به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده، سوختگیهای مکرر، شکستگیهای متعدد، زخمهای طولانیمدت و ترس غیرعادی کودک از پدر یا مادر، از جمله نشانههایی است که میتواند احتمال کودکآزاری را مطرح کند؛ با این حال، بسیاری از موارد این آسیب اجتماعی هرگز به مراکز درمانی نمیرسند یا در جریان درمان نیز شناسایی نمیشوند.
در دومین پویش حمایت از حقوق کودکان در نظام سلامت با شعار «روز من، حقوق من و آینده من»، مسئولان دانشگاه علوم پزشکی ایران بر ضرورت شناسایی موارد پنهان کودکآزاری و گسترش حمایتهای روانی، اجتماعی و اقتصادی از کودکان آسیبدیده تأکید کردند.
ترس کودک از والدین را جدی بگیریم
رئیس مرکز آموزشی ـ درمانی شهدای هفتم تیر با اشاره به برخی نشانههای احتمالی کودکآزاری گفت: گاهی کودکانی به مراکز درمانی مراجعه میکنند که ترس زیادی از پدر یا مادر خود دارند و در عین حال اطاعت غیرمعمولی از آنها نشان میدهند. سوختگیهای مکرر در نواحی مختلف دست و بدن یا شکستگیهای متعدد دست و پا نیز میتواند زنگ خطری برای بررسی احتمال کودکآزاری باشد.
به گفته این مسئول، برخی کودکان حتی جرئت نمیکنند درباره اتفاقی که برایشان افتاده صحبت کنند؛ بنابراین کادر درمان باید علاوه بر بررسی آسیبهای جسمی، به رفتار کودک، ترس او از همراهان و نشانههای احتمالی آزار توجه داشته باشد.
او همچنین با اشاره به پیچیدگی چرخه کودکآزاری اظهار کرد: در برخی موارد، افرادی که مرتکب کودکآزاری میشوند، خودشان نیز در دوران کودکی مورد آزار قرار گرفتهاند. از این رو، پیشگیری از تکرار این آسیب به اقدامات علمی و اجتماعی گسترده نیاز دارد.
بیمارستان فقط نوک کوه یخ را میبیند
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با تأکید بر اینکه موارد شناساییشده در بیمارستانها تنها بخش کوچکی از کودکآزاری در جامعه را نشان میدهد، گفت: کودکانی که با شک به کودکآزاری یا محرومیت از حمایتهای اجتماعی به اورژانس مراجعه میکنند، بخش محدودی از این جمعیت هستند و موارد بسیار بیشتری ممکن است اساساً به مراکز درمانی مراجعه نکنند.
به گفته او، برای شناسایی موارد پنهان باید از ظرفیت نهادهای اجتماعی، سازمانهای مردمنهاد و مجموعههایی که ارتباط مستقیم با مردم دارند، استفاده کرد.
این مسئول همچنین بر ضرورت مداخله در مراحل اولیه تأکید کرد و گفت شناسایی علائم هشداردهنده در بیمارستان کافی نیست؛ بلکه باید با حمایتهای روانی، عاطفی و اقتصادی، کودکان در معرض آسیب در بستر جامعه نیز شناسایی شوند.
افزایش ۶۸ درصدی مداخلات روانی ـ اجتماعی
مدیر امور بیماریها و مراکز تشخیص درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دبیر کمیته علمی پویش پیشگیری از کودکآزاری، از تشکیل ۵۵ کارگروه در سطح دانشگاه خبر داد و گفت: یکی از نتایج اقدامات انجامشده، افزایش نزدیک به ۶۸ درصدی موارد شناساییشدهای بوده که به مداخلات روانی ـ اجتماعی مددکاران اجتماعی منجر شده است.
به گفته او، تاکنون ۱۳ هزار مداخله روانی ـ اجتماعی در سطح دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام شده است؛ با این حال، این میزان کافی نیست و باید حساسیت کارکنان مراکز درمانی و دامنه مداخلات تخصصی افزایش یابد.
این مسئول با اشاره به اینکه نزدیک به یکچهارم مراجعان بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی ایران را کودکان تشکیل میدهند، بر ضرورت توجه به ترخیص ایمن و پیگیری وضعیت کودکان پس از خروج از بیمارستان تأکید کرد.
کودک آسیبدیده نباید به محیط ناامن بازگردد
یکی از مهمترین چالشهای حمایت از کودکان آسیبدیده، وضعیت آنها پس از پایان درمان است. رئیس مرکز آموزشی ـ درمانی شهدای هفتم تیر با اشاره به این مسئله گفت: دغدغه مهم این است که کودک پس از ترخیص دوباره به همان محیط و خانوادهای بازنگردد که در آن مورد آزار قرار گرفته است.
به گفته او، قوانین حمایتی در کشور وجود دارد، اما باید آگاهی عمومی و پیگیری اجرای این قوانین افزایش یابد تا مشخص شود کودک پس از خروج از بیمارستان به چه محیطی بازمیگردد و چه نهادی مسئول حمایت از اوست.
مدیر امور بیماریها و مراکز تشخیص درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز حمایت از کودک را زنجیرهای بههمپیوسته دانست که از زمان بستری آغاز میشود و تا ترخیص ایمن و مراقبتهای پس از آن ادامه دارد. در این مسیر، نهادهایی مانند بهزیستی، استانداری، شهرداری و قوه قضاییه باید همکاری بیشتری با مراکز درمانی داشته باشند.
آموزش مدارس و والدین؛ حلقههای مغفول پیشگیری
مسئولان دانشگاه علوم پزشکی ایران همچنین بر نقش آموزشوپرورش در شناسایی و پیشگیری از کودکآزاری تأکید کردند. از آنجا که کودکان بخش قابل توجهی از روز را در مدرسه و مهدکودک سپری میکنند، آموزش مراقبان سلامت مدارس درباره علائم هشداردهنده، نحوه شناسایی و مسیر پیگیری موارد مشکوک میتواند در شناسایی زودهنگام آسیبها مؤثر باشد.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز نبود آموزشهای کافی درباره مسئولیتهای فرزندپروری را یکی از خلأهای این حوزه دانست و بر ضرورت آموزش والدین پیش از فرزندآوری تأکید کرد.
او با بیان اینکه کودکآزاری فقط با برگزاری پویشهای مقطعی قابل پیشگیری نیست، تدوین قوانین مشخص، حمایتهای قانونی و نظارت بر اجرای آنها را ضروری دانست.
نبود نظام جامع ثبت کودکآزاری
یکی دیگر از چالشهای مطرحشده در این پویش، کمبود اطلاعات دقیق و نبود نظام یکپارچه ثبت و پایش موارد کودکآزاری است. رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران این مسئله را مانعی برای شناخت ابعاد واقعی آسیب و برنامهریزی مؤثر دانست و بر ضرورت تقویت نظام ثبت اطلاعات تأکید کرد.
دومین پویش پیشگیری از کودکآزاری از ۳۰ آبان تا ۵ آذر در مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار میشود. آگاهسازی کارکنان درمانی، تقویت همکاری میان دستگاهها، شناسایی و مداخله در موارد کودکآزاری و ارتقای همکاری تیمی در بیمارستانها از اهداف این برنامه اعلام شده است.
آنچه از تأکید مسئولان نظام سلامت برمیآید، این است که درمان جسمی کودک آسیبدیده پایان مسئولیت دستگاهها نیست؛ شناسایی بهموقع، حمایت روانی و اجتماعی و اطمینان از بازگشت کودک به محیطی امن، بخش جداییناپذیر حمایت از حقوق کودکان است.