به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ تربیت فرزند از نخستین روزهای شکل‌گیری خانواده آغاز می‌شود و نمی‌توان مسئولیت آن را تنها به دوران مدرسه یا نهادهای آموزشی محدود کرد. نبود یک ساختار منسجم و مستمر برای آموزش و توانمندسازی والدین، یکی از چالش‌های مهم در حوزه سیاست‌گذاری فرهنگی و اجتماعی است؛ مسئله‌ای که ضرورت شکل‌گیری تشکیلاتی فرهنگی و تربیتی، غیربروکراتیک اما منظم و پاسخ‌گو را برای همراهی با خانواده‌ها در مراحل مختلف رشد فرزندان برجسته می‌کند
پدر و مادر برای ایفای نقش تربیتی خود به دانش و مهارت‌هایی نیاز دارند که متناسب با سن و مرحله رشد فرزندشان باشد. نیازهای تربیتی یک کودک خردسال با یک دانش‌آموز دبستانی یا نوجوان متفاوت است و والدین باید در هر مرحله با شیوه‌های صحیح ارتباط، آموزش، مراقبت و مواجهه با چالش‌های رفتاری آشنا شوند.
در دوران کودکی، موضوعاتی مانند شکل‌گیری دلبستگی ایمن، تقویت مهارت‌های ارتباطی، پرورش استقلال و ایجاد محیط امن اهمیت دارد. با ورود فرزند به دوره نوجوانی نیز مسائلی مانند هویت‌یابی، استقلال‌طلبی، ارتباط با همسالان، استفاده از فضای مجازی و تغییرات عاطفی و رفتاری، ضرورت برخورداری والدین از مهارت‌های تازه را بیشتر می‌کند.
ضرورت عبور از اقدامات پراکنده فرهنگی
یکی از چالش‌های قابل طرح در سیاست‌گذاری فرهنگی، پراکندگی برنامه‌های آموزشی و تربیتی و نبود یک مسیر مستمر برای همراهی با خانواده‌هاست. گاهی آموزش‌های مرتبط با فرزندپروری در قالب دوره‌های کوتاه‌مدت، کارگاه‌های مقطعی یا برنامه‌های مناسبتی ارائه می‌شوند؛ درحالی‌که نیاز خانواده‌ها به آموزش، محدود به یک مقطع یا زمان خاص نیست.
خانواده‌ای که در آستانه تولد فرزند قرار دارد، به آموزش‌هایی متفاوت از خانواده‌ای نیازمند است که فرزند نوجوان دارد. بنابراین، یک نظام حمایتی مؤثر باید بتواند متناسب با شرایط هر خانواده، آموزش و مشاوره لازم را در زمان مناسب ارائه کند.
چارچوب جهانی حمایت از والدین که توسط یونیسف معرفی شده نیز بر ضرورت ایجاد نظام‌های هماهنگ و فراگیر برای حمایت از والدین و مراقبان تأکید دارد. در این الگو، نهادهای سلامت، آموزش، حمایت اجتماعی و خدمات محلی باید به‌جای فعالیت‌های جداگانه، در قالب یک نظام هماهنگ به خانواده‌ها خدمات ارائه کنند.
تشکیلات غیربروکراتیک؛ منظم اما در دسترس خانواده‌ها
ایجاد یک تشکیلات فرهنگی و تربیتی غیربروکراتیک به معنای کنار گذاشتن نظم، برنامه‌ریزی و نظارت نیست؛ بلکه هدف آن کاهش پیچیدگی‌های اداری و فراهم کردن دسترسی آسان خانواده‌ها به خدمات تربیتی است.
چنین ساختاری می‌تواند با استفاده از ظرفیت مراکز محلی، مساجد، مدارس، مراکز مشاوره، تشکل‌های مردمی و متخصصان حوزه کودک و خانواده شکل بگیرد. در این الگو، خانواده‌ها نباید برای دریافت آموزش‌های ضروری با مسیرهای اداری طولانی و پراکنده مواجه شوند.
از سوی دیگر، وجود یک نظام مشخص برای تربیت مربیان، تدوین محتوای آموزشی معتبر، ارزیابی عملکرد و سنجش نتایج نیز ضروری است تا فعالیت‌ها از حالت سلیقه‌ای و غیرتخصصی خارج شوند.
توانمندسازی والدین؛ سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه
حمایت از والدین تنها اقدامی برای حل مشکلات فعلی خانواده‌ها نیست، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای سلامت اجتماعی و تربیتی نسل آینده محسوب می‌شود.
چارچوب مراقبت پرورشی سازمان جهانی بهداشت و یونیسف نیز بر اهمیت مراقبت پاسخ‌گو، امنیت، سلامت، تغذیه مناسب و فراهم کردن فرصت‌های یادگیری برای رشد کودکان تأکید دارد. این رویکرد نشان می‌دهد که رشد مطلوب کودک تنها به امکانات آموزشی محدود نیست و کیفیت تعامل والدین و محیط خانواده نیز در آن نقش اساسی دارد.
همچنین یونیسف در راهنمای برنامه‌ریزی برای تربیت والدین نوجوانان، بر این نکته تأکید می‌کند که با ورود فرزندان به دوره نوجوانی، شیوه ارتباط والدین با آنان باید متناسب با نیازهای رشدی جدید تغییر کند و پدر و مادر به مهارت‌ها و راهبردهای تربیتی متناسب با این دوره مجهز شوند.
بنابراین، آموزش والدین باید از دوران پیش از تولد فرزند آغاز شود و تا پایان دوره نوجوانی و ورود جوانان به مراحل جدید زندگی ادامه پیدا کند.
جمع‌بندی
تربیت نسل آینده بدون توانمندسازی خانواده‌ها امکان‌پذیر نیست. اگر قرار است خانواده در کانون سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی قرار بگیرد، باید برای آموزش و حمایت مستمر از پدران و مادران نیز ساختاری مشخص طراحی شود.
ایجاد یک تشکیلات فرهنگی و تربیتی منظم، پاسخ‌گو، تخصص‌محور و در عین حال غیربروکراتیک می‌تواند زمینه ارتباط مستمر میان خانواده‌ها و نهادهای فرهنگی و آموزشی را فراهم کند. چنین ساختاری باید به‌جای اقدامات مقطعی، از زمان شکل‌گیری خانواده تا مراحل مختلف رشد فرزند همراه والدین باشد.
مسئله اساسی این است که تربیت فرزند نباید به تجربه شخصی و آزمون‌وخطای والدین واگذار شود؛ بلکه خانواده‌ها باید در مسیر دشوار و مهم فرزندپروری، از آموزش، مشاوره و پشتیبانی تخصصی برخوردار باشند.