به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ همیشه تولد یک کودک، سبک زندگی یک خانواده را تغییر میدهد اما وقتی بهجای یکنوزاد، 2، 3 یا حتی 4کودک همزمان وارد خانه میشوند، میزان مسئولیت و مراقبت چندبرابر میشود.
حالا سازمان بهزیستی با اجرای آزمایشی طرح مراقب همراه خانوادههای دارای فرزند چندقلو تلاش میکند بخشی از این بار را از دوش خانوادهها بردارد؛ طرحی که قرار است مراقبان آموزشدیده را برای ساعاتی به خانه خانوادههای دارای فرزند چندقلو بفرستد تا در مراقبت و آموزش کودکان و حمایت از مادر نقش داشته باشند.
این طرح در سال۱۴۰۵ بهصورت پایلوت در استانهای تهران، فارس، خوزستان، خراسان رضوی، اصفهان و گلستان اجرا میشود و درصورت ارزیابی مثبت و تأمین منابع، امکان توسعه آن در سایر استانها وجود دارد.
مراقب همراه، پرستار نیست
برخلاف تصور اولیه قرار نیست مراقبان همراه جایگزین پرستار یا نیروی خدماتی منزل شوند. وظیفه آنها بیشتر به حوزه مراقبت، آموزش و حمایت از خانواده مربوط میشود. درواقع بهزیستی تلاش کرده با آموزش نیروهایی که صلاحیت لازم را دارند، شبکهای از مراقبان ایجاد کند که بتوانند در محیط خانه بخشی از مسئولیت مراقبت از کودکان را برعهده بگیرند.
صدیقهبابایی، کارشناس مسئول دفتر امور خانواده و بانوان بهزیستی استان تهران درباره وضعیت اجرای این طرح در تهران میگوید: «حدود یکماه است که طرح در استان تهران بهصورت پایلوت اجرا شده و در مرحله شناسایی مراقبان همراه و آموزش آنها هستیم. پس از پایان آموزش وارد مرحلهای میشویم که این افراد کار خود را در خانوادهها آغاز کنند. افرادی از بین زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی انتخاب میشوند و این طرح یکفرصت شغلی جدید برای این گروه ایجاد میکند.» بهگفته او، شناسایی خانوادههای مشمول طرح نیز همزمان در حال انجام است و بهزیستی تلاش میکند خانوادهها را براساس اولویتهای تعیینشده در دستورالعمل شناسایی و دستهبندی کند.
چه خانوادههایی در اولویت هستند؟
جامعه هدف طرح، خانوادههایی هستند که فرزندان چندقلوی زیر ۶سال دارند، اما همه این خانوادهها در یک سطح از اولویت قرار نمیگیرند. بابایی میگوید: در اولویت نخست، خانوادههای دارای سهقلو و بیشتر تحت پوشش بهزیستی قرار دارند. پس از آن خانوادههای دارای دوقلو با خانوارهای ۵نفره و بیشتر و سپس سایر خانوادههای دارای فرزند چندقلو قرار میگیرند. زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی نیز در اولویت دریافت خدمات قرار دارند و درصورت وجود ظرفیت، خانوادههای دارای چندقلوی خارج از پوشش بهزیستی نیز میتوانند از این خدمات استفاده کنند. بهگفته مسئول امور بانوان و خانواده بهزیستی استان تهران این اولویتبندی البته بهمعنای آن نیست که همه خانوادههای دارای چندقلو در همان مرحله نخست خدمات دریافت میکنند: «تعداد خانوادههای تحت پوشش در تهران بالاست و اجرای طرح به میزان اعتباری که برای استان اختصاص پیدا میکند، وابسته است.»
مراقبها از کجا میآیند؟
یکی از ویژگیهای طرح مراقب همراه این است که قرار نیست افراد بدون بررسی و آموزش وارد خانه خانوادهها شوند. براساس توضیحات کارشناس مسئول دفتر امور خانواده و بانوان بهزیستی استان تهران، مراقبان باید شرایط عمومی مشخصی داشته باشند؛ ازجمله تابعیت جمهوری اسلامی ایران، نداشتن اعتیاد و سوءپیشینه، برخورداری از سلامت جسم و روان مورد تأیید، حسن شهرت و حداقل مدرک تحصیلی دیپلم. سن مراقبان نیز باید بین ۲۵ تا ۵۵سال باشد و آنها پس از تأیید در کمیته مربوط، دورههای آموزشی پیشبینیشده در پروتکل طرح را بگذرانند.
بابایی یادآور میشود مراقب همراه قرار نیست صرفا یک نیروی نگهداری از کودک باشد. آموزش این افراد بخش مهمی از طرح است؛ آموزشهایی درباره مراقبت تخصصی از نوزاد و کودک، رشد و تحول کودک، حمایت عاطفی و عملی از مادر، مسائل ایمنی و نحوه سازماندهی مراقبت از کودکان. پس از آموزش نیز موضوع کارورزی و تأیید صلاحیت مطرح است و بعد از طی این مراحل، مراقب برای حضور در خانواده معرفی میشود. در اطلاعرسانی سازمان بهزیستی کشور نیز بر استفاده از ظرفیت زنان سرپرست خانوار واجد شرایط و آموزشدیده برای این طرح تأکید شده است.
هدف فقط نگهداری از بچهها نیست
بهزیستی هدف طرح را فراتر از کمک چندساعته به مادران تعریف کرده است. کاهش فشارهای جسمی و روانی بر خانواده، افزایش کیفیت مراقبت از کودکان، حمایت از سلامت روان والدین، افزایش تابآوری خانواده و کمک به بازگشت مادران به فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی از اهداف اصلی این طرح عنوان شده است.
این موضوع از این جهت اهمیت دارد که تولد چندقلوها میتواند زندگی روزمره والدین را به شکل جدی تحتتأثیر قرار دهد. مراقبت همزمان از چند کودک خردسال، کمخوابی، محدودشدن فرصت استراحت و دشواری بازگشت مادر به فعالیتهای اجتماعی یا شغلی ازجمله چالشهایی است که بهزیستی برای آنها طراحی این طرح را ضروری دانسته است.
از ظرفشستن خبری نیست!
یکی از نکات قابل توجه در توضیحات بهزیستی این است که مراقب همراه قرار نیست نیروی خدماتی خانه باشد. بابایی تأکید میکند: «خدمات نظافت و کارهای خانه برای ما مدنظر نیست. بیشتر خدمات آموزشی و مراقبتی مورد توجه است، بنابراین قرار نیست حضور مراقب بهمعنای انجامدادن امور منزل یا نظافت خانه باشد؛ هدف این است که بخشی از مسئولیت مراقبت از کودکان و آموزش خانواده سبکتر شود.»
اصل و شرح
چندهزار خانواده پشت صف حمایت
آمارهای اعلامشده از سوی سازمان بهزیستی نشان میدهد 2500خانواده دارای فرزندان دوقلو و بیشتر تحت پوشش خدمات این سازمان قرار دارند. درعینحال اجرای مراقب همراه در مرحله نخست محدود به منابع و ظرفیت پایلوت است و قرار نیست تمام این خانوادهها همزمان از خدمات استفاده کنند. در تهران نیز بهگفته صدیقه بابایی، شناسایی و اولویتبندی خانوادهها در حال انجام است. او تأکید میکند تعداد خانوادههایی که در استان تهران هدف قرار میگیرند بیش از ظرفیت فعلی طرح است و میزان حمایت نهایی به اعتبار اختصاصیافته بستگی دارد. به این ترتیب فعلا «مراقب همراه» در تهران در مرحله شناسایی و آموزش قرار دارد؛ مرحلهای که قرار است بعد از آن مراقبان آموزشدیده به خانوادههای واجد شرایط معرفی شوند. اگر اجرای آزمایشی این طرح بتواند آنچه را بهزیستی برای آن پیشبینی کرده محقق کند، نتیجه فقط چند ساعت کمک به مادر یکخانواده چندقلو نخواهد بود؛ هدف بزرگتر فراهمکردن فرصتی برای خانوادهای است که تولد چند کودک، زندگیاش را دگرگون کرده است.