به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ سالهاست که آمارها از یک واقعیت تلخ حکایت دارند: مصرف آب، برق و بنزین در ایران نه تنها از میانگین جهانی بالاتر است، بلکه از توان تولید داخلی نیز پیشی گرفته است. در حوزه بنزین، مصرف روزانه به ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده در حالی که تولید پالایشگاهی حتی در خوشبینانهترین حالت از ۱۲۴ میلیون لیتر فراتر نمیرود. در حوزه برق، تابستانهای پرمصرف هر سال خاموشیهای ناخواسته را به دنبال دارد. در حوزه آب نیز بیش از ۱۰۰ شهر ایران با تنش آبی دستوپنجه نرم میکنند.
این سه بحران، سه ریشه جداگانه ندارند. هر سه از یک بیماری واحد نشأت میگیرند: الگوی مصرف نادرست و نبود فرهنگ صرفهجویی در میان بخشی از جامعه.
خانواده؛ نخستین مدرسه مدیریت منابع
در میانه بحثهای فنی درباره ناترازی تولید و مصرف، گاهی از یک ضلع کلیدی غافل میشویم: خانواده. نهاد کوچکی که اگر پای کار بیاید، تأثیر آن در مقیاس ملی، از بسیاری از سیاستهای بالادستی فراتر خواهد رفت.
خانواده ایرانی امروز با یک نقش دوگانه روبهروست؛ از یک سو مصرفکننده آب، برق و سوخت است و از سوی دیگر، نخستین مدرسه فرهنگسازی برای نسل آینده. پدری که پیش از سفر غیرضروری فکر میکند، مادری که شیر آب را هنگام مسواک زدن میبندد و فرزندی که چراغ اضافه را خاموش میکند، در واقع دارند سرمایهای به نام «مسئولیتپذیری ملی» را نهادینه میکنند.
نقش خانواده در صرفهجویی بنزین؛ از خودروی شخصی تا پیادهروی خانوادگی
خیلی از سفرهای درونشهری کوتاه هستند؛ رفتن به نانوایی، مدرسه یا خرید از فروشگاه محل. اگر خانواده تصمیم بگیرد برای مسیرهای کوتاه به جای روشن کردن خودرو، پیادهروی کند یا از دوچرخه استفاده نماید، چه اتفاقی میافتد؟ کاهش مستقیم مصرف بنزین، بهبود سلامت جسمانی و فرصتی برای گفتوگو و همراهی اعضای خانواده.
همسفری و اشتراک خودرو نیز یک سنت فراموششده است. روزگاری همسایگان برای رفتن به یک مسیر، با هم هماهنگ میشدند. امروز اما هر خودرو اغلب با یک سرنشین حرکت میکند. ترویج فرهنگ «همسفری» در میان اعضای فامیل، همسایگان یا همکاران، میتواند مصرف سوخت را تا یکسوم کاهش دهد.
نقش خانواده در صرفهجویی برق؛ از لامپ کممصرف تا خاموشی پشت سر هم
ایران جزو ده کشور پرمصرف برق در جهان است، اما این مصرف به تولید متناسب تبدیل نشده است. در خانواده ایرانی، راههای سادهای برای کاهش مصرف برق وجود دارد که اگر جمع شوند، تأثیری شگرف خواهند داشت:
-
استفاده از لامپهای کممصرف LED به جای لامپهای قدیمی
-
خاموش کردن وسایل برقی در حالت آمادهباش (استندبای)
-
تنظیم کولر روی ۲۴ درجه و استفاده از دور کند
-
استفاده از نور طبیعی در طول روز
-
اتو کشیدن لباسها در ساعات غیر اوج مصرف
-
جاگذاری یخچال در فاصله مناسب از دیوار و تنظیم درجه آن
اگر هر خانواده ایرانی تنها یک لامپ اضافه را خاموش کند، رقمی معادل خروج یک نیروگاه متوسط از مدار صرفهجویی خواهد شد.
نقش خانواده در صرفهجویی آب؛ از قطرهچکانی تا بحران خشکسالی
ایران در کمربند خشک جهان قرار دارد و سرانه آب تجدیدپذیر کشور از ۷ هزار مترمکعب در پنجاه سال پیش به کمتر از ۱۳۰۰ مترمکعب رسیده است. اما با این حال، میانگین مصرف آب در خانوارهای ایرانی تقریباً دو برابر میانگین جهانی است.
راهکارهای ساده اما مؤثر در خانه:
-
بستن شیر آب هنگام مسواک زدن و شستن ظرفها
-
استفاده از ماشین ظرفشویی و لباسشویی تنها زمانی که کاملاً پر شدهاند
-
تعمیر سریع شیرهای چکهکن (هر قطره در ثانیه، سالانه ۳۰ هزار لیتر هدررفت دارد)
-
کوتاه کردن مدت دوش گرفتن
-
استفاده از لیوان برای مسواک زدن به جای شیر آب
-
ذخیره آب سرد اولیه شیر برای آبیاری گیاهان
-
شستن ماشین با سطل و اسفنج به جای شلنگ آب
یک خانواده چهارنفره با رعایت این نکات ساده، سالانه بیش از ۱۰۰ مترمکعب آب را نجات میدهد؛ آبی که میتوانست به جای هدررفت، به سفره کشاورز یا شرب هموطنان دیگر برسد.
بچهها را همراه کنیم؛ از مدرسه تا خانه
کودکان و نوجوانان بهترین سفیران فرهنگسازی هستند. خانوادهای که به فرزندش بیاموزد چرا نباید موتور خودرو را در ترافیک طولانی روشن نگه دارد، چرا باید شیر آب را ببندد و چرا چراغ اضافه را خاموش کند، در واقع دارد یک شهروند آگاه تربیت میکند.
مدارس نیز میتوانند در این مسیر با خانوادهها همراه شوند و مسابقات «خانواده کممصرف»، «پویش یک درجه کمتر» یا «ناجیان آب» را طراحی کنند. کودکی که امروز صرفهجویی را یاد میگیرد، فردا آن را به فرزندان خود آموزش خواهد داد.
نقش مادران؛ تأثیرگذارترین حلقه فرهنگسازی
مادران در خانواده ایرانی، نقشی محوری در شکلگیری عادات روزمره دارند. مادری که هنگام مسواک زدن فرزند، شیر آب را میبندد، پیش از سفر برنامهریزی بهینه انجام میدهد، لزوم خاموش کردن چراغهای اضافه را توضیح میدهد و خود نیز الگوی عملی مصرف بهینه است، در واقع نسلها را با فرهنگ صرفهجویی آشنا میکند.
هشدار یا فرصت؟ روایت را عوض کنیم
بسیاری از ما وقتی صحبت از صرفهجویی میشود، احساس محدودیت میکنیم. اما واقعیت این است که مصرف بهینه آب، برق و سوخت، نه یک اجبار که یک فرصت است:
-
فرصتی برای کاهش هزینههای خانواده (قبوض کمتر، سوخت کمتر)
-
فرصتی برای هوای پاکتر و محیط زیست سالمتر
-
فرصتی برای وابسته نبودن به واردات انرژی
-
فرصتی برای این که بدانیم هر قطره آبی که امروز حفظ میشود، سهم فرزندانمان در فردای کشور است
صرفهجویی جمعی؛ از یک خانواده تا یک ملت
تصور کنید در ایران ۲۵ میلیون خانوار زندگی میکنند. اگر هر خانواده:
-
روزانه یک لیتر بنزین کمتر مصرف کند → ۲۵ میلیون لیتر صرفهجویی در روز
-
روزانه یک کیلوواتساعت برق کمتر مصرف کند → ۲۵ میلیون کیلوواتساعت در روز
-
روزانه ۱۰ لیتر آب کمتر مصرف کند → ۲۵۰ میلیون لیتر آب در روز
این اعداد، خیرهکننده نیستند؟ این یعنی بدون هیچ سرمایهگذاری جدید، تنها با تغییر رفتار، میتوانیم بحرانهای انرژی را پشت سر بگذاریم.
جمعبندی؛ خانواده، نخستین ایستگاه فرهنگ صرفهجویی
مدیریت مصرف آب، برق و بنزین، برخلاف تصور رایج، داستان محدودیت و ممنوعیت نیست. روایت اصلی، روایت حفظ ثروتی است که به یک نسل تعلق ندارد. هر لیتر بنزینی که امروز بیمهابا سوزانده میشود، هر کیلووات برقی که هدر میرود و هر قطره آبی که بیحساب جاری میشود، در حقیقت بخشی از میراث فرداهاست که به باد میرود.
آنچه امروز ضرورت دارد، نه یک تصمیم مقطعی، که یک عزم ملی برای تغییر الگوی مصرف است؛ عزمی که در آن:
-
دولت با سیاستگذاری هوشمندانه، تشویقهای هدفمند و سرمایهگذاری در زیرساختهای هوشمند
-
فناوری با ابزارهای شفافساز، کنتورهای هوشمند و اپلیکیشنهای فرهنگسازی
-
خانوادهها با رفتار مسئولانه و تغییر عادات روزمره
-
مادران و پدران به عنوان معلمان بیادعای فرهنگ صرفهجویی
چهار ضلع یک مثلث نجاتبخش را تشکیل میدهند.
آبی که امروز هدر نمیرود، برقی که امروز بیجهت سوزانده نمیشود، بنزینی که امروز صرفهجویی میگردد، نه فقط اعدادی در ترازنامه ملی، که سند تضمینی است برای آنکه چرخ توسعه فردا نیز بچرخد و فرزندان این سرزمین، فردایی بهتر را نفس بکشند. از امروز شروع کنیم؛ از خانه خودمان، از یک لیوان آب، از یک لامپ اضافه، از یک سفر کوتاه خودرویی. آینده ایران از همین جا ساخته میشود.