به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ به نقل از ایران کاملیا، در سالهای اخیر، همزمان با گسترش پروژههای عمرانی و توسعه زیرساختهای حملونقل، موضوع قطع یا جابجایی درختان شهری به یکی از جدیترین چالشهای مدیریت شهری تبدیل شده است. نمونه اخیر آن در مهرشهر کرج رخ داد؛ جایی که بنا بر اعلام مدیر منطقه ۳ شهرداری کرج، ۶۵۰ اصله درخت از محوطه کاخ مروارید برای اجرای پروژه بلوار یادگار امام(ره) و با حکم قضایی جابجا شد. مسئولان شهری تأکید کردند این اقدام با رأی کمیسیون ماده ۷ و بدون کاهش سرانه فضای سبز انجام شده است تا هم پروژه کاهش ترافیک پیش برود و هم پوشش سبز منطقه حفظ شود.
این رویداد تنها یک نمونه از تصمیمهای پیچیدهای است که مدیران شهری با آن مواجهاند؛ تصمیمی میان سرعت اجرای پروژههای عمرانی و حفظ سرمایههای طبیعی شهر. بسیاری از شهرهای کشور با کمبود سرانه فضای سبز، افزایش آلودگی هوا و رشد دمای شهری روبهرو هستند و در چنین شرایطی، هر تصمیم درباره سرنوشت یک درخت میتواند اثرات بلندمدتی بر کیفیت زندگی شهروندان داشته باشد.
توسعه شهری و افزایش چالشهای مربوط به قطع درختان
رشد شهرنشینی و اجرای پروژههای عمرانی نظیر تعریض خیابانها، ساخت پلها، توسعه مترو و مجتمعهای مسکونی، گاه درختان موجود را در مسیر مستقیم طرحهای اجرایی قرار میدهد. در گذشته، قطع درختان بهعنوان سریعترین و کمهزینهترین راهکار شناخته میشد، اما امروز این رویکرد با انتقادهای جدی زیستمحیطی مواجه است.
کاهش درختان شهری میتواند منجر به افزایش آلودگی هوا، بالا رفتن دمای محلی (اثر جزیره حرارتی)، کاهش تنوع زیستی و افت کیفیت بصری شهر شود. از این رو، مدیریت شهری ناگزیر است پیش از صدور مجوز قطع درخت، گزینههای جایگزین مانند جابجایی درختان شهری را بهصورت کارشناسی بررسی کند.
آیا جابجایی درختان امکانپذیر است؟ نگاه کارشناسان محیطزیست
یکی از پرسشهای رایج در حوزه فضای سبز شهری این است که آیا همه درختان قابلیت انتقال دارند؟ پاسخ کارشناسان این است: «خیر، اما بسیاری از آنها در صورت رعایت اصول فنی قابل جابجایی هستند.»
امکان جابجایی درخت به عواملی مانند سن درخت، گونه گیاهی، قدرت سیستم ریشه، شرایط خاک و فصل اجرا بستگی دارد. درختان جوانتر معمولاً شانس بیشتری برای زندهماندن پس از انتقال دارند، اما درختان بالغ نیز در صورت اجرای صحیح فرآیند، میتوانند با موفقیت به محل جدید منتقل شوند.
محدودیت زمانی انتقال درختان؛ چرا جابجایی فقط تا ۱۵ اسفند انجام میشود؟
بر اساس اظهارات مسئولان شهری، جابجایی درختان تنها تا ۱۵ اسفند قابلیت اجرا دارد.
مهدی عباسی در صحن علنی شورای شهر تهران با بیان اینکه در شورای شهر دغدغه حفظ درختان وجود دارد، گفت:
دقت داشته باشید که اگر مجوز جابجایی درخت در کمیسیون ماده هفت صادر می شود تا ۱۵ اسفند قابلیت اجرا دارد وگرنه بعد از این تاریخ ممکن است جابجایی درختان، منجر به آسیب به درختان شود.
دلیل این محدودیت زمانی، ورود درختان به دوره رشد فعال در فصل بهار است. انتقال درخت در دوره خواب گیاه (اواخر پاییز تا پایان زمستان) باعث کاهش تنش، جلوگیری از شوک فیزیولوژیک و افزایش احتمال استقرار موفق در محل جدید میشود.
پس از آغاز فصل رشد، جابجایی میتواند آسیب جدی به سیستم ریشه وارد کرده و احتمال خشکشدن درخت را افزایش دهد. بنابراین زمانبندی صحیح، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در انتقال اصولی درختان شهری محسوب میشود.
آیا جابجایی درختان همیشه موفق است؟
انتقال درخت فرآیندی تخصصی است و موفقیت آن به اجرای دقیق مراحل فنی وابسته است. در صورت بیتوجهی به آمادهسازی ریشه، انتخاب خاک مناسب یا مراقبت پس از انتقال، احتمال خشکشدن درخت افزایش مییابد.
در جدول زیر، مهمترین عوامل مؤثر در موفقیت جابجایی درختان آورده شده است:
| عامل مؤثر | توضیح | تأثیر بر موفقیت |
| زمان انتقال | انجام در دوره خواب گیاه | افزایش احتمال زندهماندن |
| سلامت ریشه | حفظ توده خاک اطراف ریشه | جلوگیری از شوک شدید |
| تجهیزات تخصصی | استفاده از ماشینآلات مخصوص | کاهش آسیب فیزیکی |
| مراقبت پس از انتقال | آبیاری و تثبیت درخت | تثبیت در خاک جدید |
| انتخاب محل جدید | سازگاری با اقلیم و خاک | رشد پایدار بلندمدت |
رعایت این اصول میتواند نرخ موفقیت جابجایی درختان را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
نقش نگهداری و مراقبت پس از انتقال درختان
بسیاری از کارشناسان فضای سبز شهری معتقدند موفقیت جابجایی و انتقال درختان بیش از هر چیز به مراقبتهای پس از انتقال وابسته است. در واقع، عملیات جابجایی تنها نیمی از مسیر است و اگر برنامه نگهداری اصولی اجرا نشود، احتمال خشکشدن درخت افزایش مییابد.
بنابر توضیحات و تحقیقات سایت https://www.irancamelia.com/ مهمترین اقدامات مراقبتی پس از انتقال درخت شامل موارد زیر است:
- آبیاری منظم و کنترلشده برای جلوگیری از تنش آبی و کمک به استقرار ریشه در خاک جدید
- تثبیت تنه با قیم استاندارد به منظور جلوگیری از خمشدن یا شکستگی در برابر باد
- بررسی مداوم سلامت برگها و شاخهها برای شناسایی علائم شوک انتقال
- کنترل آفات و بیماریها که درختان پس از جابجایی نسبت به آنها آسیبپذیرتر میشوند
- تقویت خاک با کودهای مناسب جهت تسریع در بازیابی سیستم ریشه
کارشناسان تأکید میکنند انتقال درخت بدون برنامه مراقبت چندماهه، میتواند به هدررفت منابع مالی، کاهش پوشش سبز شهری و از بین رفتن سرمایههای اکولوژیکی منجر شود. بنابراین، نگهداری پس از انتقال بخش جداییناپذیر از فرآیند انتقال اصولی درختان شهری محسوب میشود.
مقایسه قطع درختان با انتقال اصولی درخت؛ کدام راهکار پایدارتر است؟
برای تصمیمگیری منطقی، باید دو رویکرد را از منظر توسعه پایدار مقایسه کرد:
| معیار مقایسه | قطع درختان | جابجایی و انتقال درخت |
| تأثیر زیستمحیطی | کاهش پوشش سبز | حفظ سرمایه سبز |
| هزینه بلندمدت | نیاز به کاشت مجدد | صرفهجویی در زمان رشد |
| زمان احیای فضای سبز | چندین سال | کوتاهتر |
| اثر بر کیفیت هوا | منفی | حفظ کیفیت موجود |
بر اساس این مقایسه، در مواردی که امکان انتقال وجود دارد، جابجایی درختان گزینهای پایدارتر از قطع آنها محسوب میشود.
جمعبندی؛ آینده درختان شهری در گرو چه تصمیمی است؟
انتخاب میان قطع یا جابجایی درختان، در واقع انتخاب میان سرعت کوتاهمدت و پایداری بلندمدت است. در شرایطی که بحران آلودگی هوا، کاهش سرانه فضای سبز و تغییرات اقلیمی به دغدغهای جدی در کلانشهرها تبدیل شده، حفظ هر درخت بالغ به معنای حفظ بخشی از سرمایه اکولوژیک شهر است.
کارشناسان معتقدند جابجایی و انتقال اصولی درختان، در صورت اجرای علمی و تخصصی، میتواند جایگزینی منطقی برای قطع درختان باشد و توسعه شهری را با اصول محیطزیستی همسو کند. این فرآیند نیازمند دانش فنی، تجهیزات تخصصی و تجربه عملی در ارزیابی ریشه، زمان مناسب انتقال و مراقبتهای پس از جابجایی است.
در همین راستا، مجموعههایی مانند ایران کاملیا که بهصورت تخصصی در حوزه جابجایی درختان فعالیت میکنند، تلاش دارند با بهرهگیری از روشهای استاندارد و تجهیزات تخصصی، فرآیند انتقال درختان را با کمترین آسیب و بیشترین نرخ ماندگاری انجام دهند. استفاده از تیمهای حرفهای در چنین پروژههایی میتواند تفاوت میان یک انتقال موفق و از بین رفتن یک درخت ارزشمند را رقم بزند.
در نهایت، آینده شهرهای سبز به تصمیمهای امروز مدیران شهری و میزان توجه آنها به راهکارهای تخصصی در حفظ و انتقال درختان وابسته است؛ تصمیمهایی که میتوانند میان توسعه شتابزده و توسعه پایدار، مسیر درست را انتخاب کنند.