به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ با آمدن پاییز، تغییر ساعت روز، کاهش تدریجی نور طبیعی و تغییر در برنامه خواب و فعالیت روزانه میتواند حالوهوای افراد را تحت تأثیر قرار دهد. بعضی افراد در این فصل احساس میکنند انرژی کمتری دارند، بیشتر میخوابند یا تمایل کمتری به حضور در جمع و انجام فعالیتهای روزمره دارند.
با این حال، هر نوع بیحوصلگی یا خستگی را نمیتوان افسردگی یا اختلال عاطفی فصلی دانست. بر اساس توضیحات مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا، اختلال عاطفی فصلی نوعی افسردگی است که در الگوی مشخصی با فصلها ارتباط پیدا میکند و در نوع شایعتر آن، علائم در پاییز و زمستان ظاهر شده و در بهار و تابستان کاهش مییابد.
چرا کاهش نور روز اهمیت دارد؟
یکی از عوامل مورد توجه در اختلال عاطفی فصلی، کاهش میزان نور روز است. پژوهشها نشان میدهند تغییرات نور طبیعی میتواند بر فرایندهای مرتبط با سروتونین، ملاتونین و ریتم خواب و بیداری اثر بگذارد؛ عواملی که با تنظیم خلق، خواب و رفتار ارتباط دارند. البته علت دقیق اختلال عاطفی فصلی هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
به همین دلیل، کوتاهشدن روزها تنها یک تغییر آبوهوایی نیست و برای برخی افراد میتواند با تغییر در الگوی خواب، میزان انرژی و وضعیت روحی همراه شود.
از خستگی تا انزوای اجتماعی
علائم اختلال عاطفی فصلی میتواند شبیه برخی علائم افسردگی باشد؛ از جمله کاهش خلق، از دست دادن علاقه به فعالیتهای مورد علاقه، احساس ناامیدی یا بیارزشی، تحریکپذیری، کاهش تمرکز و خستگی. در الگوی زمستانی، خواب بیشتر، افزایش اشتها و تمایل به مصرف کربوهیدراتها و کنارهگیری اجتماعی نیز ممکن است دیده شود.
بنابراین اگر فردی در آغاز پاییز فقط چند روز احساس خستگی یا بیحوصلگی داشته باشد، نمیتوان بر اساس همین نشانهها از افسردگی سخن گفت. آنچه اهمیت بیشتری دارد، شدت، تداوم و تأثیر علائم بر زندگی روزمره است.
خانواده؛ اولین جایی که تغییرات را میبیند
گاهی نخستین کسانی که تغییر حال یک فرد را متوجه میشوند، اعضای خانواده هستند. کاهش ارتباط با دیگران، بیعلاقگی به فعالیتهایی که پیشتر برای فرد لذتبخش بوده، تغییر محسوس در خواب یا اشتها و افت عملکرد تحصیلی یا شغلی میتواند زنگ هشداری برای توجه بیشتر باشد.
در چنین شرایطی، برخورد خانواده اهمیت زیادی دارد. سرزنش فرد با جملاتی مانند «خودت را جمع کن» یا «چیزی نیست» معمولاً کمکی به حل مسئله نمیکند. بهتر است خانواده ابتدا با آرامش وضعیت فرد را بشناسد، فرصت گفتوگو فراهم کند و در صورت تداوم یا شدت علائم، او را برای دریافت کمک تخصصی تشویق کند.
نور طبیعی را جدی بگیریم
یکی از توصیههای عمومی برای مقابله با علائم خفیف فصلی، استفاده بیشتر از نور طبیعی و حفظ فعالیتهای روزانه است. منابع سلامت نیز بر حضور در فضای باز و دریافت نور طبیعی در طول روز، فعالیت بدنی منظم، حفظ ارتباط با خانواده و دوستان و داشتن برنامه منظم خواب تأکید دارند.
این توصیهها به معنای جایگزینکردن خودمراقبتی با درمان تخصصی نیستند؛ بلکه میتوانند بخشی از سبک زندگی سالم باشند.
خواب؛ حلقه مهم زنجیره خلق
تغییرات فصل میتواند برنامه خواب برخی افراد را نیز تغییر دهد. خواب بیش از حد، احساس خستگی در طول روز یا برهمخوردن ساعت خواب و بیداری از نشانههایی هستند که در الگوی زمستانی اختلال عاطفی فصلی ممکن است مشاهده شوند.
برای همین، داشتن ساعت نسبتاً ثابت برای خواب و بیداری، کاهش استفاده از تلفن همراه و سایر وسایل الکترونیکی پیش از خواب و حفظ فعالیت روزانه میتواند به تنظیم بهتر سبک زندگی کمک کند.
چه زمانی باید کمک تخصصی گرفت؟
اگر تغییرات خلقی شدید باشند، بیش از چند هفته ادامه پیدا کنند، فعالیتهای روزمره، تحصیل، کار یا روابط خانوادگی را مختل کنند یا هر سال در یک فصل مشخص تکرار شوند، بهتر است فرد با پزشک یا متخصص سلامت روان مشورت کند.
تشخیص اختلال عاطفی فصلی صرفاً بر اساس احساس بیحوصلگی پاییزی انجام نمیشود؛ الگوی علائم در طول زمان نیز اهمیت دارد. بر اساس معیارهای مورد اشاره NIMH، برای تشخیص این اختلال، دورههای افسردگی باید در فصل مشخصی طی دستکم دو سال متوالی رخ داده باشند، هرچند علائم الزاماً هر سال به یک شکل ظاهر نمیشوند.
درمان نیز بسته به شرایط فرد میتواند شامل رواندرمانی، داروهای ضدافسردگی یا نوردرمانی باشد و انتخاب روش درمان باید با نظر متخصص انجام شود.
پاییز را از زندگی حذف نکنیم
پاییز الزاماً فصل افسردگی نیست؛ برای بسیاری از افراد، فصل تغییر، فعالیت و تجربههای تازه است. اما کوتاهشدن روزها و کاهش نور طبیعی میتواند در برخی افراد زمینهساز تغییرات خلقی شود و همین موضوع ضرورت توجه بیشتر به سلامت روان در خانواده را یادآوری میکند.
شناخت نشانهها، حفظ ارتباط با اعضای خانواده، داشتن خواب منظم، فعالیت بدنی و استفاده از نور طبیعی میتواند بخشی از مراقبتهای روزمره باشد. در عین حال، اگر غم و بیانگیزگی از یک احساس گذرا فراتر رفت و به الگویی پایدار تبدیل شد، مراجعه به متخصص سلامت روان میتواند قدم مهمی برای شناخت علت و دریافت درمان مناسب باشد.
پاییز قرار نیست حال همه را بد کند؛ اما اگر تغییر فصل حال کسی را بهطور محسوسی تغییر میدهد، نباید این تغییر را نادیده گرفت.