به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ همانطوری که با ورزش قوت جسمانی خودتان را تقویت میکنید، قوای روحانیتان را هم تهیه و تقویت کنید. همانطوری که کوشش میکنید جسمتان قوی باشد، کوشش کنید که روحتان هم قوی باشد.
«مؤمن القویّ خیرٌ و احَبَّ الی الله مِنَ المؤمنِ الضّعیفِ؛ مومنی که قوی و نیرومند باشد از مومن ضعیف، بهتر و دوستداشتنیتر است.»
«یا رَبِّ قَوِّ عَلی خِدمَتِکَ جَوارِحی وَ اشدُد عَلَی العَزیمَهِ جَوانِحِی؛ ای پروردگارم اعضا و جوارحم را در راه خدمتت قوی و نیرومند گردان و کمرم را در راه اطاعت و واجبات خود محکم ببند.»
فعالیت ورزشی علاوه بر آثار زیاد و مفیدی که بر سلامت جسمانی دارد به مراتب آثار بیشتری بر سلامت روانی افراد نیز دارد زیرا همانطور که میدانید هرگونه آشفتگی روحی و روانی سلامت جسمانی ما را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
ورزش در درمان بیماریهایی نظیر افسردگی و آلزایمر، حافظه، اختلالات روحی و بالا بردن اعتماد به نفس و... نیز تأثیر میگذارد. در مقاله حاضر نگاهی گذرا به این تأثیرات نهفته ورزش میاندازیم. بیماری اعصاب و روانی در عصر حاضر جزء مهمترین و شایعترین بیماریهاست. در سرتاسر جهان بسیاری از مردم از اعصاب متشنج و درهمریخته و سردردهای مزمن شکایت میکنند. مدیر یکی از کلینیکهای درمانی معروف آمریکا (آقای مایو) اعلام میکند، بیش از نیمی از تختخوابهای بیمارستانها را کسانی اشغال کردهاند که گرفتار ناراحتی عصبی هستند.
بیماری آنان از خرابی اعصابشان نیست؛ بلکه از هیجانات درونی، محرومیت، تشویش، نگرانی، ترس، عدم موفقیت، یأس و ناامیدی سرچشمه میگیرد. از نظر سازمان بهداشت جهانی، «تندرستی» صرفاً نداشتن بیماری و ضعف نیست؛ بلکه منظور از آن سلامتی کامل جسمی، ذهنی، اجتماعی و روحی است. دانشمندان معتقدند سلامت جسمی فرد با عوامل روانی و محیط اجتماعی وی در ارتباط است. تن و روان با یکدیگر در تعاملند و هر دو در سلامت و بیماری دخالت دارند. ورزش، به ویژه در سنین کودکی و نوجوانی مفرّ سالمی برای آزادکردن انرژی انبارشده آنها است و این خود بسیار لذتبخش و آرامشدهنده است.
ورزش شروع ناتوانی ناشی از سالخوردگی و بیماری مزمن را به تأخیر انداخته و باعث افزایش امید به زندگی فعال و نیز امید به خود زندگی میشود. و بالاخره، ورزش داروی اعصاب به هم ریخته و شادیآور است، و روانشناسان اذعان دارند که ورزش در تسکین حالات روحی منفی، نسبت به رواندرمانی بهتر عمل میکند.
تأثیر ورزش در اجتماعی شدن
یکی از آثار ابتدایی فعالیت ورزشی خارج شدن از حالت انزوا و اجتماعی شدن است. یعنی فعالیت ورزشی سبب ایجاد ارتباط قوی بین همسالان شده و به یادگیری نگرشها، ارزشها، مهارتها و گرایشهایی کلی مانند جوانمردی و انضباط میپردازد. تصور بر آن است که درسهایی از شرکت کردن در ورزش میآموزد که در موفقیت وی در سایر امور زندگی تأثیر میگذارد.
روند اجتماعی شدن کودکان با فعالیتهای اولیه ورزشی آنان آغاز میشود و موجبات رشد و تکامل حرکتی در دوره کودکی و مشارکت ورزشی آنان در سالهای بعد را فراهم میکند و مهارتهای ارتباط و تصمیمگیری را با شرکت در ورزش کسب میکنند.
تأثیر ورزش در شخصیت
تقریباً همه کسانی که ورزش میکنند، اظهار میدارند که بعد از انجام حرکات ورزشی شاداب شده و حس خوب و مطبوعی به آنان دست میدهد؛ روحیه آنها بهتر شده و اعتماد به نفس بیشتر پیدا میکنند و این حس موجب افزایش کارآیی و توانایی آنها میگردد.
مطالعات نشان میدهد که ورزشکاران و قهرمانان، باشهامت و فداکار میباشند و بر اراده خود تسلط دارند. فعالیت حرکتی عموماً فرصت پر بازی برای خودشکوفایی کودک را فراهم میآورند. کودک درضمن پرداخت به بازی، تجربههای پیروزی و شکست را از سر میگذراند و این تجربهها در گسترش تصورات او و پیوند دادن مفاهیم و اهداف و چشماندازهای وی با واقعیت خویش تأثیر میگذارد و ادراک واقعبینانه و غیرمبالغهآمیز او حدود و تواناییهای جسمش را افزایش میدهد که این خود، شخصیت اجتماعی او را نظم میدهد و به وی اعتماد به نفس میبخشد و باعث دورشدنش از خصلتهایی چون خودشیفتگی و غرور میگردد بی آنکه از ارزش او چه در برابر خودش چه در برابر دیگران چیزی بکاهد. تغییرات ناشی از ورزش در شخصیت به تدریج و آهسته و پس از سالها روی میدهد، زیرا ورزش سازگاری اعمال سیستم عصبی سمپاتیک را به آهستگی انجام میدهد.
تأثیر ورزش در اخلاق و رعایت حقوق دیگران
بهدلیل آنکه برنامههای تربیت بدنی شرایطی دارد که شخصیت و ماهیت افراد بروز و آشکار میگردد لذا رفتار و اعمال ناشایسته شناخته شده و شخص این رفتار ناشایست را ترک خواهد کرد. بدین گونه هر فرد میتواند از احترام لازم در بین دسته و جامعه خود برخوردار گردد. این ارتباط مطلوب شکل گرفته و به صورت اخلاق درآمده و به قلمروهای خارج نیز انتقال یافته و مشاهده میشود کنترل احساسات، احترام به قوانین و رعایت منافع جمعی از جمله عاداتی هستند که در ورزش امکان آموزش آنها موجود است. قوانین ورزشی سبب میشود که ورزشکار ناخودآگاه به حقوق ورزشکار مقابل احترام بگذارد و همین امر را در زندگی روزمره پیادهسازی کند.
تصمیمگیریهای منطقی، قضاوتهای اخلاقی و تجربه آنها در میادین ورزشی قابل انتقال به زندگی شخصی هستند. تقلید از مربیان و رهبران در گفتار و کردار که مورد احترام شرکتکنندگان در فعالیتهای ورزشی هستند باعث ایجاد صفات برجسته و مطلوب در ورزشکاران و دانشآموزان میگردد.
تأثیر ورزش در کاهش افسردگی و اضطراب
محققین ثابت کردهاند که، ورزش باعث شادی و نشاط و بالابردن اعتماد به نفس میگردد. ورزش احساس رضایت باطنی شخص را بالا برده و فرد حس میکند که به موقعیهایی دست یافته است. ورزش در درمان بسیاری از بیماریها از جمله افسردگی تأثیر بهسزایی دارد. ۳۰ دقیقه ورزش در روز میتواند آثار افسردگی را به اندازه برخی روشهای روانی- درمانی و داروهای ضدافسردگی کاهش دهد.
به گزارش پایگاه اینترنتی مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس، بررسی روانپزشکان نشان میدهد روزانه ۳۰ تا ۳۵ دقیقه ورزش میتواند آثار و عوارض افسردگی را تا نصف کاهش دهد و این کار برابر با تأثیر روشهای درمانی متداول و مصرف برخی داروهای افسردگی میباشد. در ایجاد احساس نشاط و شادابی حین ورزش، ترشح مخدرهای طبیعی گروه اندروفینها در مغز و غده هیپوفیز نقش مهمی را ایفا میکنند. هنگام ورزش کردن، ترشح میانجیهای عصبی- شیمیایی مثل اندروفین، انکفالین و سروتونین در خون افزایش یافته و با اثرات ضددرد و شادیبخش خود، قادرند در فرد نشاط و سرور ایجاد کنند. برنامههای منظم و متعادل ورزشی، مثل راه رفتن سریع به مدت بیست دقیقه در هر روز تولید اندروفینها را بر میانگیزد و احساس نشاط را تقویت میکند که سبب:
الف) احساس کاهش قابل ملاحظه غم و اندوه
ب) افزایش اعتماد به نفس
ج) ایجاد احساس موفقیت
د) افزایش خلاقیتهای فردی
ورزش کردن باعث خواهد شد فرد در مواجه با شرایط اضطرابزا خونسردی و آرامش بیشتری داشته باشد. تحقیقات کارشناسان نشان میدهد که ورزش تأثیرات فیزیولوژیکی بر بدن دارد که این تأثیرات فیزیولوژیک فراهمکننده آرامش در افراد هستند. تمرین و ورزش یکی از سادهترین ابزارهایی است که استرس را کنترل میکند به ما کمک میکند که از عهده فشار روحی برآییم و از تبدیل آن به یک مسأله مزمن جلوگیری کنیم.
نقش ورزش در پرکردن اوقات فراغت
اوقات فراغت شامل فعالیتهایی جدا از اجبارهای شغلی، خانوادگی و اجتماعی است که در آن فرد فقط به میل خود عمل میکند. فراغت، کار یا بیکاری نیست، بلکه یک تجربه باارزش زندگی است و به قول ارسطو، فراغت جدیترین مشغله انسان است. در فراغت اجرای برنامههای مناسب تفریحی ورزشی برای تلطیف زندگی، کاستن از فشارهای زندگی ماشینی، ارضای غرایز و تمایلات ذاتی، تأمین سلامت جسمانی و روانی ضرورت دارد. ورزش و تفریحات سالم یکی از روشهایی است که میتواند اوقات فراغت افراد جامعه را زیر پوشش قرار دهد و بسیاری از ضعفها و کمبودهای جسمانی و روانی را رفع و درمان کند.
آثار معنوی و روانی فعالیت ورزشی
فراغت همیشگی انسان را گرفتار بیحوصلگی و دلتنگی میسازد. انسان بیکار فرصت پیدا میکند که خاطرات گذشته را تجدید کند و در غم و اندوه گرفتار شود یا به آینده فکر کند و دچار دلهره و اضطراب شود. تربیت بدنی در رفع این عوارض سهیم است و عامل مؤثری برای مبارزه با بیحوصلگی و پرکردن اوقات فراغت فرد میباشد. از دیدگاه جامعهشناسی، گذران اوقات فراغت با ورزش از غیرپویاشدن و به انحراف رفتن تواناییهای افراد جامعه به ویژه جوانان جلوگیری میکند و در ماقبل، قابلیت تولید و بهرهوری آنها را در قالبهای مختلف اجتماعی و اقتصادی هرچه بیشتر تقویت مینماید.
به طور کلی ورزش در تمام دوران زندگی انسانها حائز اهمیت است ولی چون مبنای تربیت جسمی و روحی در سنین جوانی گذاشته میشود باید اهمیت بیشتری در این دوران برای ورزش قائل بود. ورزش علاوه بر آن که موجب میشود جوانان سرگرمی مناسبی برای گذران اوقات فراغت خود داشته باشند در تأمین سلامت جسمی و روحی آنان تأثیر بسزایی دارد.
بسیاری از آثار نامطلوب محیط اجتماعی، اقتصادی وضع خانوادگی، وراثت و نظایر آن با استفاده از ورزش میتواند کاهش یابد یا حتی به طور کلی از میان برود. تربیت بدنی و ورزش اگر به طور اصولی و براساس یک برنامه منظم و صحیح استفاده شود در تحقق بسیاری از نیازهای هم دوران جوانی، شناخت زندگی سالم اجتماعی و اصلاح یا جلوگیری از رفتارهای انحرافی نقش مؤثری میتواند داشته باشد.
تأثیر ورزش بر فرهنگ
ورزش بخش مهمی از فرهنگ ملل در جهان معاصر است بحثهای محافل گوناگون، سرفصل روزنامهها، برنامههای رادیویی و تلویزیونی جایگاه آن را روشن ساخته است. اعلام موفقیت در مسابقات ملی و بینالمللی میلیونها نفر را شاد و شکست در برنامهها مردم را غمگین و خشمگین میسازد. جلب میلیونها نفر تماشاچی به استادیومها، تبلیغات تجاری در کنار و خلال مسابقات، حمایت تماشاگران و استقبال آنان از تیمهای مورد علاقه در کمک به بالابردن استعدادها و ارائه مطلوب و موزون حرکتها و فعالیتهای ورزشی مؤثر میباشد. ورزش، تمرین تفکر واقعگرایانه و پرهیز از تفکر ذهنگرایانه است.
با ورود ورزش به فرهنگ ایدهآلیست این تفکر به نفع فرهنگ رئالیست رنگ میبازد. ابعاد غیرمادی فرهنگ نظیر اعتقادات، آداب و رسوم و ارزش و نیز ابعاد مادی فرهنگ نظیر معماری و تکنولوژی، تحت تأثیر ورزش وارد سیر تکاملی میشوند. یکی از جلوههای غیرمادی فرهنگ، جایگاه زن در جامعه است. در جهان ورزش تجلی آزادی زن از قیومیت مرد مشاهده میشود. پس از تربیت ورزشی، زن به عنوان یک انسان شجاع و سرسخت به جامعه باز میگردد.
تسهیل پیشرفت تحصیلی
با بهبود روند کارهای فکری و تقویت حافظه پیشرفت تحصیلی نیز افزایش مییابد. پژوهشهای ویست و بوچر حاکی از آن است که ورزش در افزایش پیشرفت تحصیلی و نمرات دانشآموزان تأثیر فراوانی دارد. ایدسمور در پژوهش خود دریافته است که دختران و پسران بسکتبالیست در امتحانات مدرسهای خود به معدل بالایی دست یافتهاند ضمن کنترل متغیرهای هوش و برنامه درسی، پژوهشی را در مورد پیشرفت تحصیلی دو گروه از دانشجویان ورزشکار و غیرورزشکار انجام دادند. در این مقایسه روشن شد که سطح پیشرفت تحصیلی دانشجویان ورزشکار بالاتر از دانشجویان غیرورزشکار است.
افزایش امید به زندگی
براساس یافتههای تحقیقاتی پروفسور استیوبلر، حتی امید به زندگی افراد چاقی که دارای تحرک هستند، از امید به زندگی افراد لاغری که اکثر اوقات در جلوی تلویزیون لمیدهاند، بیشتر است. پژوهشهای انجام گرفته در مورد چهل هزار زن حاکی است، که حتی تحرکات بدنی ملایم نظیر باغبانی یا پیادهروی، در صورتی که چند بار در هفته صورت گیرد، به افزایش طول عمر کمک میکند.
آثار معنوی و روانی فعالیت ورزشی
تمام تلاش و کوشش انسان برای دستیابی به زندگی بهتر، هدفمند و با کیفیت عالی همراه با کامیابی و رسیدن به لذت واقعی است؛ که ورزش بهترین زمینهساز رسیدن به این هدفها میباشد. ورزش کیفیت زندگی را بهتر میکند.
تأثیر ورزش بر حافظه
مدتهاست که فواید ورزش برای قلب و عروق شناخته شده است، اما امروزه مشخص شده است که ورزش برای همه بدن حتی مغز سودمند است. ورزش جریان خون را در کل بدن افزایش میدهد و بالطبع جریان خون در مغز نیز افزایش مییابد. به نظر میرسد افزایش جریان خون در مغز فرایند از دست رفتن بافت سلولی مغز را که در حدود ۴۰ سالگی شروع میشود کند میکند.
محققان هنوز مطمئن نیستند که میزان مورد نیاز ورزش برای بهتر شدن حافظه چقدر است، اما چیزی که میدانیم این است که حتی مقدار بسیار کمی ورزش و فعالیت فیزیکی میتواند به بهترشدن حافظه شما کمک کند و این تأثیر وقتی بیشتر میشود مرتباً و حداقل سه بار در هفته ورزش کنید. به هنگام ورزش، خون و اکسیژن مورد نیاز به مغز بهتر و بیشتر سیده و سرعت تفکر افزایش مییابد. و نیز سیستم عصبی تقویت یافته و عمل دماغ منظم میشود و در نتیجه کارهای فکری آسانتر انجام میگیرد.
محققین میگویند: در موقع مطالعه و کارهای فکری زیاد، خون بیش از حد در مغز و کاسه سر به گردش در میآید و گاه اختلالاتی در آن رخ میدهد. از این رو این افراد باید به ورزش و فعالیتهای بدنی مناسب روی آورند، تا باعث استراحت مغز و اعصاب شوند و از اختلال در تغذیه و دفع سموم جلوگیری به عمل آورند. آنها میافزایند: اگر وضعیت حیاتی مغز و اعصاب (تنفس، جریان خون، تغذیه و دفع سموم) کامل نباشد، به تدریج کندذهنی به وجود میآید و میتواند یکی از علل فراموشی باشد. همچنین بنا بر توصیه انجمن آلزایمر، ورزش کردن در مدت زمان طولانی ممکن است خطر ابتلا به بیماری «زوال عقل» را کاهش دهد.
تحقیقات دکتر هیتر. س. اولیف در دانشگاه علم تندرستی اورگان در آمریکا نشان داد سالمندانی که یک برنامه تمرینی شامل راه رفتن سریع بر روی نوار گردان را سه بار در هفته و به مدت یک ساعت، در طول چهار ماه انجام میدادند حافظه و زمان واکنش آنها، بهبود یافته بود. تحقیقات بیشتر نشان داد که آهسته دویدن، راهپیمایی، دوچرخهسواری و حرکات موزون نیز مانند راه رفتن سریع موجب بهبود حافظه و زمان واکنش در سالمندان میشود.
پژوهشگران همچنین دریافتند سالمندانی که در یک برنامه تمرینی، قدرتی و انعطافی به مدت یک ساعت ۳ بار در هفته و در طول ۴ ماه شرکت کردند عملکردشان در اجرای آزمونهای حافظه بهبود یافت. اگرچه این گونه بهبود حافظه بیشتر در سالمندانی که تمرینهای هوازی انجام میدهند رخ میدهد اما تحقیقات بیشتر نشان داده است که هیچ تمرین ورزشی نسبت به تمرینهای ورزشی دیگر از لحاظ تأثیر بر حافظه برتری ندارد. به عبارت دیگر بین ورزشهای مختلف از حیث تأثیر بر حافظه تفاوت معنیداری مشاهده نمیشود.
در نتیجه تمرینهای ورزشی مداوم، میزان جریان خون در مغز افزایش مییابد و افزایش جریان خون موجب اکسیژنرسانی و تغذیه بهتر نرونهای مغز شده و از تنگ شدن عروق مغز جلوگیری میکند. این تأثیرات خود موجب پیشگیری از فراموش و زوال توانمندیهای ذهنی در سالمندی میشود. تمرینهای ورزشی همچنین موجب آزادسازی نوعی فاکتور رشد به نام B.D.N.F میشود که میتواند نرونها را در مقابل آسیب و صدمه مقاوم نموده و از بروز بیماریهای آلزایمر و پارکینسون تا حدودی جلوگیری کند.
ارتقای عزت نفس و خودپنداری مثبت
ورزش منظم با افزایش احساس عزت نفس رابطه دارد. ورزش زمینهای برای بروز استعدادها و درک بهتر تواناییها است و شاخصهایی مثل اعتماد به نفس، عزت نفس، جامعهپذیری و سازگاری اجتماعی را بهبود میبخشد. این شاخصها نیز به نوبه خود، خودپنداره فرد را تقویت میکنند. تحقیقات انجام گرفته در بین دانشآموزان، بیانگر این مطلب است که بین خودپنداری دانشآموزان و ورزشکار و غیرورزشکار تفاوت معنیداری وجود دارد. به این معنی که دانشآموزان ورزشکار نسبت به دانشآموزان غیرورزشکار از خودپنداری بیشتری برخوردارند. پس ورزش از عواملی است که میتواند در شکلگیری خودپنداری مثبت، مؤثر باشد. ورزشکاران معتقدند که نیرومندتر، خوشتیپتر و لایقترند، و بیشتر مورد قبول دیگرانند. این اعتقادات به نوبه خود در شکلگیری خودپنداره مثبت نقش مؤثری دارد.
تحقیقات انجام شده در مورد بزرگسالان نیز نشان میدهد، آنهایی که از بیماری قلبی رنج میبرند، پس از گذشت بحران، اگر به ورزش منظم و مداوم بپردازند، باعث میشود تا احساس سلامتی در آنها بیشتر شود و همچنین موجب تقویت خودپنداری، پذیرش واقعبینانه بیماری و تقویت خودکفایی و خودیاری میشود.
ورزش واسطهای مناسب برای اجتماعی شدن، ایجاد کفایت و مهارت، استحکام روابط خانوادگی، سهولت دوستیابی و ارتباط سالم با همسالان و همگنان میباشد. در پژوهشی، ۶۵ درصد از جوانان ابراز کردند که ورزش آنها را از استفاده مواد مخدر و الکل بازداشته است. این پژوهش نشان میدهد که ورزش وسیلهای مهم برای ارتقای سطح زندگی اجتماعی- اقتصادی کودکان و نوجوانان بوده است.
خواب راحت
یکی از نتایج افکار و اعصاب متشنج و درهمریخته، بیخوابی و کمخوابی است. ورزش با تقویت و تسکین و آرامش اعصاب و با از بین بردن افکار و اوهام مشوش، موجب میشود تا فرد خواب بیشتر، عمیق و راحتتری داشته باشد. محققان میگویند: ورزش بلافاصله قبل از خواب مدت زمان لازم برای خواب رفتن را تا ۵۰ درصد کاهش میدهد، کابوسهای شبانه را به مقدار قابل توجهی کاهش میدهد و سبب میشود افراد از خواب خود لذت ببرند، با رضایت بیشتری از رختخواب جدا شوند و با انگیزه و شادابی بیشتری کار و تحصیل روزانه خود را آغاز نمایند.
نتیجهگیری
ورزش و فعالیت بدنی در صورتی که به صورت منظم و مستمر صورت گیرد آثار مفیدی در فرد برجای میگذارد. آثار اجتماعی و روانی ورزش در فرد عبارت است از: کمک به فرد در جریان اجتماعی شدن و سازگاری با محیط، کمک به فرد در تکامل شخصیت مناسب، پرکردن اوقات فراغت و جلوگیری از انحرافات اجتماعی به خصوص در دوران جوانی، تصحیح و تکمیل اخلاق مناسب و آماده کردن فرد برای رعایت حقوق دیگران، کمک به فرد در جریان فرهنگسازی و داشتن فرهنگی مناسب. همچنین هنگام ورزش با توجه به فعل و انفعالاتی که در بدن صورت میگیرد بیماریهای روحی و روانی از قبیل: افسردگی، اضطراب و استرس، آلزایمر که در طول عمر به سراغ آدمی میآیند به تدریج از میان میروند.