به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ ویتامین D که اغلب با عنوان «ویتامین آفتاب» شناخته میشود، در واقع یک هورمون پیشساز است و نقش آن در بدن فراتر از یک ویتامین معمولی است. این ماده حیاتی به جذب کلسیم از روده کمک میکند، سلامت استخوانها را تضمین مینماید، سیستم ایمنی را تقویت میکند، بر خلقوخو تأثیر میگذارد و در تنظیم تعادل هورمونی نقش دارد.
آمار نگرانکننده کمبود ویتامین D در زنان ایرانی
پژوهشهای متعدد نشان میدهد کمبود ویتامین D در میان زنان ایران به یک بحران سلامت تبدیل شده است. بر اساس مطالعهای که در دو بیمارستان دانشگاهی تهران انجام شد، شیوع کمبود ویتامین D در زنان ایرانی ۶۹ درصد گزارش شده است.
در این مطالعه، کمبود خفیف در ۱۰.۴ درصد، کمبود متوسط در ۳۸.۳ درصد و کمبود شدید در ۲۰.۳ درصد از زنان مشاهده شد. پژوهش دیگری نیز نشان میدهد که ۵۳.۵ درصد از زنان شمال ایران با کمبود ویتامین D مواجه هستند.
مطالعات مروری در ایران نشان میدهد میزان کمبود ویتامین D در زنان ۶۴ درصد و در مردان ۴۴ درصد است که این اختلاف آماری چشمگیری محسوب میشود.
چرا زنان در معرض خطر بیشتری هستند؟
۱. تغییرات هورمونی و یائسگی
یکی از مهمترین دلایل نیاز بیشتر زنان به ویتامین D، ارتباط مستقیم آن با هورمونهای زنانه است. ویتامین D از طریق گیرندههای خود در بافتهای مختلف، بر تنظیم استروژن و پروژسترون تأثیر میگذارد.
با کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی، بیان گیرندههای ویتامین D نیز دچار اختلال میشود که منجر به کاهش جذب کلسیم و افزایش خطر پوکی استخوان میگردد. زنان یائسه نسبت به زنان پیشیائسه سطح ویتامین D کمتری دارند و توده استخوانی آنها نیز به مراتب پایینتر است.
۲. بارداری و شیردهی
دوران بارداری و شیردهی یکی از حساسترین دورههای زندگی زنان از نظر نیاز به ویتامین D است. در این دوران، ذخایر ویتامین D مادر برای تأمین نیازهای جنین یا شیرخوار به شدت در معرض کاهش قرار میگیرد. کمبود ویتامین D در بارداری با عوارضی مانند زایمان زودرس، دیابت بارداری و مشکلات رشد جنین ارتباط دارد.
۳. الگوی پوشش و مواجهه محدود با آفتاب
عوامل فرهنگی و اقلیمی در ایران نیز بر شیوع بالای کمبود ویتامین D در زنان تأثیرگذار است. استفاده از پوشش کامل در بسیاری از زنان، تماس مستقیم پوست با نور خورشید را محدود میکند. افرادی که بیشتر زمان خود را در فضای بسته سپری میکنند، از ضدآفتاب استفاده میکنند یا در اقلیمهای شمالی زندگی میکنند، در معرض خطر بیشتری هستند. آلودگی هوا و زندگی در آپارتمانهای با پنجرههای دوجداره نیز به این مشکل دامن میزند.
۴. عوامل مرتبط با باروری
پژوهش گیلان نشان داد که قبل از یائسگی بودن و عدم مصرف قرصهای ضدبارداری به طور مستقل با کمبود ویتامین D ارتباط دارد. همچنین سنین پایینتر (۳۶ تا ۴۵ سال) نسبت به سنین بالای ۶۶ سال، با خطر کمبود بیشتری مواجه بودند.
علائم کمبود ویتامین D در زنان
شناخت علائم کمبود ویتامین D برای تشخیص زودهنگام ضروری است. این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
علائم فیزیکی:
- خستگی مزمن و بیحالی
- درد و ضعف عضلانی (به ویژه در رانها، شانهها و پشت)
- درد استخوانها
- ریزش مو
- عفونتهای مکرر و ضعف سیستم ایمنی
- بهبود کند پس از ورزش
علائم روحی و شناختی:
- افسردگی و خلق پایین
- اختلال خواب
- تحریکپذیری
- مه مغزی (brain fog)
علائم مرتبط با هورمونها:
- تشدید علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
- بینظمی قاعدگی
- تشدید گرگرفتگی در دوران یائسگی
چه میزان ویتامین D نیاز است؟
مقدار مورد نیاز ویتامین D بر اساس سن و شرایط فیزیولوژیک متفاوت است:
- زنان در سنین باروری و دوران پیشیائسگی: ۶۰۰ واحد بینالمللی (IU) در روز
- زنان یائسه و بالای ۷۰ سال: ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ واحد بینالمللی در روز
نکته مهم: سطح مطلوب ویتامین D در خون حدود ۳۰ تا ۵۰ نانوگرم بر میلیلیتر است و سطح زیر ۲۰ نانوگرم نشانه کمبود محسوب میشود. برای تشخیص دقیق، انجام آزمایش خون (۲۵-هیدروکسی ویتامین D) توصیه میشود.
راهکارهای جبران کمبود
۱. نور خورشید: قرار گرفتن روزانه به مدت ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در ساعات میانی روز (۱۱ تا ۱۴) با باز بودن دستها و صورت، بدون استفاده از ضدآفتاب.
۲. منابع غذایی:
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین، تن)
- زرده تخممرغ
- شیر و لبنیات غنیشده با ویتامین D
- قارچ
۳. مکملیابی: با توجه به شیوع بالای کمبود، مصرف مکملهای ویتامین D تحت نظر پزشک توصیه میشود. اغلب زنان به دریافت روزانه ۸۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد بینالمللی نیاز دارند، اما در موارد کمبود شدید، دوزهای بالاتر تجویز میشود.
جمعبندی
زنان به دلایل متعدد بیولوژیک و سبک زندگی، نیاز بیشتری به ویتامین D دارند و در معرض خطر بالای کمبود آن هستند. شیوع ۶۹ درصدی کمبود این ویتامین در زنان ایرانی یک زنگ خطر جدی است که نیازمند توجه ویژه نظام سلامت، فرهنگسازی در سطح جامعه و نیز اقدام فردی زنان برای بررسی و تأمین سطح ویتامین D خود میباشد. تشخیص زودهنگام و جبران کمبود میتواند از عوارض بلندمدتی مانند پوکی استخوان، اختلالات خلقی و تضعیف سیستم ایمنی پیشگیری کند.