به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ مسعود جانبزرگی، استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در وبینار آموزشی ویژه ماه مبارک رمضان که به همت دپارتمان درمان معنوی مرکز طلیعه سلامت و مرکز دانشبنیان گسترش و آزمایش روانشناسی معنوی جانبزرگی برگزار شد، ضمن تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت بیبدیل ادعیه ماه مبارک رمضان برای تعالی و سلامت روان، به واکاوی ابعاد روانشناختی دعا بهویژه دعای ابوحمزه ثمالی پرداخت و گفت: تحقیقات دو دهه اخیر نشان میدهد دعا نقش مؤثری در کاهش افسردگی و اضطراب، افزایش بهزیستی و نیکزیستی و بهبود سازگاری روانشناختی دارد، حتی آزمایشهای فیزیولوژیک نشان دادهاند دعا با فعالسازی مکانیزمهایی در مغز، بهویژه لوبفرونتال، به تنظیم هیجانهای منفی مانند خشم کمک کرده و آرامش روانی را به ارمغان میآورد.
وی دعا را فراتر از یک درخواست ساده، بلکه بهعنوان یک وضعیت وجودی دانست و عنوان کرد: در سنت اسلامی، دعا به معنای روشن شدن نسبت خود با خداست، این یک رابطه زنده و دوسویه است که تنهایی وجودی انسان را کاهش داده، او را از خودمحوری خارج کرده و به سوی خدامحوری سوق میدهد.
این استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ادامه داد: امام سجاد(ع) در دعای ابوحمزه، همدلانه و با زبانی برگرفته از عمق وجود ما، مسیر تربیت الهی را بر پایه محبت و کرم خدا، نه براساس عقوبت، ترسیم میکند.
وی ضمن اشاره به مفهوم دعا در اندیشه قرآنی بیان کرد: خدای متعال در آیه ۱۸۶ سوره بقره میفرماید«وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ؛ هنگامی که بندگانم از تو درباره من بپرسند، بگو یقیناً من نزدیکم، دعای دعاکننده را زمانی که مرا بخواند اجابت میکنم، پس باید دعوتم را بپذیرند و به من ایمان آورند تا به حق و حقیقت راه یابند و به مقصد اعلی برسند».
جانبزرگی خاطرنشان کرد: دعا آئینی تشریفاتی نیست، بلکه آگاهی از حضور الهی است، وقتی این حضور برای انسان قابل درک شد، ترسهای بیمورد از بین میروند و روان از حالت انسداد و نشخوار فکری خارج میشود.
کارکردهای اساسی دعا
وی در ادامه به پنج کارکرد اساسی و تحولی دعا از منظر روانشناسی معنوی با نگاه به دعای ابوحمزه اشاره و تصریح کرد: نخستین کارکرد دعا، مکانیزم فعالساز وصل و خروج از فصل است، درد اساسی انسان، درد هجران از خالق است، دعا کلید گشودن قفلهای قلب و رسیدن به قرب الهی است، دعا رابطهای دیالوگی در روان ایجاد میکند و بیماری روانی ناشی از روان یکطرفه را درمان میکند.
این استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه افزود: دومین کارکرد دعا، مسیر رشد و تعالی است، دعا انسان را از خودمیانبینی خارج کرده و به دیگرواگرایی میرساند، هدف دعا شکوفایی ظرفیتهای وجودی و زندگی متعالی است.
وی اظهار کرد: سومین کارکرد دعا جهتدهی به هویت است، دعا حرکتی صعودی از زمین به آسمان است، انسان با انتخاب خود و پذیرش هدایت الهی، هویت خویش را ساخته و چرخه تحول را تکمیل میکند.
جانبزرگی عنوان کرد: چهارمین کارکرد دعا، درمان قلب است، دعا بستر امنی برای برونریزی هیجانات منفی و اعتراف به اشتباهات فراهم میکند، بیآنکه آسیبی به حیثیت فرد وارد شود، همچنین دعا تنظیمکننده انگیزهها و هیجانات است.
وی بیان کرد: پنجمین کارکرد دعا، تولید امید و خلاقیت روانی است، دعا با باور به گشوده شدن امکانها و معناداری تلاش، ذهن را از انسداد خارج کرده و خلاقیت را افزایش میدهد.
این استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: دعای ابوحمزه به مثابه بهترین و مجهزترین بیمارستان و محل شفای دردهای دل است که امام سجاد(ع) در آن نقشه زندگی بهتر را با تمرکز بر مفاهیمی چون توکل، امید، حُسنظن و چگونگی تبدیل مرگ به زندگی در اختیار ما میگذارد.
تأکید بر تمرین عملی دعا در سبک زندگی
در بخش دیگری از این جلسه حجتالاسلام والمسلمین عباس پسندیده، رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی اسلامی پژوهشگاه قرآن و حدیث با اشاره به جایگاه دعا در سبک زندگی اسلامی اظهار کرد: دعا جزئی از سبک زندگی انسان موفق و در مسیر رشد است، روایات متعددی بر اختصاص زمانی برای مناجات با خدا تأکید دارند و این تمرین خوبی است که در برنامه روزانه خود وقت مشخصی را به دعا اختصاص دهیم.
وی ضمن اشاره به مفهوم لغوی دعا به معنای متمایل کردن چیزی به سوی خود، بیان کرد: در مناجات شعبانیه این نکته ظریف وجود دارد که آیا ما خدا را صدا میزنیم که به ما توجه کند، یا با دعا، خود به او توجه میکنیم؟ عبارت «إِلَهِی إِلَیْکَ أَقْبَلْتُ وَ بِکَ اسْتَمْسَکْتُ فَأَقْبِلْ عَلَیَّ» نشاندهنده این توجه دوسویه است.
حجتالاسلام پسندیده در تبیین فلسفه دعا به روایت امیرالمؤمنین(ع) درباره آیه ۷۷ سوره فرقان خاطرنشان کرد: خدای متعال در این آیه میفرماید «قُلْ مَا یَعْبَأُ بِکُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ یَکُونُ لِزَامًا؛ بگو اگر دعای شما نباشد پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمیکند در حقیقت شما به تکذیب پرداختهاید و بهزودی عذاب بر شما لازم خواهد شد»؛ ذات انسان نیاز و احتیاج است، هیچ انسانی خالی از دعا نیست و همگی برای رفع مشکلات خود، چیزی یا کسی را فرا میخوانیم، اما تفاوت در منبع دعاست، اگر انسان در تشخیص منبع دچار خطا شود و بهجای خدا به سراغ پول، مقام یا امور مادی برود، از ارزش حقیقی سقوط کرده است.