به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ دورکاری (Teleworking) که به عنوان شکل مدرنی از کار در محلی دور از اداره مرکزی تعریف میشود، در سالهای اخیر به ویژه پس از شیوع ویروس کرونا، به شکل گستردهای رواج پیدا کرده است . آنچه زمانی یک استثنا بود، اکنون به یک هنجار در بسیاری از مشاغل تبدیل شده است. سازمان بینالمللی کار، دورکاری را فعالیتی میداند که کارگر را از ارتباط شخصی با همکارانش جدا میکند و فناوری نوین نیز این جدایی را تسهیل میکند.
اما پدیدهای که کمتر به آن پرداخته شده، «خانوادههای دوچرخ» هستند: خانوادههایی که در آنها هم پدر و هم مادر به صورت دورکار فعالیت میکنند و در نتیجه، خانه دیگر فقط محل سکونت نیست؛ بلکه همزمان به دو دفتر کار مجزا و یک فضای آموزشی برای فرزندان تبدیل شده است. این تغییر ساختاری، به ویژه در خانوادههای شهری ایران که با محدودیت فضای زندگی نیز مواجه هستند، چالشهای بیسابقهای را رقم زده است.
محو شدن مرزها؛ وقتی کار و زندگی یکی میشود
یکی از بزرگترین چالشهای خانوادههای دوچرخ، «نشت کردن» کار به زندگی شخصی است. در محیط خانه، مرز بین «زمان کار» و «زمان استراحت» و «زمان خانواده» به راحتی از بین میرود . تحقیقات نشان میدهد که در دوره دورکاری گسترده، بسیاری از افراد با افزایش حجم کار، دشواری جداسازی زندگی شخصی و فشار بیشتر مسئولیتهای خانه مواجه شدند؛ به ویژه والدینی که فضای محدودی در خانه دارند . در این شرایط، «انعطافپذیری جذاب» دورکاری ممکن است به «همیشه در دسترس بودن» تبدیل شود و نتیجه آن چیزی نیست جز روزهای طولانیتر کار، احساس گناه مزمن و در نهایت فرسودگی شغلی .
این مسئله در خانوادههای دوچرخ دوچندان میشود. وقتی هر دو والد مشغول کار هستند، مرزبندی میان جلسات کاری و نیازهای فرزندان بسیار دشوار میشود. این امر میتواند به تعارض نقش و افزایش فشار روانی منجر شود. پژوهشی که به بررسی تاثیر دورکاری بر تعارض کار و خانواده پرداخته، نشان میدهد که دورکاری به طور معناداری بر تعارض کار و خانواده تأثیر دارد . همچنین مطالعات کیفی نشان داده که زنان شاغل در دوران دورکاری، با مشکلات خانوادگی و تعارض کار و زندگی مواجه بودهاند .
تاثیر بر خلاقیت و همکاری تیمی
خانوادههای دوچرخ علاوه بر چالشهای فردی، با افت خلاقیت و کیفیت همکاریهای شغلی نیز مواجه هستند. تحقیقات نشان داده است که تمام تعاملات کوچک و بزرگ محیط کار، نقش مهمی در حفظ انگیزه و خلاقیت دارند . گفتوگوهای کوتاه کنار سماور، شوخیهای بین کار، و حتی غر زدنهای دستهجمعی، همه بخشی از موتور انگیزشی انسان هستند.
در خانوادههای دوچرخ، هر دو والد از این «سوخت اجتماعی» محروم میشوند. یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد دورکاری طولانیمدت با افزایش احساس انزوا، اضطراب و افسردگی، کاهش رضایت شغلی و افت درگیری کاری مرتبط است . همچنین در پژوهشی در سال ۲۰۲۲ روی تیمهای نرمافزاری مشخص شد تیمهای کاملاً دورکار در هماهنگی، اعتمادسازی و ارتباط روان چالش بیشتری دارند و نبود نشانههای غیرکلامی باعث سوءتفاهم و ابهام در وظایف میشود . زمانی که هر دو والد در خانه هستند و هر کدام با چالشهای شغلی خود دست و پنجه نرم میکنند، این چالشها میتواند به خانه نیز سرایت کند.
راهکارهای مدیریت خانواده دوچرخ
با وجود تمام چالشها، خانوادههای دوچرخ میتوانند با اتخاذ راهکارهای زیر، از این سبک زندگی بهره ببرند:
۱. ایجاد فضای کار اختصاصی: تا حد امکان، هر یک از والدین باید فضای کاری جداگانه ای در خانه داشته باشند. میز کار را در جهت مناسبی قرار دهید و از صندلیهای اداری استفاده کنید . حتی اگر اتاق مجزا ندارید، با ایجاد یک «قلمرو» مشخص، مرز فیزیکی بین کار و زندگی ایجاد کنید.
۲. تعیین زمانهای کاری مشخص: مانند یک محیط کار رسمی، زمان شروع و پایان کار را مشخص کنید. این کار به جلوگیری از «نشت کردن» کار به زندگی شخصی کمک میکند .
۳. برقراری ارتباط شفاف با همسر و فرزندان: به خانواده خود توضیح دهید که در ساعات مشخصی درگیر کار هستید. برای جلوگیری از حواسپرتی، از هدفونهای حذف کننده صدا استفاده کنید و قوانین روشنی برای زمانهای کاری وضع کنید .
۴. برنامهریزی برای «زمان خانواده»: در کنار زمانهای کاری، زمانهای مشخص و بدون وقفه را برای تعامل با خانواده اختصاص دهید. این زمانها باید کاملاً بدون حضور تکنولوژی و کار باشد.
۵. استفاده از ابزارهای همکاری و مدیریت زمان: برای پیگیری وظایف و همکاری با تیمهای کاری، از نرمافزارهای مدیریت پروژه و ابزارهای ارتباطی استفاده کنید تا از سردرگمی و بینظمی جلوگیری شود .
جمعبندی
خانوادههای دوچرخ، واقعیت اجتنابناپذیر زندگی مدرن هستند. این سبک زندگی در عین اینکه فرصت حضور بیشتر در کنار خانواده را فراهم میکند، چالشهای جدی را نیز به همراه دارد. محو شدن مرز کار و زندگی، افت خلاقیت، افزایش تنشهای خانوادگی و احساس انزوا، از جمله مسائلی هستند که اگر به درستی مدیریت نشوند، میتوانند به سلامت روان و روابط خانوادگی آسیب بزنند. با این حال، با آگاهی از این چالشها و به کارگیری راهکارهای عملی مانند ایجاد فضای کاری مجزا، تعیین مرزهای زمانی شفاف و برنامهریزی برای زمان خانواده، میتوان از مزایای این سبک زندگی بهره برد و از آسیبهای آن جلوگیری کرد.