به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ توجه به مادر و کودک، یکی از معیارهای مهم برای سنجش کیفیت زندگی در شهرهاست؛ چراکه تجربه مادری تنها به محیط خانه محدود نمی‌شود و دسترسی به خدمات شهری، امکانات رفاهی، فضاهای فرهنگی و خدمات سلامت نیز در این مسیر نقش دارد. شهری که برای حضور مادران و کودکان در فضاهای عمومی برنامه‌ریزی می‌کند، درواقع به نیازهای خانواده و کیفیت زندگی شهروندان توجه نشان می‌دهد.
در این میان، حمایت از خانواده‌های دارای فرزند تازه‌متولدشده می‌تواند بخشی از فشارهای این دوره را کاهش دهد و زمینه استفاده آسان‌تر از خدمات شهری را فراهم کند. مناسب‌سازی معابر، ایجاد فضاهای اختصاصی برای مادر و کودک و دسترسی به امکانات متناسب با نیازهای آنان، ازجمله اقداماتی است که می‌تواند حضور مادران را در شهر آسان‌تر کند.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران با تأکید بر جایگاه مادر در خانواده، تولد هر فرزند را چشم‌روشنی خانواده دانسته و از اجرای طرح «چشم‌روشنی» در سال ۱۴۰۵ خبر داده است. براساس توضیحات او، این طرح با اختصاص اعتبار ماهانه برای خرید، خدمات فرهنگی و سلامت، قرار است بخشی از حمایت مدیریت شهری از مادران را دربر بگیرد.
با این حال، اهمیت چنین طرحی تنها به میزان اعتبار اختصاص‌یافته محدود نمی‌شود؛ بلکه گستره خدمات، امکان استفاده آسان از آنها و تناسب‌شان با نیازهای خانواده‌ها نیز در اثربخشی آن نقش دارد.
خدمات شهری برای مادر و کودک
طرح چشم‌روشنی در کنار برنامه‌های دیگری قرار گرفته که شهرداری تهران با هدف تسهیل زندگی مادران و کودکان دنبال می‌کند. مناسب‌سازی معابر و توسعه فضاهای اختصاصی مادر و کودک، بخشی از این برنامه‌هاست که قرار است دسترسی خانواده‌ها به امکانات شهری را بهبود دهد.
مریم اردبیلی، رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران، در این‌باره می‌گوید: حدود دو سال است که مجموعه‌ای از طرح‌ها را برای مادران و نوزادان تازه‌متولدشده دنبال می‌کنیم و چشم‌روشنی یکی از اجزای این مجموعه است. در بخش مناسب‌سازی معابر، ۱۰۰۰ نقطه از شهر تهران در دستور کار مناطق قرار گرفته و امیدواریم بخش قابل‌توجهی از مشکلات این نقاط تا سال آینده برطرف شود.
او می‌افزاید: همچنین ایجاد ۱۲۰ اتاق مادر و کودک در معابر عمومی، مراکز پرتردد، ایستگاه‌ها، مراکز خرید بزرگ و بوستان‌های فرامنطقه‌ای پایتخت پیش‌بینی شده است. مکان‌یابی این فضاها با مشارکت مادران مناطق انجام شده و قرار است این اتاق‌ها احداث و تجهیز شوند. رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران با اشاره به اجرای طرح «نفس‌های تازه شهر» نیز توضیح می‌دهد: پنج سال است که برای هر نوزاد تازه‌متولدشده در تهران، به نام او درختی کاشته می‌شود تا تولد شهروند جدید به شکلی نمادین گرامی داشته شود. به گفته اردبیلی، مجموعه این اقدامات در پاسخ به نیازها و مطالبات مادران برای برخورداری از شهری مناسب‌تر، دسترس‌پذیرتر و متناسب با شرایط مادر و کودک دنبال می‌شود.
اعتبار برای خرید و سلامت
بخش اصلی طرح چشم‌روشنی، اختصاص اعتبار ماهانه به مادران دارای فرزند تازه‌متولدشده است؛ اعتباری که در قالب کیف پول خدماتی در پلتفرم شهرزاد قرار می‌گیرد و خانواده‌ها می‌توانند متناسب با نیاز خود از بخش‌های مختلف آن استفاده کنند. رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران می‌گوید: در این طرح، اعتبار به حساب مادر خانواده واریز نقدی نمی‌شود بلکه کیف پول اعتباری او در پلتفرم شهرزاد شارژ خواهد شد.
این بسته چند بخش اصلی دارد و امکان استفاده از خدمات خرید، فرهنگی و گردشگری و همچنین خدمات سلامت را فراهم‌می‌کند. او ادامه می‌دهد: در بخش خرید، امکان استفاده از فروشگاه‌های شهروند و میادین میوه و تره‌بار به‌صورت حضوری و آنلاین وجود دارد. در بخش فرهنگی و گردشگری نیز خدماتی مانند سینما، برج میلاد و باغ کتاب پیش‌بینی شده است. بخش سلامت هم برای استفاده از خدمات مرتبط با مادر و نوزاد در نظر گرفته شده است. اردبیلی با اشاره به امکان تجمیع اعتبار می‌افزاید: اعتبار استفاده‌نشده در ماه‌های بعد از بین نمی‌رود و خانواده می‌تواند زمان و نحوه استفاده از آن را مدیریت کند.
برای مثال، ممکن است خانواده‌ای اعتبار خود را جمع کند تا در زمان مناسب از خدمات فرهنگی استفاده کند یا هنگام نیاز کودک، سراغ خدمات سلامت برود. رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران خاطرنشان می‌کند: شهرداری در حال بررسی اضافه‌شدن خدمات دیگری از جمله امکانات ورزشی و زیرساخت‌های مرتبط با زنان به این بسته است تا دامنه خدمات آن به‌تدریج گسترش یابد.
چه کسانی مشمول‌اند؟
یکی از نکات مهم در اجرای چشم‌روشنی، شمول آن برای مادرانی است که در سال ۱۴۰۵ در تهران صاحب فرزند شده‌اند.
در این طرح، استفاده از اعتبار به سطح درآمد خانواده محدود نشده و میزان اعتبار بخش سلامت برای مادران سه دهک نخست درآمدی افزایش پیدا می‌کند. اردبیلی با اشاره به اطلاعات دریافت‌شده از ثبت‌احوال می‌گوید: تا زمان بررسی آمار، اطلاعات ۳۴ هزار مادر که از ابتدای سال در تهران صاحب فرزند شده‌اند دریافت شده و کیف پول اعتباری مادرانی که اطلاعات‌شان فعال شده، در پلتفرم شهرزاد شارژ شده است. با ثبت تولدهای جدید، تعداد مشمولان نیز افزایش پیدا می‌کند.
او توضیح می‌دهد: مادرانی که هنوز حساب کاربری شهرزاد خود را فعال نکرده‌اند، باید سطح دوم کاربری را با کد ملی فعال کنند تا بتوانند اعتبارشان را مشاهده و استفاده کنند. برای پیگیری مشکلات احتمالی در فرآیند شارژ اعتبار نیز بخش پشتیبانی درنظر گرفته شده است. رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران درباره تفاوت اعتبار سلامت برای گروه‌های درآمدی می‌افزاید: برای مادران دهک‌های اول تا سوم درآمدی، اعتبار بخش سلامت دو برابر شده و به ماهانه یک میلیون تومان می‌رسد. سایر بخش‌های بسته برای همه مشمولان مشابه است و هر خانواده می‌تواند براساس نیاز خود از خدمات موجود استفاده کند.
رضایت‌سنجی پیوسته
اردبیلی تأکید می‌کند: این طرح برای مادران مشمول اجباری نیست و استفاده نکردن از آن نیز به معنای نیاز به انصراف رسمی نیست؛ چراکه اعتبار در قالب کیف پول خدماتی تعریف شده و خانواده می‌تواند از آن استفاده کند یا نکند. رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران در پایان درباره ارزیابی نتایج طرح می‌گوید: میزان رضایت مادران از طریق پلتفرم شهرزاد، پیامک و ارزیابی‌های دوره‌ای بررسی خواهد شد. اجرای فعلی فرصتی برای سنجش میزان استقبال و مصرف اعتبار است و پس از مشخص‌شدن نتایج، اعتبار موردنیاز طرح برای درج در بودجه سال ۱۴۰۶ به شورای اسلامی شهر تهران پیشنهاد می‌شود.
براساس اعلام شهرداری تهران، در طرح چشم‌روشنی ماهانه ۵/۲ میلیون تومان اعتبار خرید و ۵۰۰ هزار تومان اعتبار فرهنگی برای مادران درنظر گرفته شده است. سهم خدمات سلامت نیز برای عموم مادران مشمول، ماهانه ۵۰۰ هزار تومان است که برای مادران دهک‌های اول تا سوم به یک میلیون تومان افزایش می‌یابد. به این ترتیب، مجموع اعتبار ماهانه بسته برای مادران مشمول بین ۵/۳ تا چهار میلیون تومان خواهد بود و اعتبار استفاده‌نشده نیز به ماه‌های بعد منتقل می‌شود.