به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ جنگ شاید با خاموش شدن صدای انفجارها به پایان برسد، اما آثار آن سال‌ها بر زندگی بازماندگان سایه می‌اندازد. در میان همه گروه‌های آسیب‌دیده، زنان سرپرست خانوار از جمله کسانی هستند که بار سنگین پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ را بر دوش می‌کشند. زنانی که ناگهان خود را در جایگاه نان‌آور خانواده یافته‌اند و حالا برای تأمین حداقل نیازهای زندگی، هر روز نبردی تازه را تجربه می‌کنند.
ابعاد بحران؛ از دست‌فروشی تا فرسودگی روانی

در خیابان‌ها و بازارهای شهر، زنان بسیاری را می‌توان دید که به دست‌فروشی روی آورده‌اند؛ نه از سر انتخاب، بلکه از روی اجبار. آنها ساعتها در گرما و سرما کنار خیابان می‌ایستند تا شاید بتوانند درآمدی برای تأمین هزینه‌های خانواده به دست آورند. درآمدی که به گفته خودشان، دیگر پاسخگوی هزینه‌های روزافزون زندگی نیست.

یکی از این زنان می‌گوید: «وقتی جنگ تمام شد، فکر میکردیم روزهای سخت هم تمام شده است، اما مشکلات تازه از همان روز شروع شد. از کارخانهای که در آن کار میکردم اخراج شدم. حالا من ماندهام و چند فرزند که باید هزینه زندگیشان را تأمین کنم. هر روز نگرانم که چگونه اجاره خانه، هزینه درمان و مخارج روزمره را پرداخت کنم».

چالش‌های اقتصادی و شغلی

مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تأثیر جنگ بر قدرت خرید و سطح درآمد زنان سرپرست خانوار، اظهار کرد: خانوارهای زن‌سرپرست تحت پوشش، پیش از جنگ نیز در دهک‌های یک تا پنج اقتصادی قرار داشتند و در شرایط جنگ با بحران‌های چندگانهای روبرو شده‌اند. با توجه به اینکه اکثریت این زنان مشاغل غیررسمی و خانگی دارند، جنگ با تعطیلی بازارهای فروش، اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه و کاهش قدرت خرید مشتریان، ضربه‌ای مستقیم به درآمد خانواده‌های آنان وارد کرده است.

تعطیلی مدارس و افزایش ساعات حضور فرزندان در منزل نیز نقش مراقبتی مادران را پررنگ‌تر کرده و این زنان را از فرصت‌های کاری دور نگه داشته است. در واقع، جنگ تنها یک بحران امنیتی نبوده، بلکه بحرانی اقتصادی-اجتماعی است که زنان سرپرست خانوار را در خط مقدم آسیب‌پذیری قرار داده است.
حمایت‌های سازمان بهزیستی؛ از پژوهش تا مداخله

سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، از اجرای دو پژوهش ملی درباره آثار جنگ بر زنان سرپرست خانوار، کودکان، نوجوانان و سایر گروه‌های آسیب‌پذیر خبر داد و گفت: بر اساس نتایج این مطالعات، برنامه غربالگری اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و ارائه مداخلات رایگان روانشناختی با همکاری دستگاه‌های مختلف اجرایی خواهد شد.

حسینی تأکید کرد که بر اساس یافته‌های این مطالعات، سازمان بهزیستی به این جمع‌بندی رسیده که باید غربالگری اختلال استرس پس از سانحه در سطح کشور اجرا شود. این غربالگری در دو مرحله آزمون عمومی و ارزیابی تخصصی انجام خواهد شد.

اقدامات حمایتی در شرایط بحران

سازمان بهزیستی بلافاصله پس از آغاز تجاوزات نظامی، ستاد هماهنگی مدیریت بحران را در چهار سطح ملی، استانی، شهرستانی و مراکز تشکیل داد. کل کشور به پنج قطب تقسیم و هر استان معین، مسئول حمایت از استان‌های درگیر بحران شد.

از جمله اقدامات مهم انجام‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

انتقال مراکز آسیب‌پذیر به مناطق امن: بیش از ۲۵۰۰ ظرفیت خالی و امن شناسایی و ۶۵ مرکز و مؤسسه از مناطق آسیب‌پذیر به مناطق امن منتقل شدند.

حمایت از زنان سرپرست خانوار: ظرفیت ۲۵ مؤسسه بزرگ خیریه برای مداخلات بحران مشخص و بیش از ۲۰ هزار اسکان اضطراری فراهم شده است.

آموزش و توانمندسازی: ۱۳۶ دوره آموزشی مرتبط با مدیریت بحران در سراسر کشور برگزار شد که موضوعاتی مانند تنظیم هیجانات کودکان، مدیریت اضطراب و تکنیک‌های آرام‌سازی را شامل می‌شد.

خدمات مشاوره‌ای و روانشناختی رایگان

استفاده عمومی از خدمات مشاوره‌ای، روانشناختی و مددکاری یکی از مهم‌ترین نکات در مدیریت بحران بوده است. ظرفیت ۱۴۸۰ مرکز در سراسر کشور به صورت شبانه‌روزی فعال شده و خدمات رایگان ارائه می‌دهند. در تهران، امکان ارائه خدمات مشاوره‌ای از طریق تبلت و ارتباط مستقیم با مددکاران در منازل فراهم شده است.

شبکه داوطلبان روانشناس از دانشگاه‌ها، نظام پزشکی و انجمن‌های علمی نیز فعال شده و تاکنون نزدیک به ۱۷ هزار تماس دریافت شده است.
حمایت‌های معاونت امور زنان و خانواده

زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور، از ارائه ضمانت وام به بانوان سرپرست خانوار دهک‌های درآمدی اول تا پنجم خبر داده و اعلام کرده است که در صورت نبود ضامن، معاونت زنان ضمانت آنان را عهده‌دار می‌شود تا بتوانند از تسهیلات بانکی بهره‌مند شوند.

وی همچنین از تخصیص ۵۸ هزار میلیارد تومان اعتبار از مجموع ۶۰ همت برای حوزه اشتغال زنان در تبیین استراتژی‌های جدید برای حمایت از کسب‌وکارهای خرد و خانگی خبر داد. بخش قابل‌توجهی از این منابع سال گذشته جذب شد و با توجه به رشد این تسهیلات در سال جدید، فرصت‌های مالی گسترده‌تری در اختیار فعالان این حوزه قرار گرفته است.

خبرهای خوب در حوزه مسکن و بیمه

معاون تأمین و توسعه مسکن سازمان بهزیستی کشور از اجرای پایلوت ساخت هزار واحد مسکن کم‌هزینه در چند استان خبر داده است. این طرح با مشارکت خیرین، گروه‌های جهادی، نهادهای حاکمیتی و خانواده‌ها برای تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد و محروم تحت پوشش سازمان بهزیستی اجرا خواهد شد.

در حوزه بیمه نیز ۷۱ هزار زن سرپرست خانوار در روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر، با پرداخت کامل حق بیمه توسط دولت تحت پوشش صندوق بیمه اجتماعی قرار گرفته‌اند.
ضرورت بازنگری و توسعه حمایت‌ها

کارشناسان بر این باورند که حمایت هدفمند از زنان سرپرست خانوار، ایجاد فرصت‌های اشتغال پایدار، ارائه تسهیلات اقتصادی و گسترش پوشش‌های بیمه‌ای از مهم‌ترین راهکارهای کاهش آسیب‌های ناشی از جنگ و بحران است.

رئیس سازمان بهزیستی نیز با اشاره به اینکه قانون مدیریت بحران بیشتر برای بلایای طبیعی تدوین شده، بر بازنگری این قانون با رویکردی جامع‌تر و متناسب با شرایط جنگی تأکید کرده است.

طرح «سلام»؛ سلامت اجتماعی محله محور

حسینی در پایان گفت: «طرح سلام که سلامت اجتماعی محلهمحور است، باید با توجه به شرایط جدید دوباره به استان‌ها ارسال و با قدرت بیشتری اجرا شود تا مشارکت خانواده‌ها و محله‌ها در مدیریت بحران افزایش یابد».
جمع‌بندی

امروز اگرچه صدای جنگ خاموش شده، اما برای بسیاری از زنان سرپرست خانوار، نبرد اصلی همچنان ادامه دارد؛ نبردی برای حفظ کرامت، تأمین معیشت و ساختن آینده‌ای بهتر برای فرزندانی که تنها امید زندگیشان هستند. با وجود تلاش‌های سازمان بهزیستی، معاونت امور زنان و سایر نهادهای حمایتی، هنوز راه طولانی برای بازسازی کامل زندگی این زنان وجود دارد. ضروری است که حمایت‌های دولتی و مردمی با نگاهی جامع‌تر و هماهنگ‌تر ادامه یابد تا این قشر آسیب‌پذیر بتوانند بار دیگر بر پای خود بایستند و زندگی را از نو بسازند.