به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ در حالی که افزایش اعتبار کالابرگ با هدف حمایت از قدرت خرید خانوارهای کم‌درآمد در دستور کار دولت قرار گرفته، الزام حدود ۴۰ میلیون نفر به تکمیل فرم خوداظهاری در فرصتی محدود، مشکلات گزارش‌شده در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند و ابهام درباره نحوه دسترسی به فرم، اجرای این طرح را با پرسش‌هایی جدی روبه‌رو کرده است. سازمان برنامه و بودجه مهلت ثبت درخواست را تا ساعت ۲۴ سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرده و تأکید دارد که متقاضیان فاقد امکان ثبت اینترنتی می‌توانند به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه کنند؛ با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا فرایند دریافت حمایت معیشتی برای همه مشمولان، به‌ویژه خانوارهای کم‌برخوردار، به‌اندازه کافی روشن و دسترس‌پذیر طراحی شده است؟
وعده افزایش اعتبار؛ از انتظار خانوارها تا آغاز مرحله جدید
افزایش اعتبار کالابرگ در هفته‌های اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه خانوارهای کم‌درآمد تبدیل شده بود. در نهایت، یعقوب اندایش، معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در ۱۸ مهر اعلام کرد که ۵۰۰ هزار تومان اعتبار دیگر به حساب کالابرگ حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی واریز شده است. به این ترتیب، اعتبار این گروه با احتساب یک میلیون تومان شارژ قبلی به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید.
اما این افزایش به همه گروه‌های موردنظر دولت به‌صورت یکسان و هم‌زمان اختصاص نیافت. بر اساس اطلاعیه سازمان برنامه و بودجه در ۱۹ مهر، حدود ۴۰ میلیون نفر، معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، برای بهره‌مندی از افزایش اعتبار در این مرحله باید فرم خوداظهاری را تکمیل و درخواست خود را ثبت کنند. مهلت اعلام‌شده برای این فرایند نیز تا پایان روز سه‌شنبه ۲۱ مهر است.
تفاوت میان اجرای افزایش اعتبار برای مددجویان دو نهاد حمایتی و فرایند درخواست برای گروه گسترده‌تر مشمولان، خود یکی از نقاطی است که به اطلاع‌رسانی دقیق‌تر نیاز دارد؛ زیرا اعلام کلی افزایش کالابرگ ممکن است این تصور را ایجاد کند که همه خانوارهای هدف، بدون اقدام دیگری از اعتبار جدید برخوردار خواهند شد.
۴۰ میلیون نفر در مهلت محدود؛ پیامک چه زمانی می‌رسد؟
بر اساس اطلاعیه‌های منتشرشده، دسترسی به فرم خوداظهاری برای سرپرستان خانوار از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی my.gov.ir انجام می‌شود. گزارش خبرگزاری تسنیم در ۱۹ مهر حاکی از آن بود که ارسال پیامک دعوت به ثبت درخواست آغاز شده و فرم برای افرادی که پیامک دریافت کرده‌اند، قابل مشاهده است؛ در همان گزارش آمده بود که اگر پیامک هنوز ارسال نشده باشد، فرم خوداظهاری فرد نیز فعال نیست.
همین سازوکار، اهمیت زمان‌بندی اطلاع‌رسانی را دوچندان می‌کند. وقتی مهلت ثبت درخواست محدود است و دسترسی به فرم به دریافت پیامک وابسته می‌شود، تأخیر در اطلاع‌رسانی می‌تواند فرصت عملی برخی متقاضیان را کاهش دهد؛ به‌ویژه اگر فرد در روزهای پایانی با مشکل ورود به سامانه یا تکمیل اطلاعات روبه‌رو شود.
البته سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده است پیامک دعوت برای حدود ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار سرپرست خانوار ارسال خواهد شد و از شهروندان خواسته اخبار را از مراجع رسمی پیگیری کنند. با این حال، برای رفع ابهام عمومی، اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت ارسال پیامک‌ها، نحوه فعال‌شدن فرم و مسیر پیگیری درخواست‌های ناموفق ضروری است.
اختلال سامانه؛ مانع فنی یا ضعف در طراحی فرایند؟
هم‌زمان با آغاز ثبت درخواست‌ها، شماری از متقاضیان با خطا هنگام ورود به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند و ابهام درباره محل تکمیل فرم مواجه شدند. خبرگزاری صداوسیما در گزارشی در ۲۰ مهر به این مشکلات پرداخت و خبرگزاری‌های دیگر نیز از اختلال موقت سامانه خبر دادند. در یکی از گزارش‌ها، علت اختلال به مشکلات شبکه‌ای نسبت داده شده بود و از پیگیری برای رفع آن خبر داده شد.
در اجرای یک طرح ملی با این حجم از مخاطب، بروز اختلال فنی می‌تواند رخ دهد؛ اما معیار مهم، آمادگی سامانه برای پذیرش حجم درخواست‌ها، سرعت رفع اشکال و وجود مسیر جایگزین برای کسانی است که امکان ثبت اینترنتی ندارند. اگر یک خانوار برای دسترسی به حمایت معیشتی ناچار باشد چندین بار ورود به سامانه را امتحان کند یا برای یافتن فرم با ابهام روبه‌رو شود، هزینه زمانی و اجرایی طرح برای همان گروهی افزایش می‌یابد که قرار است از آن حمایت شود.
از این منظر، ارزیابی عملکرد طرح نباید تنها به تعداد فرم‌های ثبت‌شده محدود بماند؛ تعداد درخواست‌های ناموفق، مدت اختلال، میزان پاسخ‌گویی به متقاضیان و نحوه رسیدگی به پرونده‌هایی که به‌دلیل مشکلات فنی ثبت نشده‌اند نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
خوداظهاری دوباره؛ چرا اطلاعات موجود کافی نیست؟
یکی دیگر از پرسش‌های مهم، ضرورت تکمیل اطلاعات اقتصادی و خانوادگی از سوی متقاضیان است. در چنین طرح‌هایی، خوداظهاری می‌تواند به به‌روزرسانی داده‌ها و شناسایی دقیق‌تر گروه‌های هدف کمک کند؛ اما وقتی اطلاعاتی مانند وضعیت درآمد، شغل و دارایی‌ها پیش‌تر در پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف ثبت شده‌اند، لازم است روشن شود کدام داده‌ها نیازمند تأیید مجدد هستند و این فرایند چگونه با اطلاعات موجود تطبیق داده می‌شود.
بدون توضیح رسمی و دقیق درباره معیارهای شناسایی مشمولان، نمی‌توان نتیجه گرفت که خوداظهاری صرفاً برای محدودکردن تعداد دریافت‌کنندگان طراحی شده است. در مقابل، این نیز قابل انتظار است که دولت درباره ضرورت جمع‌آوری دوباره اطلاعات، نحوه بررسی آنها و پیامد احتمالی ثبت‌نکردن درخواست توضیح روشنی ارائه کند.
شفافیت در این بخش اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا خانوارها باید بدانند آیا تکمیل فرم به معنای بررسی مجدد استحقاق آنهاست، چه اطلاعاتی در تصمیم‌گیری مؤثر است و اگر اطلاعات ثبت‌شده با داده‌های رسمی مغایرت داشته باشد، چه مسیری برای اصلاح یا اعتراض در نظر گرفته شده است.
هزینه ثبت درخواست؛ آیا مسیر جایگزین واقعاً در دسترس است؟
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده درباره خدمات الکترونیکی، دشواری استفاده از آنها برای افرادی است که به اینترنت، ابزار مناسب یا مهارت کافی برای تکمیل فرم‌های آنلاین دسترسی ندارند. این مسئله برای سالمندان، برخی خانوارهای روستایی و افرادی که با خدمات دیجیتال آشنایی کمتری دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سازمان برنامه و بودجه در اطلاعیه تکمیلی خود اعلام کرده است سرپرستان خانوارهایی که امکان استفاده از سامانه را ندارند، می‌توانند به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه و فرایند خوداظهاری را به‌صورت حضوری انجام دهند.
اعلام این مسیر جایگزین، گامی مهم برای کاهش موانع دسترسی است؛ با این حال، کارآمدی آن به عواملی مانند دسترسی جغرافیایی به دفاتر، هزینه خدمات، اطلاع‌رسانی روشن و امکان انجام فرایند در مهلت مقرر بستگی دارد. برای خانواری که با محدودیت مالی مواجه است، حتی هزینه رفت‌وآمد یا دریافت خدمات اداری نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.
ازاین‌رو، لازم است روشن شود که ثبت درخواست از مسیر حضوری چه شرایطی دارد، آیا برای آن هزینه‌ای دریافت می‌شود و اگر متقاضی به دلیل اختلال سامانه یا نرسیدن پیامک نتواند در موعد مقرر اقدام کند، چگونه می‌تواند وضعیت خود را پیگیری کند.
دولت چه می‌گوید؟ ثبت‌نام در مهر ادامه دارد
در پی انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال انتقال فرایند خوداظهاری و پرداخت افزایش اعتبار کالابرگ به ماه آینده، سازمان برنامه و بودجه در ۲۰ مهر این موضوع را تکذیب کرد و اعلام داشت که فرایند ثبت درخواست متقاضیان در مهرماه در حال انجام است. این سازمان همچنین بر ارسال پیامک برای حدود ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار سرپرست خانوار تأکید کرد و مسیر مراجعه به دفاتر پیشخوان دولت را برای افرادی که امکان استفاده از سامانه را ندارند، یادآور شد.
بنابراین، در شرایط فعلی نباید خبر انتقال قطعی پرداخت به ماه آینده را تأییدشده تلقی کرد. آنچه به‌طور رسمی اعلام شده، ادامه فرایند ثبت درخواست در مهرماه است؛ هرچند جزئیات زمان‌بندی نهایی پرداخت برای همه گروه‌ها باید بر اساس اطلاعیه‌های رسمی بعدی پیگیری شود.
حمایت معیشتی باید به دست مشمولان برسد، نه اینکه در مسیر اداری متوقف شود
هدف از افزایش اعتبار کالابرگ، کمک به تأمین نیازهای اساسی و تقویت قدرت خرید خانوارهای هدف است. تحقق این هدف، علاوه بر تأمین منابع مالی، به طراحی فرایندی نیاز دارد که متقاضیان بتوانند آن را به‌سادگی درک کنند و بدون تحمل هزینه و دشواری نامتعارف پشت سر بگذارند.
مهلت محدود ثبت درخواست، وابستگی دسترسی به پیامک و گزارش‌های مربوط به اختلال سامانه، ضرورت توجه به تجربه واقعی متقاضیان را برجسته کرده است. در عین حال، وجود مسیر حضوری در دفاتر پیشخوان دولت و تأکید رسمی بر ادامه فرایند در مهرماه، نکاتی هستند که باید در ارزیابی منصفانه طرح لحاظ شوند.
اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول درباره وضعیت ارسال پیامک‌ها، نحوه رسیدگی به درخواست‌های ناموفق، معیارهای نهایی مشمولیت و مسیر اعتراض یا تکمیل اطلاعات توضیحات روشن‌تری ارائه کنند. همچنین لازم است مشخص شود آیا برای متقاضیانی که به دلایل خارج از اختیار خود با اختلال یا تأخیر مواجه شده‌اند، راهکار جبرانی در نظر گرفته خواهد شد.
حمایت معیشتی زمانی به هدف خود نزدیک می‌شود که دسترسی به آن به اندازه خودِ اعتبار اهمیت داشته باشد. برای خانوارهای کم‌درآمد، کالابرگ تنها یک عدد در حساب اعتباری نیست؛ فرصتی برای تأمین بخشی از نیازهای روزمره است. این فرصت نباید به دلیل ابهام در اطلاع‌رسانی، پیچیدگی فرایند یا موانع دسترسی، از دسترس بخشی از جامعه هدف دور بماند.