به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ کودکان به طور طبیعی نیاز به حرکت و بازی دارند. دویدن، پریدن، بالا رفتن، توپ بازی، بازی‌های گروهی و حتی بازی‌های پرتحرک در خانه، بخشی از تجربه طبیعی دوران کودکی است.
اما سبک زندگی بسیاری از خانواده‌ها تغییر کرده است. خانه‌ها کوچک‌تر شده‌اند، دسترسی به فضای باز همیشه آسان نیست، والدین ساعات زیادی خارج از خانه هستند و نگرانی درباره سروصدا یا آسیب‌دیدن وسایل خانه نیز باعث می‌شود بازی‌های پرتحرک در محیط خانه محدود شوند.
در چنین شرایطی، کودک همچنان همان نیاز طبیعی به حرکت را دارد، اما محیط زندگی فرصت کمتری برای پاسخ دادن به آن فراهم می‌کند.
وقتی «آرام باش» زیاد تکرار می‌شود
کودک ممکن است بارها جمله‌هایی مانند «ندَو»، «سر و صدا نکن»، «نپَر»، «بشین»، «به وسایل دست نزن» و «آرام باش» را بشنود.
البته بخشی از این محدودیت‌ها ضروری است. کودک باید بیاموزد که در خانه دیگران، مدرسه، خودرو یا مکان‌های عمومی نمی‌تواند هر رفتاری را انجام دهد.
مسئله زمانی ایجاد می‌شود که تقریباً هیچ فضایی برای رفتار طبیعی و پرتحرک کودک باقی نماند.
اگر کودک در تمام طول روز مجبور باشد آرام بنشیند، اما فرصت مشخصی برای حرکت و بازی فعال نداشته باشد، طبیعی است که انرژی و هیجان او راه دیگری برای بروز پیدا کند.
گاهی این بروز به شکل دویدن ناگهانی در خانه است، گاهی بی‌قراری، گاهی پرخاشگری و گاهی رفتاری که والدین آن را «لجبازی» می‌نامند.
آیا هر لجبازی به خاطر تخلیه نشدن انرژی است؟
نه.
این نکته مهم است که رفتار لجبازانه کودک را تنها به یک عامل نسبت ندهیم.
کودک ممکن است به دلیل خستگی، گرسنگی، خواب ناکافی، اضطراب، تغییر محیط، احساس نادیده گرفته شدن یا تلاش برای به دست آوردن استقلال، مخالفت و لجبازی کند.
گاهی نیز کودک می‌خواهد کاری را خودش انجام دهد و وقتی والدین مانع می‌شوند، مخالفت می‌کند. در این حالت، رفتار او الزاماً به معنای «بدرفتاری» نیست؛ بلکه می‌تواند بخشی از فرآیند رشد استقلال باشد.
با این حال، کمبود فعالیت بدنی و بازی نیز می‌تواند در بی‌قراری و تنظیم هیجانات کودک نقش داشته باشد و به همین دلیل، توجه به نیاز حرکتی او یکی از بخش‌های مهم سبک زندگی سالم کودکان است.
چرا بازی‌های رایانه‌ای برای بعضی کودکان جذاب‌تر شده‌اند؟
در نگاه اول ممکن است عجیب باشد که کودک پرانرژی ساعت‌ها پای بازی رایانه‌ای یا تلفن همراه می‌نشیند.
اما بخشی از جذابیت بازی‌های دیجیتال به این دلیل است که این بازی‌ها در دسترس، سرگرم‌کننده و قابل پیش‌بینی هستند. کودک می‌تواند بدون خروج از خانه و بدون مواجه شدن با محدودیت‌های بازی در فضای واقعی، وارد یک دنیای سرگرم‌کننده شود.
وقتی کودک در خانه اجازه دویدن و بازی فعال ندارد و در فضای بیرون نیز فرصت یا امکان کافی برای بازی پیدا نمی‌کند، صفحه‌نمایش می‌تواند به یکی از ساده‌ترین گزینه‌های سرگرمی تبدیل شود.
البته این به معنای آن نیست که بازی‌های رایانه‌ای به خودی خود علت لجبازی هستند؛ مسئله اصلی، برهم خوردن تعادل میان فعالیت‌های نشسته و فعالیت‌های حرکتی است.
آپارتمان‌نشینی؛ دشمن بازی کودک؟
زندگی آپارتمانی واقعیتی است که بسیاری از خانواده‌ها با آن مواجه‌اند. والدین نمی‌توانند از کودک انتظار داشته باشند در یک آپارتمان کوچک ساعت‌ها بدود و بپرد، همان‌طور که نمی‌توانند تمام نیازهای حرکتی او را نادیده بگیرند.
راه‌حل الزاماً داشتن خانه بزرگ نیست.
گاهی می‌توان بخشی از خانه را به فضای بازی اختصاص داد و فعالیت‌هایی مانند بازی با توپ نرم، حرکات کششی، رقص کودکانه، بازی‌های تعادلی یا مسابقه‌های حرکتی ساده را در زمان مشخص انجام داد.
مهم این است که کودک بداند «زمانی برای آرام بودن» و «زمانی برای بازی کردن» وجود دارد.
بازی فعال، فقط تخلیه انرژی نیست
بازی پرتحرک صرفاً راهی برای خسته کردن کودک نیست.
کودک هنگام بازی کردن، مهارت‌های مختلفی را تمرین می‌کند؛ از هماهنگی حرکات بدن و تعادل گرفته تا همکاری، رعایت نوبت، حل مسئله و تحمل شکست.
در بازی‌های گروهی، کودک همچنین یاد می‌گیرد خواسته خود را مدیریت کند، با دیگران مذاکره کند و گاهی برخلاف میل خود منتظر بماند.
بنابراین حذف بازی فعال از برنامه روزانه کودک، فقط به معنای حذف یک فعالیت سرگرم‌کننده نیست؛ بلکه بخشی از فرصت‌های طبیعی یادگیری او نیز محدود می‌شود.
والدین قرار نیست تمام انرژی کودک را «کنترل» کنند
گاهی والدین از کودک انتظار دارند بیشتر روز آرام باشد، در حالی که خودشان برای استراحت، ورزش، تفریح و فعالیت‌های اجتماعی برنامه دارند.
کودک نیز به زمان آزاد نیاز دارد.
البته آزادی کودک به معنای بی‌قانونی نیست. خانه همچنان باید قوانین مشخص داشته باشد؛ اما بهتر است در کنار این قوانین، زمان و فضای مشخصی برای بازی آزاد کودک نیز در نظر گرفته شود.
اگر کودک بداند چه زمانی می‌تواند بازی پرتحرک داشته باشد، احتمالاً پذیرش محدودیت در زمان‌های دیگر نیز برای او آسان‌تر خواهد بود.
به جای «نکن»، جایگزین پیشنهاد کنیم
یکی از روش‌های ساده برای مدیریت رفتار کودک، تبدیل ممنوعیت مطلق به پیشنهاد جایگزین است.
به جای اینکه فقط بگوییم «اینجا ندَو»، می‌توان گفت: «اینجا جای دویدن نیست، بیا در اتاقت با هم یک بازی حرکتی انجام بدهیم.»
به جای «این‌قدر بالا و پایین نپر»، می‌توان فعالیت دیگری پیشنهاد کرد که همان نیاز حرکتی را پاسخ دهد.
این تغییر کوچک، پیام متفاوتی به کودک می‌دهد: نیازت را می‌فهمم، اما برای برآورده کردنش باید راه مناسب را پیدا کنیم.
بازی را به برنامه روزانه برگردانیم
برای خانواده‌هایی که کودک بی‌قرار یا پرتحرکی دارند، برنامه‌ریزی ساده روزانه می‌تواند کمک‌کننده باشد.
پیاده‌روی خانوادگی، رفتن به پارک، دوچرخه‌سواری، بازی با توپ، بازی‌های حرکتی در خانه یا حتی چند دقیقه فعالیت بدنی همراه با والدین، می‌تواند بخشی از برنامه روزانه باشد.
قرار نیست هر فعالیتی هزینه‌بر باشد. بسیاری از بازی‌های قدیمی کودکان، به وسیله خاصی نیاز ندارند؛ بازی‌هایی که در آنها کودک می‌دود، می‌پرد، تعادلش را حفظ می‌کند یا با دیگران بازی می‌کند.
کودک را با برچسب «لجباز» نشناسیم
وقتی یک رفتار بارها تکرار می‌شود، ممکن است والدین کم‌کم کودک را با همان رفتار تعریف کنند: «بچه من خیلی لجبازه»، «اصلاً حرف گوش نمی‌ده» یا «همیشه دردسر درست می‌کنه».
اما رفتار کودک ثابت و تغییرناپذیر نیست.
گاهی لازم است به جای تمرکز صرف بر رفتار، ببینیم پیش از آن چه اتفاقی افتاده است. آیا کودک خواب کافی داشته؟ گرسنه بوده؟ مدت زیادی نشسته؟ از صبح فرصتی برای بازی نداشته؟ یا درگیر مسئله‌ای بوده که نتوانسته درباره آن صحبت کند؟
این نگاه می‌تواند به والدین کمک کند به جای جنگیدن با رفتار، علت احتمالی آن را بهتر بشناسند.
کودکی که فرصت بازی دارد، لزوماً آرام‌تر نیست؛ اما فرصت بیشتری برای تنظیم خودش دارد
نباید انتظار داشت که بازی و فعالیت بدنی همه مشکلات رفتاری کودک را حل کند. کودک همچنان ممکن است عصبانی شود، مخالفت کند، گریه کند یا گاهی لجبازی کند.
هدف از بازی فعال، ساختن کودکی همیشه آرام و بی‌دردسر نیست.
هدف این است که نیاز طبیعی کودک به حرکت، بازی و تجربه محیط، بخشی از زندگی روزانه او باشد؛ تا همه انرژی و هیجان او مجبور نباشد از مسیرهای نامناسب خود را نشان دهد.
کودکی که می‌دود، بازی می‌کند و تجربه می‌کند
شاید مسئله اصلی این نباشد که چرا کودکان امروز «لجبازتر» شده‌اند؛ بلکه باید پرسید آیا سبک زندگی امروز برای کودکی که نیاز به حرکت و بازی دارد، فضای کافی باقی گذاشته است؟
کودک قرار نیست تمام روز آرام بنشیند، ساکت باشد و مزاحم برنامه بزرگسالان نشود. او نیاز دارد بدود، بازی کند، زمین بخورد، دوباره بلند شود، با همسالانش تعامل کند و انرژی خود را در محیطی امن تخلیه کند.
اگر قرار است از کودک آرامش و همکاری بخواهیم، باید در کنار قانون و محدودیت، فرصت کافی برای بازی و حرکت نیز در اختیارش قرار دهیم.
گاهی یک کودک «لجباز» نیست؛ شاید فقط کودکی است که مدت زیادی فرصت کودک بودن نداشته است.