به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ زمان صرف وعده‌های غذایی، به‌ویژه صبحانه، ممکن است بیش از آنچه تصور می‌شود با وضعیت سلامت افراد ارتباط داشته باشد. پژوهشی که روند زندگی و عادات غذایی نزدیک به سه هزار سالمند بریتانیایی را طی سال‌های ۱۹۸۳ تا ۲۰۱۷ بررسی کرده است، نشان می‌دهد میان زمان خوردن صبحانه و شاخص‌های بقا در سالمندی ارتباطی قابل‌توجه وجود دارد.
بر اساس نتایج گزارش‌شده از این مطالعه، میزان بقای ۱۰ساله در میان افرادی که صبحانه را زودتر مصرف می‌کردند، ۸۹.۵ درصد بود؛ درحالی‌که این میزان در گروهی که دیرتر صبحانه می‌خوردند، به ۸۶.۷ درصد می‌رسید. این تفاوت نشان می‌دهد که زمان صرف صبحانه می‌تواند یکی از عوامل مرتبط با وضعیت سلامت در دوران سالمندی باشد؛ هرچند برای تفسیر دقیق آن باید سایر ویژگی‌های جسمی و سبک زندگی افراد نیز در نظر گرفته شود.
صبحانه معمولاً چه زمانی خورده می‌شود؟
در این پژوهش، میانگین زمان صرف صبحانه حدود ساعت ۸:۲۲ صبح گزارش شده است؛ یعنی به‌طور متوسط حدود ۳۱ دقیقه پس از بیدار شدن از خواب.
این یافته توجه پژوهشگران را به رابطه میان زمان بیدار شدن، الگوی خواب و زمان‌بندی وعده‌های غذایی جلب می‌کند. در دوران سالمندی، تغییر در ساعت خواب و بیداری، کاهش تحرک، بیماری‌های مزمن یا دشواری در انجام فعالیت‌های روزمره ممکن است برنامه غذایی افراد را نیز تغییر دهد.
بنابراین، دیرتر صبحانه خوردن را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه‌ای از رفتار ناسالم دانست. گاهی این تغییر ممکن است با شرایط جسمی یا اجتماعی سالمند ارتباط داشته باشد و حتی بازتابی از تغییرات دیگری باشد که بر سلامت او اثر می‌گذارند.
ساعت زیستی بدن چه نقشی در سلامت دارد؟
بدن انسان دارای سازوکارهای زیستی منظمی است که فعالیت‌های مختلف، از خواب و بیداری گرفته تا ترشح هورمون‌ها و تنظیم سوخت‌وساز، را در طول شبانه‌روز هماهنگ می‌کنند. این سازوکارها که با عنوان «ریتم شبانه‌روزی» شناخته می‌شوند، به نور محیط، زمان خواب و بیداری و برخی عادت‌های روزانه واکنش نشان می‌دهند.
زمان صرف غذا نیز یکی از عواملی است که می‌تواند با این ریتم‌های زیستی ارتباط داشته باشد. حوزه‌ای از مطالعات تغذیه با عنوان «زمان‌زیستی تغذیه» یا «کرونوتغذیه» به بررسی ارتباط میان زمان غذا خوردن، ساعت زیستی بدن و پیامدهای سلامت می‌پردازد.
با افزایش سن، الگوی خواب و بیداری و برخی فرایندهای متابولیکی ممکن است تغییر کنند. ازاین‌رو، بررسی زمان وعده‌های غذایی در کنار کیفیت تغذیه، میزان فعالیت بدنی و نظم خواب می‌تواند به شناخت بهتر عوامل مرتبط با سلامت سالمندان کمک کند.
بااین‌حال، نتایج یک مطالعه درباره زمان صبحانه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که تغییر ساعت این وعده می‌تواند مستقیماً طول عمر را افزایش یا کاهش دهد.
چرا برخی سالمندان دیرتر صبحانه می‌خورند؟
تغییر زمان صبحانه در سالمندی می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد. برخی افراد دیرتر از خواب بیدار می‌شوند یا برنامه خواب منظمی ندارند. در گروهی دیگر، کاهش تحرک، مشکلات جسمی، تغییر اشتها یا دشواری در آماده کردن غذا ممکن است بر زمان صرف صبحانه اثر بگذارد.
شرایط زندگی و روابط اجتماعی نیز در این زمینه اهمیت دارند. سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند یا حمایت کافی برای تهیه وعده‌های غذایی ندارند، ممکن است با تغییر در نظم غذا خوردن مواجه شوند. در چنین شرایطی، دیر خوردن صبحانه لزوماً علت یک مشکل سلامت نیست؛ بلکه ممکن است یکی از نشانه‌های تغییر در وضعیت زندگی فرد باشد.
به همین دلیل، بررسی وضعیت تغذیه سالمندان باید فراتر از ثبت ساعت صبحانه باشد و عواملی مانند کاهش وزن ناخواسته، بی‌اشتهایی، ضعف جسمی، کیفیت خواب و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را نیز در بر بگیرد.
آیا باید صبحانه را زودتر خورد؟
نتایج این پژوهش به‌تنهایی مبنای کافی برای تعیین یک ساعت مشخص و یکسان برای صبحانه همه سالمندان فراهم نمی‌کند. نیازهای تغذیه‌ای، ساعت خواب، شرایط پزشکی و برنامه روزانه افراد با یکدیگر متفاوت است.
بااین‌حال، رعایت چند اصل عمومی می‌تواند به حفظ نظم تغذیه در سالمندی کمک کند:
-
حفظ نظم وعده‌های غذایی: بهتر است برنامه غذا خوردن با ساعت خواب و بیداری فرد هماهنگ باشد و تغییرات ناگهانی و بی‌دلیل در آن ایجاد نشود.
-
توجه به کیفیت صبحانه: دریافت مواد غذایی متنوع و متناسب با نیازهای فرد، در کنار زمان‌بندی وعده‌ها اهمیت دارد.
-
بررسی تغییرات اشتها: کاهش اشتها، حذف مکرر وعده‌ها یا کاهش وزن ناخواسته نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود.
-
حفظ تحرک متناسب با توانایی فرد: فعالیت بدنی متناسب با شرایط جسمی، در کنار تغذیه و خواب منظم، از اجزای مهم سبک زندگی سالم است.
-
توجه به مشکلات زمینه‌ای: اگر تغییر زمان صبحانه با خستگی مداوم، ضعف، مشکلات خواب یا کاهش اشتها همراه باشد، بررسی علت آن با کمک متخصص سلامت می‌تواند ضروری باشد.
یک ارتباط آماری، نه اثبات رابطه علت و معلولی
مهم‌ترین نکته در تفسیر این مطالعه، تفاوت میان «ارتباط» و «علت» است. پایین‌تر بودن میزان بقای ۱۰ساله در گروهی که دیرتر صبحانه می‌خوردند، به این معنا نیست که دیر صبحانه خوردن مستقیماً باعث کاهش طول عمر شده است.
ممکن است عوامل دیگری، از جمله وضعیت سلامت اولیه، بیماری‌های مزمن، سطح فعالیت بدنی یا تغییرات خواب و اشتها، در این ارتباط نقش داشته باشند. برای مشخص شدن سهم هر یک از این عوامل و تعیین اینکه آیا تغییر زمان صبحانه به‌طور مستقل بر پیامدهای سلامت اثر می‌گذارد یا خیر، به بررسی‌های بیشتر نیاز است.
در مجموع، این پژوهش اهمیت توجه به الگوی زندگی روزمره سالمندان را یادآوری می‌کند. زمان صبحانه می‌تواند یکی از سرنخ‌های بررسی وضعیت سلامت و نظم زندگی باشد، اما ارزیابی سلامت سالمندان باید بر مجموعه‌ای از عوامل تغذیه‌ای، جسمی، روانی و اجتماعی تکیه کند؛ نه بر یک عادت غذایی به‌تنهایی.