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ پژوهشگران دانشگاههای مختلف با مرور ۷۳ مطالعه شامل ۴۸ کارآزمایی کنترلشده و ۲۵ مطالعه طولی، به بررسی تأثیر الگوهای غذایی بر عملکرد شناختی و موفقیت تحصیلی کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۹ ساله پرداختهاند.
پروفسور هیلی یانگ، استاد روانشناسی و سرپرست این پژوهش، میگوید: «آنچه بیش از همه جلب توجه میکند این است که بنیانهای سلامت شناختی بسیار زودتر از آنچه تصور میکنیم شکل میگیرند. تغذیه نامناسب در سالهای نخست زندگی با سطح پایینتر هوش در نوجوانی ارتباط دارد؛ حتی زمانی که عوامل تأثیرگذار دیگر نیز در تحلیلها لحاظ میشوند.»
نوجوانی؛ پنجره دوم فرصت؟
پژوهشگران تأکید میکنند که پس از دوران نوزادی، نوجوانی دومین مرحله مهم انعطافپذیری عصبی یا «نوروپلاستیسیته» محسوب میشود. در این دوره، مغز تحت تأثیر تغییرات هورمونی دوران بلوغ، دستخوش بازسازیهای ساختاری و عملکردی گستردهای میشود.
با این حال، شواهد علمی درباره تأثیر مداخلات تغذیهای در دوران نوجوانی هنوز قطعی نیست. برخی مطالعات نشان دادهاند که بهبود رژیم غذایی در این سنین میتواند به ارتقای عملکرد شناختی کمک کند، اما پژوهشگران معتقدند هنوز مشخص نیست که آیا نوجوانی میتواند به عنوان «پنجره دوم فرصت» برای جبران آسیبهای ناشی از تغذیه نامناسب دوران کودکی عمل کند یا خیر.
چه مواد مغذی بررسی شدند؟
در این مرور علمی، طیف گستردهای از مواد مغذی و اجزای غذایی مورد ارزیابی قرار گرفت، از جمله آهن، ید، کولین، ویتامین D، پلیفنولها، اسیدهای چرب، غلات کامل و مداخلات چندمغذی. محققان تأکید میکنند که تأثیر هر ماده مغذی به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله سن فرد هنگام دریافت آن، مدت زمان مصرف، ویژگیهای جمعیتی و نوع توانایی شناختی مورد ارزیابی.
چرا نتایج پژوهشها گاهی متفاوت است؟
به گفته پژوهشگران، تناقض در برخی مطالعات به این معنا نیست که تغذیه بر عملکرد مغز تأثیری ندارد. بلکه تفاوت در طراحی مطالعات، گروههای مورد بررسی، زمان مداخله و روشهای سنجش عملکرد شناختی باعث بروز نتایج متفاوت میشود.
هفت توصیه برای تحقیقات آینده
پژوهشگران برای ارتقای کیفیت مطالعات آینده در حوزه تغذیه و سلامت مغز، هفت اصل کلیدی را پیشنهاد کردهاند:
۱. اتخاذ رویکرد مبتنی بر کل چرخه زندگی
۲. بررسی الگوهای غذایی به جای تمرکز صرف بر یک ماده مغذی
۳. استفاده از نشانگرهای زیستی معتبر
۴. توجه به تفاوتهای جنسیتی و مراحل بلوغ
۵. استانداردسازی روشهای ارزیابی شناختی
۶. در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و جمعیتی
۷. کنترل عوامل مخدوشکننده نتایج
جمعبندی
نتایج این بررسی نشان میدهد تغذیه مناسب در سالهای نخست زندگی نقش مهمی در رشد مغز و تواناییهای شناختی آینده دارد. کودکانی که در دوران طلایی رشد مغز از تغذیه مطلوب برخوردار میشوند، شانس بیشتری برای موفقیت تحصیلی و عملکرد شناختی بالاتر در نوجوانی خواهند داشت. در عین حال، دانشمندان معتقدند برای مشخص شدن نقش دقیق تغذیه در دوران نوجوانی و امکان جبران برخی آسیبهای اولیه، به مطالعات باکیفیتتر و طولانیمدت بیشتری نیاز است.