به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده، پنجمین روز هفته ملی کودک، ۱۹ مهرماه، با عنوان «کتاب؛ هزار راه به سوی فردا» به اهمیت خواندن، قصه، تخیل، عدالت فرهنگی و کشف جهان‌های تازه اختصاص دارد؛ مناسبتی که فرصتی برای توجه دوباره خانواده‌ها به نقش کتاب در تربیت و رشد کودکان فراهم می‌کند.
کتاب در سال‌های کودکی، فراتر از وسیله‌ای برای سرگرمی یا آموزش حروف و واژه‌هاست. داستان‌ها به کودکان امکان می‌دهند با شخصیت‌ها و موقعیت‌های متفاوت آشنا شوند، درباره احساسات و رفتارها فکر کنند و جهان را از زاویه‌ای تازه ببینند. این تجربه می‌تواند زمینه گفت‌وگو درباره دوستی، ترس، مهربانی، مسئولیت‌پذیری و حل مسئله را نیز در محیط خانواده فراهم کند.
قصه‌خوانی؛ فرصتی برای نزدیک‌تر شدن والدین و فرزندان
خواندن داستان برای کودک، تجربه‌ای مشترک است که در آن والد و فرزند برای مدتی از شتاب فعالیت‌های روزمره فاصله می‌گیرند و بر یک روایت تمرکز می‌کنند. کودک می‌تواند درباره شخصیت‌ها سؤال بپرسد، پایان داستان را حدس بزند یا برداشت خود را از اتفاقات بیان کند. همین گفت‌وگوها فرصتی برای شنیدن دیدگاه کودک و شناخت دغدغه‌های او فراهم می‌کنند.
در چنین فضایی، هدف لزوماً آموزش مستقیم یک مفهوم اخلاقی یا تربیتی نیست. گاهی همراهی با داستان و فرصت صحبت کردن درباره آن، به‌اندازه نتیجه‌گیری نهایی اهمیت دارد. وقتی والدین به پرسش‌های کودک پاسخ می‌دهند و به برداشت‌های او احترام می‌گذارند، مطالعه می‌تواند به تجربه‌ای دلپذیر و پیونددهنده تبدیل شود.
چرا نباید کتابخوانی به تکلیف تبدیل شود؟
یکی از نکات مهم در ایجاد عادت مطالعه، توجه به علاقه و آمادگی کودک است. اگر کتابخوانی همواره با پرسش‌وپاسخ اجباری، امتحان گرفتن یا الزام به یادگیری یک پیام مشخص همراه شود، ممکن است برای کودک به فعالیتی شبیه تکالیف مدرسه تبدیل شود.
انتخاب کتاب متناسب با سن، علایق و توانایی کودک، اختصاص زمانی کوتاه اما منظم به قصه‌خوانی و اجازه دادن به کودک برای انتخاب داستان، می‌تواند تجربه مطالعه را جذاب‌تر کند. همچنین لازم نیست والدین همیشه پایان داستان را توضیح دهند؛ گاهی پرسیدن اینکه «اگر تو جای شخصیت داستان بودی، چه کار می‌کردی؟» فرصتی برای تخیل و گفت‌وگوی آزاد ایجاد می‌کند.
عدالت فرهنگی از خانه و جامعه آغاز می‌شود
علاقه‌مند کردن کودکان به کتاب، بدون توجه به امکان دسترسی آن‌ها به منابع خواندنی، کامل نخواهد بود. همه خانواده‌ها شرایط یکسانی برای خرید کتاب یا دسترسی به کتابخانه ندارند. به همین دلیل، کتابخانه‌های عمومی، مراکز فرهنگی، برنامه‌های امانت کتاب و فعالیت‌های ترویجی در مناطق کم‌برخوردار می‌توانند به کاهش فاصله فرهنگی میان کودکان کمک کنند.
در کنار دسترسی به کتاب، تنوع منابع نیز اهمیت دارد؛ از داستان‌های تصویری و قصه‌های عامیانه گرفته تا کتاب‌های علمی ساده و آثار متناسب با نیازهای کودکان دارای معلولیت. هرچه امکان انتخاب بیشتر باشد، احتمال آنکه کودک کتابی متناسب با علایق خود پیدا کند نیز افزایش می‌یابد.
کتاب؛ راهی برای کشف جهان کودک
عنوان «کتاب؛ هزار راه به سوی فردا» یادآور این نکته است که مطالعه، تنها به افزایش اطلاعات محدود نمی‌شود. کتاب می‌تواند دریچه‌ای برای تجربه احساسات تازه، آشنایی با زندگی دیگران و پرورش قدرت تخیل باشد. برای خانواده‌ها نیز قصه‌خوانی فرصتی فراهم می‌کند تا در کنار تربیت و آموزش، زمانی را به همراهی، گفت‌وگو و لذت بردن از تجربه مشترک اختصاص دهند.
تبدیل کتابخوانی به بخشی از زندگی خانوادگی، الزاماً به امکانات پیچیده یا برنامه‌های طولانی نیاز ندارد. گاهی چند دقیقه قصه‌خوانی پیش از خواب، مراجعه مشترک به کتابخانه یا اجازه دادن به کودک برای انتخاب کتاب بعدی، می‌تواند آغاز رابطه‌ای ماندگار با مطالعه باشد؛ رابطه‌ای که با اجبار شکل نمی‌گیرد، بلکه با تجربه لذت‌بخش خواندن رشد می‌کند.