به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ سرفه یکی از واکنش‌های دفاعی بدن برای پاک‌سازی مجاری تنفسی است؛ بااین‌حال، گاهی پس از بهبود عفونت تنفسی نیز حساسیت و تحریک گلو باقی می‌ماند و فرد برای چند روز یا حتی چند هفته با سرفه‌های مکرر مواجه می‌شود.
خشکی و سوزش گلو، احساس خارش و تشدید سرفه هنگام صحبت کردن یا دراز کشیدن از مشکلاتی است که برخی افراد در این دوره تجربه می‌کنند. در چنین شرایطی، روش‌های تسکین‌دهنده ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کنند؛ اما انتخاب راهکار مناسب به علت سرفه و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
ریشه ختمی چگونه به تسکین گلو کمک می‌کند؟
ریشه ختمی از گذشته در طب سنتی برای تسکین تحریک دهان و گلو و سرفه خشک مورد استفاده قرار گرفته است. یکی از ترکیبات مهم این گیاه، مواد لعاب‌داری به نام «موسیلاژ» است که هنگام تماس با آب، حالتی ژل‌مانند ایجاد می‌کنند.
این مواد می‌توانند سطح مخاط دهان و گلو را بپوشانند و با کاهش تماس مستقیم عوامل محرک با بافت حساس، به تسکین موقت ناراحتی کمک کنند. به همین دلیل، فرآورده‌های حاوی ریشه ختمی در برخی محصولات گیاهی مانند دمنوش‌ها، شربت‌ها و قرص‌های مکیدنی به کار می‌روند.
بااین‌حال، این سازوکار به معنای درمان علت اصلی سرفه نیست و نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که ختمی در همه افراد یا برای همه انواع سرفه اثربخشی یکسانی دارد.
شواهد علمی درباره اثربخشی ختمی چه می‌گویند؟
آژانس دارویی اروپا، بر اساس ارزیابی کمیته فرآورده‌های دارویی گیاهی، استفاده سنتی از ریشه ختمی را برای تسکین تحریک دهان و گلو و سرفه خشک مرتبط با آن پذیرفته است. این ارزیابی بر سابقه طولانی مصرف و معقول بودن اثر تسکین‌دهنده گیاه تکیه دارد؛ نه بر شواهد قطعی حاصل از کارآزمایی‌های بالینی گسترده.
در بررسی‌های این نهاد، نتایجی از مطالعات انجام‌شده روی کودکان و بزرگسالان مطرح شده که کاهش سرفه را پس از مصرف برخی فرآورده‌های ریشه ختمی نشان می‌دهد. بااین‌حال، محدودیت‌هایی مانند نبود گروه مقایسه مناسب در بعضی مطالعات و مشخص نبودن کامل ترکیب فرآورده‌های مصرف‌شده، امکان نتیجه‌گیری قطعی را کاهش می‌دهد.
بنابراین، ریشه ختمی را می‌توان یکی از گزینه‌های سنتی برای تسکین علامتی سرفه خشک دانست، اما شواهد موجود برای معرفی آن به‌عنوان درمانی قطعی، سریع یا مؤثر برای همه بیماران کافی نیست.
ریشه ختمی به چه شکل‌هایی مصرف می‌شود؟
فرآورده‌های حاوی ریشه ختمی ممکن است به شکل دمنوش، شربت، عصاره مایع یا فرآورده‌های جامد خوراکی عرضه شوند. مقدار مصرف و شیوه آماده‌سازی به نوع محصول، غلظت عصاره و گروه سنی مصرف‌کننده بستگی دارد؛ بنابراین، نمی‌توان یک مقدار ثابت را برای تمام فرآورده‌ها توصیه کرد.
برای استفاده از این محصولات، رعایت دستور درج‌شده روی بسته‌بندی و مشورت با داروساز اهمیت دارد. همچنین نباید فرض کرد که همه محصولات با عنوان ختمی از نظر ترکیب، کیفیت و مقدار ماده مؤثر یکسان هستند.
نکات احتیاطی پیش از مصرف
گیاهی بودن یک فرآورده به معنای بی‌خطر بودن آن برای همه افراد نیست. درباره مصرف ریشه ختمی باید به چند نکته توجه داشت:
-
تداخل با داروها: مواد لعاب‌دار این گیاه ممکن است جذب برخی داروهای خوراکی را به تأخیر بیندازند. بهتر است درباره فاصله زمانی مناسب میان مصرف ختمی و داروهای دیگر از داروساز سؤال شود.
-
بارداری و شیردهی: اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف فرآورده‌های ریشه ختمی در این دوران وجود ندارد؛ بنابراین، مصرف آن بدون مشورت با پزشک توصیه نمی‌شود.
-
مصرف در کودکان: محدودیت سنی به نوع فرآورده بستگی دارد. برای نمونه، برخی فرآورده‌های دارویی ارزیابی‌شده در اروپا برای کودکان زیر سه سال توصیه نشده‌اند؛ دستور همان محصول باید ملاک قرار گیرد.
-
پرهیز از خوددرمانی طولانی‌مدت: اگر سرفه با وجود مصرف فرآورده گیاهی ادامه پیدا کند یا تشدید شود، باید علت آن بررسی شود.
چه زمانی سرفه به بررسی پزشکی نیاز دارد؟
سرفه خشک همیشه ناشی از سرماخوردگی نیست و ممکن است با آلرژی، آسم، رفلاکس معده یا عوارض برخی داروها ارتباط داشته باشد. در صورت تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا بدتر شدن سریع علائم، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
همچنین اگر سرفه پس از عفونت تنفسی برطرف نشود، طولانی شود یا با تب مداوم، ضعف قابل‌توجه یا خلط چرکی همراه باشد، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. آژانس دارویی اروپا نیز توصیه می‌کند در صورت ادامه علائم تحریک دهان و گلو و سرفه خشک بیش از یک هفته هنگام استفاده از فرآورده‌های ریشه ختمی، فرد با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کند.
در مجموع، ریشه ختمی به دلیل داشتن مواد لعاب‌دار می‌تواند گزینه‌ای برای تسکین موقت تحریک گلو و سرفه خشک باشد؛ اما اثربخشی آن به‌طور قطعی برای همه افراد اثبات نشده است. تشخیص علت سرفه، توجه به علائم هشدار و رعایت نکات ایمنی، همچنان بخش مهم‌تری از مراقبت سلامت به شمار می‌رود.