به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ نگاه امام شهید امت به زن، ریشه در یک جهانبینی الهی و مبتنی بر آیات قرآن و سیره معصومین دارد؛ در این نگاه، زن و مرد هر دو از یک گوهر و حقیقت انسانی برخوردارند و تفاوتهای آنان در مسیر کمالیابی، از جنس برتری یکی بر دیگری نیست، بلکه از سنخ تفاوت در مسئولیتها و نقشها بر اساس حکمت الهی است.
رهبر شهید ایران اسلامی همواره تأکید داشتند که زن در اسلام، مانند برخی فرهنگهای جاهلی، موجودی درجه دوم یا عامل گناه شناخته نمیشود؛ کرامت ذاتی زن، مبنای تمام حقوق و مسئولیتهایی است که اسلام برای او تعریف کرده است.
این کرامت، در پرتو عبودیت خداوند معنا پیدا میکرد و زن میتوانست با طی مراتب کمال، به مقامات والای معنوی دست یابد، الگوهای ارائه شده از سوی حضرت آیت الله خامنه ای(ره) برای زنان، حضرت فاطمه زهرا (س)و حضرت زینب کبری(س) هستند که در عین پیمودن قلههای معرفت، نقشهای خانوادگی و اجتماعی خود را به بهترین وجه ایفا کردند.
الگوی سوم؛ راهی که شهید انقلاب برای زنان از دل تحجر و ابتذال گشود
از منظر امام شهید انقلاب اسلامی، تاریخ مواجهه با مسئله زن در ایران و جهان اسلام، همواره با دو نگاه انحرافی و افراطی همراه بوده است. یکی نگاه سنتی زدگی و متحجرانه که زن را فقط در خانه محبوس کرده و حضور اجتماعی او را برنتافته و حتی تحصیل و آگاهی او را تهدیدی برای سنتهای نادرست میدانست.
در مقابل، نگاه افراطی دیگر «غربزده و لیبرالی» است که تلاش کرد با شعار آزادی و برابری، زن را به کالایی برای مصرف بازار سرمایهداری تبدیل کند و هویت او را در ابتذال و بیکارگی یا کار مضاعف بدون حمایت تعریف نماید.
قائد امت اسلامی معتقد بودند که انقلاب اسلامی آمد تا هر دوی این نگاهها را به چالش بکشد و الگوی سومی را ارائه دهد، الگویی که در آن، زن میتوانست در عین حفظ عفت و کرامت خود، در بالاترین سطوح علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نقشآفرینی کرده و مسئولیت خطیر همسرداری و تربیت نسل آینده را نیز بر عهده داشته باشد، این الگو، نه شرقی و نه غربی، بلکه برگرفته از الگوی اسلامی - ایرانی بود.
مادران تمدنساز؛ نگاهی به نقش بیبدیل زن در خانواده از منظر شهید
در اندیشه حضرت آیتالله خامنهای(قدس سره شریف)، خانواده سنگ بنای اصلی جامعه و مهمترین نهاد برای رشد و تعالی انسانهاست. در این نهاد مقدس، زن نقشی بیبدیل و منحصر به فرد دارد که قابل جایگزینی با هیچ چیز دیگری نیست؛ نقش مادری و همسری، از نظر ایشان، نه یک مانع برای پیشرفت، بلکه والاترین و اصلیترین حوزه مسئولیتزایی بود که زن میتوانست در آن ایفای نقش کند. ایشان تربیت فرزند توسط مادر را شکلدادن به انسانهای آینده و ساختن جامعه فردا میدانستند و این کار را از ظریفترین و مهمترین کارهای عالم معرفی میکردند.
محبت و عاطفه مادرانه، عنصری کلیدی در سلامت روانی فرزندان و استحکام بنیان خانواده بود که هیچ نهاد اجتماعی دیگری نمیتوانست آن را تأمین کند؛ بنابراین، هرگونه برنامهریزی برای حضور اجتماعی زن، باید با در نظر گرفتن اولویت و اهمیت این نقش بنیادین صورت میگرفت و به آن آسیب نمیزد.
روایت امام شهید امت از زنی که با عفاف در متن جامعه است
بر خلاف تصور رایج از برخی نگاههای سنتی، رهبر شهید امت اسلامی از پرشورترین حامیان حضور فعال و مؤثر زنان در عرصههای مختلف اجتماعی بودند.
ایشان، انقلاب اسلامی را سرآغاز فصل جدیدی برای حضور زنان در جامعه میدانست و معتقد بودند که قبل از انقلاب، رژیم پهلوی زنان را از صحنههای جدی اجتماع طرد و به سمت ابتذال و بیکارگی سوق میداد اما انقلاب اسلامی میدان را برای فعالیت زنان باز کرد که در تظاهرات، دفاع مقدس، عرصه علم و سیاست حماسهها آفریدند.
ایشان تأکید میکردند که اسلام نه تنها حضور اجتماعی زن را منع نمیکند، بلکه در تمام عرصههای لازم برای جامعه، از علم و اقتصاد تا سیاست و فرهنگ، به زن مانند مرد اجازه فعالیت میدهد و ملاک اصلی، رعایت حدود شرعی و حفظ شئونات اخلاقی بود و در این چارچوب، میدان برای نقشآفرینی زنان کاملاً باز و گسترده به شمار میرفت.
دانش و ایمان؛ زن تراز انقلاب در گام دوم از نگاه رهبر شهید
یکی از برجستهترین محورها در بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی به ویژه در بیانیه گام دوم انقلاب، تأکید بر جایگاه علم و پژوهش برای زنان است؛ ایشان زنان تحصیلکرده و محقق را مایه افتخار و سربلندی جامعه اسلامی میدانستند و آنان را به جدیت در عرصه دانشافزایی فرا میخواندند.
نگاه معظم له به تحصیلات زنان، نگاهی راهبردی و برای پیشبرد اهداف تمدنساز انقلاب اسلامی بود؛ آمار بالای دانشجویان و فارغالتحصیلان زن در ایران، نشاندهنده این بود که جامعه زنان به این توصیه عمل کرده و توانستهاند در بسیاری از رشتهها و عرصههای علمی، افتخارات بزرگی برای کشور کسب کنند. این پیشرفت علمی، زمینهساز ایفای نقشهای مؤثرتر در سایر حوزههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی میشد و زنان را به کنشگرانی آگاه و توانمند در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی تبدیل میکرد.
کار و کرامت؛ چهارچوبهای اشتغال زنان در منظومه فکری شهید
دیدگاه رهبر فقید ایران اسلامی در خصوص اشتغال زنان، کاملاً واقعبینانه و منطبق بر موازین اسلامی بود؛ ایشان اشتغال زنان را حقی برای آنان میدانستند و با آن موافق بودند، اما این موافقت مشروط به رعایت چند اصل اساسی بود.
نخست آنکه شغل و فعالیت اقتصادی نباید با طبیعت زنانه و سلامت جسمانی و روحی او در تعارض باشد و او را در موقعیتهای نامناسب قرار دهد؛ دوم و مهمتر آنکه اشتغال نباید به نقش محوری و اساسی او در خانواده یعنی همسرداری و تربیت فرزندان آسیب بزند.
ایشان معتقد بودند میتوان با مدیریت صحیح زمان و برنامهریزی درست، بین کار و خانواده تعادل برقرار کرد و نمونههای موفق زنان دانشمند، پزشک و استادی را ذکر میکردند که در عین اشتغال، خانهداری و مادری را نیز به بهترین شکل انجام دادهاند؛ بنابراین، به هیچ وجه با تعطیلی کار به خاطر خانواده یا تعطیلی خانواده به خاطر کار موافق نبودند.
سیاست به روایت فاطمی؛ وقتی رهبر شهید از تکلیف سیاسی زنان میگفت
از نگاه شهید حضرت آیتالله خامنهای(ره)، سیاست به معنای واقعی آن یعنی مدیریت جامعه و اهتمام به امور مسلمین، یک وظیفه شرعی و انسانی برای همه افراد جامعه اعم از زن و مرد بود.
ایشان حدیث معروف من أصبح و لا یهتم بأمور المسلمین فلیس بمسلم را خطاب به تمام مسلمانان میدانستند و بر این اساس، زنان را نیز موظف به احساس مسئولیت در قبال سرنوشت کشور و جهان اسلام میشمردند.
این احساس مسئولیت میتوانست در قالبهای مختلفی مانند مشارکت در انتخابات، نقد عملکرد مسئولان، حضور در تشکلهای سیاسی، آگاهی از تحولات روز و حتی قبول مسئولیتهای اجرایی در سطوح مختلف با رعایت موازین شرعی بروز پیدا کند. ایشان حضور زنان در عرصه سیاست را نه یک امتیاز، بلکه حقی برابر با مردان و ابزاری برای تعالی جامعه میدانستند.
حجاب نه محدودیت که مصونیت؛ بازخوانی یک نگاه راهبردی
موضوع حجاب و عفاف در دیدگاه شهید آیتالله خامنهای، یک موضوع کاملاً راهبردی و نه صرفاً یک محدودیت فردی بود. ایشان حجاب را نه یک مانع برای حضور زن، بلکه عاملی برای مصونیت او و ایجاد امنیت و سلامت در محیط اجتماعی میدانستند.
به اعتقاد ایشان، حجاب با ایجاد یک مرز مشخص در روابط زن و مرد، مانع از اختلاط و امتزاج بیحد و حصر و آلوده شدن فضا به شهوترانی میشد؛ این مرز، محیطی امن و سالم برای فعالیتهای جدی و ثمربخش زنان فراهم میکرد تا بتوانند بر اساس شایستگیهای علمی، اخلاقی و حرفهای خود دیده شوند، نه بر اساس ظاهر و جسمشان.
به عبارت دیگر، حجاب از منظر ایشان، زمینهساز آزادی واقعی زن برای نقشآفرینی در عرصههای مختلف بود و او را از قفس کالا انگاری و نگاه ابزاری رها میساخت.
غرب و استعاره فریبنده؛ نقد شهید انقلاب از ابزارانگاری زن در تمدن مدرن
بخشی قابل توجه از بیانات شهید آیتالله خامنهای به نگاه نقادانه به وضعیت زن در تمدن غرب اختصاص داشت و ایشان معتقد بودند غرب با شعارهای فریبندهای همچون آزادی و برابری، در عمل زن را به شدیدترین شکل ممکن به استثمار کشیده است.
از یک سو، با استفاده از تصویر زن به عنوان یک کالای جنسی در تبلیغات و رسانهها، شخصیت و کرامت او را تخریب کرد و از سوی دیگر، با تحمیل کار مضاعف و بدون حمایت کافی از نهاد خانواده، او را دچار خستگی و بحران هویت ساخت.
جامعه غربی، به زعم ایشان، از ظرفیتهای والای عاطفی و معنوی زن برای تعالی اخلاقی جامعه استفاده نکرد و او را به دام ابتذال کشاند؛ این نگاه ابزاری، بزرگترین ظلمی بود که در عصر مدرن به زنان روا داشته شد و الگوی اسلامی-ایرانی در صدد ارائه جایگزینی برای آن بود.
زن چندبعدی؛ تصویر کامل زن مسلمان در کلام رهبر شهید
با جمعبندی دیدگاههای شهید آیتالله خامنهای، تصویری از زن تراز انقلاب اسلامی به دست میآمد که دارای ابعاد گوناگون و مکمل بود؛ این زن، هم متعهد به نماز و روزه و تهذیب نفس بود و هم در مسائل اجتماعی و سیاسی روز بصیرت داشت و اهل حضور به شمار میرفت، هم در دانشگاه و حوزه و آزمایشگاه به دنبال کشف حقیقت و پیشرفت علمی بود و هم در خانه با عشق و ایثار، کانون خانواده را گرم و مستحکم نگه میداشت.
هم در عرصه فرهنگ و هنر، با تولید آثار فاخر، به ارتقای جامعه کمک میکرد و هم در عرصه اقتصاد و کارآفرینی، چرخهای تولید را به گردش درمیآورد.
این نگاه، نگاهی تک ساحتی به زن نبود، بلکه او را موجودی پیچیده و چندبعدی میدید که میتوانست همزمان در مسیر قرب الهی و تعالی جامعه گام بردارد. این همان الگویی بود که از حضرت فاطمه زهرا ارائه میشد.
مأموریت نظام؛ نگاهی به مسئولیتهای جمهوری اسلامی در قبال زنان
در اندیشه شهید آیتالله خامنهای، نظام اسلامی در قبال زنان مسئولیتهای سنگینی بر عهده داشت.
اولین و مهمترین مسئولیت، فراهمآوردن زمینههای لازم برای تحصیل علم و معرفت برای همه زنان در سراسر کشور بود؛ دوم، ایجاد بسترهای امن و سالم برای حضور اجتماعی و اشتغال آنان، به گونهای که بتوانند بدون دغدغه و با حفظ شئونات، در جامعه فعالیت کنند.
سوم، حمایت قانونی و فرهنگی از نهاد خانواده و تکریم جایگاه مادری و همسری بود؛ چهارم، مبارزه با هرگونه ترویج فرهنگ مبتذل غربی که شخصیت زن را خدشهدار میکرد و پنجم، بهرهگیری از ظرفیتهای مدیریتی و مشورتی زنان در سطوح مختلف تصمیمسازی کشور.
ایشان بر این باور بودند که نظام اسلامی باید به گونهای برنامهریزی کند که زنان بتوانند به راحتی میان نقشهای خانوادگی و اجتماعی خود جمع کنند.
حماسههای ماندگار؛ روایت شهید خامنهای از زنان در دفاع مقدس و مقاومت
حضرت آیتالله خامنهای رهبر شهید امت همواره با تکریم و عظمت از نقش زنان در دوران هشت سال دفاع مقدس و پس از آن در جبهههای مقاومت یاد میکردند.
به باور ایشان، زنان در آن دوران ثابت کردند که در عرصه جهاد و شهادت نیز مانند مردان، بلکه گاهی پیشتر از آنان هستند. نقش آنان از سه جهت برجسته بود: نخست، تشویق همسران و فرزندان به حضور در جبههها و اعزام عزیزان خود با دستهای خود؛ دوم، پشتیبانی پشت جبهه از طریق پرستاری، تهیه ملزومات رزمندگان و حفظ روحیه مقاومت در خانوادهها؛ سوم، نقش مادران و همسران شهدا که با صبر و استقامت خود، درس ایستادگی به همه آموختند.
این میراث گرانبها، امروز نیز در قالب حمایت از جبهه مقاومت در فلسطین، لبنان و سایر نقاط جهان، توسط زنان متعهد ادامه یافته است.
خانواده بهشتگونه؛ تأکید شهید بر تحکیم بنیانهای عاطفی با محوریت زن
در اندیشه حضرت آیتالله خامنهای(ره)، محیط خانواده باید بر پایه محبت، مودت و گذشت استوار باشد؛ ایشان هرگونه خشونت و بدرفتاری با زنان را به شدت محکوم کرده و آن را بر خلاف تعالیم اسلام و سیره پیامبر و اهل بیت میدانستند.
تأکید ایشان بر این بود که مردان باید با همسران خود رفتاری کریمانه و پر از عطوفت داشته باشند و قدر زحمات و فداکاریهای آنان را بدانند؛ ایجاد فضای آرامش و محبت در خانه، از نظر ایشان، وظیفهای متقابل بود و هر دو طرف باید برای تحکیم این بنیان مقدس تلاش کنند.
این رویکرد، خانواده را از یک نهاد خشک و صرفاً وظیفهمحور، به یک کانون گرم و پویا برای رشد و تعالی همه اعضا تبدیل میکرد.
سبک زندگی نو؛ بازتعریف هویت زن ایرانی در اندیشه شهید
یکی از کلیدیترین مفاهیم در دیدگاه امام شهیدمان، ضرورت طراحی و ترویج سبک زندگی اسلامی-ایرانی بود که در آن جایگاه و نقش زن به درستی تبیین شده باشد.
ایشان معتقد بودند صرف داشتن شعار و الگوی نظری کافی نیست، بلکه باید این الگو در زندگی روزمره زنان و خانوادهها تجلی یابد؛ این سبک زندگی باید شامل الگوهای صحیح همسرگزینی، نوع معماری خانه متناسب با نیازهای خانواده، نوع پوشش و آرایش، نحوه تعامل با همسر و فرزندان، نوع مصرف، اوقات فراغت و موارد دیگر باشد.
رسانهها، مراکز آموزشی و فرهنگی وظیفه داشتند با تولید محتوای غنی و جذاب، این سبک زندگی را تبیین و ترویج کنند تا زنان بتوانند با الهام از آن، زندگی متعادل و موفقی بر اساس ارزشهای اسلامی داشته باشند.
مادران فردا؛ نقش زنان در پرورش نسل منتظر و تمدنساز
از نگاه راهبردی رهبر فقید ایران اسلامی زنان به عنوان مادران، مسئولیت خطیر پرورش نسل آیندهساز کشور یعنی مردان و زنان فردای ایران اسلامی را بر عهده داشتند. تربیت دینی، اخلاقی و علمی فرزندان، مهمترین سرمایهگذاری برای آینده کشور بود.
ایشان بر این باور بودند که مادران هستند که میتوانند نسلی مؤمن، انقلابی، عالم، شجاع و دارای اعتماد به نفس پرورش دهند که بتواند پرچم تمدن نوین اسلامی را به دوش بکشد.
این نقش تربیتی، از دوران کودکی و در دامان مادر آغاز میشد و شخصیت اصلی فرزند در همین سالهای اولیه شکل میگرفت؛ بنابراین، توانمندسازی مادران از نظر معرفتی و تربیتی، یک اولویت اساسی برای نظام اسلامی بود تا آنها بتوانند این وظیفه عظیم را به بهترین شکل ممکن انجام دهند.
رسانه و تصویر زن؛ هشداری که شهید خامنهای به هنرمندان داد
حضرت آیتالله خامنهای(ره) نسبت به تصویرپردازی از زن در عرصه هنر و رسانه، حساسیت و دقت نظر ویژهای داشتند. ایشان به شدت با هرگونه تصویری که زن را به موجودی منفعل، زینتی و یا تحریککننده تبدیل کند، مخالف بودند.
در مقابل، بر ارائه تصویری واقعی، فعال، عفیف، متعهد و تأثیرگذار از زن در فیلمها، سریالها، آثار ادبی و محصولات رسانهای تأکید میکردند.
از نظر ایشان، هنر و رسانه باید بتوانند شخصیت چندبعدی زن مسلمان ایرانی، شامل نقشهای علمی، اجتماعی، سیاسی و خانوادگی او را به شکلی هنرمندانه و باورپذیر به تصویر بکشند.
رسانهها باید در این مسیر حرکت میکردند که جایگاه والای زن را تثبیت کرده و او را به عنوان الگویی برای جهان معرفی نمایند.
اقتصاد به توان زن؛ جایگاه زنان در تحقق اقتصاد مقاومتی از نگاه شهید
در سالهای پایانی حیات پربرکت شهید آیتالله خامنهای، ایشان بر موضوع اقتصاد مقاومتی به عنوان یک راهبرد اساسی برای غلبه بر مشکلات اقتصادی تأکید داشتند.
در این عرصه نیز زنان میتوانستند نقشآفرینی مؤثری داشته باشند؛ نقش زنان در مدیریت مصرف خانواده و اصلاح الگوی مصرف، بسیار کلیدی بود.
همچنین، اشتغالزایی برای زنان در خانه از طریق صنایع دستی، مشاغل خانگی و تولیدات کوچک، میتوانست به رونق تولید و استقلال اقتصادی کشور کمک کند.
زنان میتوانستند با کارآفرینی و ایجاد کسب و کارهای کوچک، هم به اقتصاد خانواده کمک کنند و هم در تحقق شعار سال و اهداف اقتصاد مقاومتی سهیم باشند؛ این نوع فعالیتها با نقشهای خانوادگی آنان نیز هماهنگی بیشتری داشت.
فراتر از جنسیت؛ انسانشناسی شهید خامنهای در نگاه به زن
با مطالعه عمیق در بیانات شهید آیتالله خامنهای، درمییابیم که ایشان زن را صرفاً با جنسیتاش تعریف نمیکردند، بلکه او را یک انسان با همه ظرفیتهای والای انسانی میدیدند.
ارزشهایی همچون ایمان، تقوا، علم، اخلاق، جهاد، صبر، ایثار و بصیرت، ارزشهایی انسانی بودند که هم در مرد و هم در زن میتوانست ظهور و بروز یابد.
ایشان بارها از زنان عالم، نویسنده، شاعر، مخترع، پزشک، استاد دانشگاه، سیاستمدار، مادر شهید و همسر شهید با عظمت یاد کرده و آنان را مایه مباهات جامعه دانستند.
بنابراین، جنسیت در نگاه ایشان نه یک محدودیت، بلکه یک فرصت برای بروز برخی ویژگیهای خاص و ایفای برخی نقشهای ویژه بود، اما آنچه اصالت داشت، انسانیت و تعالی روحی و معنوی فرد به شمار میرفت.
زن در متن تمدن؛ جایگاه محوری زنان در پروژه تمدنسازی نوین اسلامی
در نگاه کلان شهید آیتالله خامنهای، مسئله زن در متن پروژه عظیم تمدنسازی نوین اسلامی قرار داشت.
زن نه یک موضوع حاشیهای، بلکه یک رکن اصلی در این مسیر بود، تمدن اسلامی زمانی میتوانست محقق شود که خانوادهای سالم و مستحکم داشته باشد و آن هم زمانی میسر بود که زن در جایگاه واقعی خود قرار گرفته باشد.
زنانی که خود در مکتب اسلام تربیت شده بودند، میتوانستند نسل آیندهساز را تربیت کنند و در عرصههای علم، فرهنگ، اقتصاد و سیاست، پیشران جامعه به سوی تمدن اسلامی باشند.
به همین دلیل، تلاش دشمن برای تأثیرگذاری بر نگاه جامعه به زن و ترویج سبک زندگی غربی، یک حمله به عمق راهبردی انقلاب اسلامی تلقی میشد.
راه سوم؛ مرور جامعی بر الگوی زن مسلمان در اندیشه رهبر شهید انقلاب
نگاه رهبر شهید به زن، یک نگاه جامع، متوازن، واقعبینانه و برگرفته از منابع اصیل اسلامی بود؛ در این نگاه، زن نه در خانه محبوس بود و نه در جامعه رها شده و به ابتذال کشیده میشد.
او هم موجودی معنوی و فردی بود که باید به کمال میرسید، هم عضوی از خانواده بود که نقشی منحصر به فرد در همسرداری و تربیت نسل داشت و هم عنصری فعال در جامعه بود که باید در سرنوشت کشور و جهان اسلام مشارکت میکرد.
این الگو که میتوان آن را الگوی سوم نامید، راه میانه و متعالیای بود که میتوانست پاسخگوی نیازهای واقعی زنان در عصر حاضر باشد و کرامت و شخصیت آنان را در عین پویایی و نقشآفرینی اجتماعی حفظ کند. تحقق این الگو، نیازمند همت خود زنان و برنامهریزی دقیق نظام اسلامی بود.