به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ زهرا خوانساری، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه، با اشاره به دغدغه خانوادهها در آستانه ماه مهر گفت: در بسیاری از موارد خود کودک سرشار از شور و شوق است، اما والدین با اعمال ناگهانی قوانین سختگیرانه، محدودسازی بازی و یادآوری پیدرپی وظایف، مدرسه را به فضایی اضطرابآور در ذهن فرزند بدل میسازند و استرس درونی خود را به او منتقل میکنند.
وی با بیان ریشههای روانشناختی اضطراب اولیا اظهار کرد: این نگرانیها اغلب از کمالگرایی افراطی، تلاش برای تحقق آرزوهای ناکام گذشته در قالب زندگی فرزند و مقایسه نادرست کودک با همسالان سرچشمه میگیرد؛ نادیده گرفتن تیپ شخصیتی، استعدادها و علایق فردی دانشآموز بار روانی سنگینی به همراه دارد و در نهایت به مقاومت و دلزدگی او از فضای درس ختم میشود.
این مدرس دانشگاه درباره راهکارهای تقویت انگیزه درونی تحصیلی افزود: انگیزه درونی بدون نیاز به پاداشهای مادی زمانی شکل میگیرد که سه نیاز بنیادین روانی کودک تأمین شود؛ نخست نیاز به خودمختاری با دادن حق انتخابهای محدود در برنامه درسی، دوم حس شایستگی با واگذاری وظایف کوچک و تجربه موفقیتهای ملموس برای بالا بردن حس خودکارآمدی، و سوم احساس تعلق و ارتباط از طریق تلفیق دروس با بازیهای فکری، رایانهای و شیوههای خلاقانه.
وی با تأکید بر اهمیت مهارت خودتنظیمگری هیجانی خاطرنشان کرد: واکنشهای افراد در مواجهه با چالشها میتواند مسئلهمحور یا هیجانمدار باشد؛ هوش هیجانی به معنای شناخت دقیق احساسات خود و دیگران و توانایی مدیریت آن است و والدین باید در گام نخست احساس ناراحتی یا ناکامی فرزند را درک کرده و به آن اعتبار دهند، نه اینکه به سرزنش شتابزده او بپردازند.
خوانساری با تشریح راهکار خروج از بنبستهای ذهنی یادآور شد: بهرهگیری از تکنیک بالکنی و فاصله گرفتن از میدان تنش کمک میکند تا والدین و فرزندان مسئله را از زاویه دید ناظر بیرونی تحلیل کنند و از آشفتگی فکری خود بکاهند.
وی با اشاره به نقش تشویقهای توصیفی تصریح کرد: تشویق باید بر تلاش و مسئولیتپذیری کودک تمرکز داشته باشد تا خودباوری را تقویت کند؛ همچنین در صورت پایدار بودن بیانگیزگی یا افت شدید روانی، پیگیری مشاوره با متخصصان روانشناسی بهترین مسیر برای ریشهیابی و حل مشکل خواهد بود.
اضطراب تحصیلی و ناامیدی نوجوانان نتیجه ناامنی اقتصادی و پیوند نمره با ارزش شخصی است
این روانشناس بالینی با تحلیل علل روانی اضطراب امتحان در سنین نوجوانی گفت: اضطراب تحصیلی معمولاً ترکیبی از ترس از قضاوت منفی، کمالگرایی ناسازگارانه و از همه مهمتر شرطیسازی ارزش وجودی فرد با نمره است.
وی با هشدار نسبت به خطاهای رفتاری والدین افزود: هنگامی که پدر یا مادر محبت، پاداش یا پذیرش فرزند را به کسب نمره بیست مشروط میکنند، نوجوان دچار این خطای شناختی فاجعهساز میشود که با گرفتن نمره پایینتر، آبرو و جایگاه خانوادگیاش نابود خواهد شد.
خوانساری به راهکارهای عملیاتی برای کاهش هراس از امتحان اشاره و اظهار کرد: تفکیک ارزش ذاتی انسان از عملکرد تحصیلی نخستین گام است و خانوادهها باید به فرزند خود اطمینان دهند که نمره صرفاً بازتاب یک آزمون است، نه سنجش شایستگیهای او.
وی تصریح کرد: آموزش تنفس دیافراگمی برای مهار تنشهای فیزیولوژیک و همچنین روش مواجهه تدریجی در منزل بهگونهای که والدین شرایط امتحان را با شبیهسازی فضای مدرسه تمرین کنند، در خنثیسازی این ترس نقش چشمگیری دارد.
این مدرس دانشگاه به پرسشهای نوجوانان پیرامون چرایی درسخواندن و ناامیدی از آینده شغلی پرداخت و خاطرنشان کرد: بیانگیزگی نسل امروز ریشه در واقعیتهای عینی جامعه دارد؛ زیرا این نسل با مشاهده چالشهای اشتغال دانشآموختگان، نسبت به کارآمدی مسیرهای سنتی تحصیلی دچار تردید جدی شده است.
وی یادآور شد: انکار این واقعیتها و نصیحتهای غیرواقعگرایانه تنها پیوند والد و فرزند را تضعیف میکند؛ در حالی که پذیرش منطقی این دغدغهها و هدایت آنان به سمت علایق و تیپ شخصیتی میتواند گرهگشا باشد.
خوانساری با ذکر مثالی بالینی از هدایت تحصیلی یک نوجوان بیعلاقه به تحصیلات نظری بیان کرد: در بررسی تیپ شخصیتی و رغبتسنجی برخی دانشآموزان مشخص میشود که کدهای هنری، هیجانی و تحوری مانند علاقهمندی به ورود سریع به کسبوکار و مدیریت، در آنها غالب است.
وی اظهار کرد: متناسب ساختن مسیر تحصیل با روحیات این دسته از نوجوانان از طریق گرایش به رشتههای مهارتی، هنرستان و دانشگاههای کاربردی، انگیزه آنان را بازمیگرداند و مانع از سرخوردگی میشود. بمباران مداوم اطلاعات در فضای مجازی، مقایسههای ناخودآگاه، دگرگونی در ساختار کوچکشده خانوادهها و کاهش امنیت پایدار شغلی، سطح اضطراب نسل کنونی را به شدت بالا برده و بحران هویت را دامن زده است.
وی در مصاحبه با رادیو گفتگو خاطر نشان کرد: برای همراهی با این نسل، والدین و مربیان باید با شناخت دقیق ساختار شخصیتی دانشآموزان و پرهیز از سختگیریهای افراطی بر سر معدل، سلامت روان فرزندان را در اولویت برنامههای آموزشی قرار دهند.