به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ سالها پیش، دنیای کودکان سرشار از جنبش و تحرک و تجربهآموزی از طبیعت بود؛ دنیایی واقعی که خاک، آب، باد، موجود زنده و درخت در آن ملموس بودند. اما امروزه با برنامههای تلویزیونی، بازیهای رایانهای و گوشیهای هوشمند، کودکان از لذت کشف طبیعت بیبهره ماندهاند. مرز غریبگی کودکان با طبیعت تا آن حد است که دیگر کمتر کودکی را میتوان در حال خاکبازی، آببازی، گرفتن پروانه یا بالا رفتن از درخت غافلگیر کرد.
کودکان خاموش و غرق در دنیای مدرن، فرزندان همان نسلی هستند که بازی را در قلب طبیعت و با سر و صدای زیاد میشناختند. ریچارد لوو، نویسنده کتاب «آخرین کودک در میان درختان»، از اصطلاح «اختلال کمبود ارتباط با طبیعت» برای توصیف این پدیده استفاده کرده و معتقد است که جدایی از طبیعت به طور بنیادی در کودکان اثر میگذارد و به سلامت جسمی و ذهنی آنها آسیب میرساند.
مدرسههای طبیعت؛ انقلابی در آموزش
در ایران، عبدالحسین وهابزاده، از نامآشناترین چهرههای محیط زیست، سالها پیش با ایده «مدرسه طبیعت» پا به میدان گذاشت؛ مدرسهای متفاوت با تمام مدرسههایی که تا حالا دیدهایم، با حضور افتخاری آقای کرم، خانم مرغ، جوجه کوچولو و سایر اهالی مزرعه. او معتقد است که نظام آموزشی فعلی، انگیزه و خلاقیت را در کودکان از بین میبرد و آنها را از تجربههای ناب طبیعت محروم میکند.
وهابزاده در این باره میگوید: «ما مخالف آموزش دادن به بچهها هستیم. میگوییم بگذارید بچهها بیایند به شکل خودانگیخته با محیط ارتباط بگیرند و با دوستان واقعی یا خیالیشان در محیط غرق شوند.» در مدرسه طبیعت، خبری از کلاسهای معمول و معلمهای همیشگی نیست؛ به جای معلم، «تسهیلگر» داریم؛ کسی که بچهها را در مسیر کشف طبیعت همراهی میکند، نه اینکه به آنها آموزش دهد.
بر اساس آمارها، نهضت ایجاد مدارس طبیعت در کشور راه افتاده و تاکنون ۱۸ مدرسه طبیعت در استانهای مختلف از جمله خراسان رضوی، مازندران، گیلان، تهران، اصفهان و کرمانشاه راهاندازی شده است . برنامه این است که تا پایان سال، تعداد این مدارس به ۲۴ برسد. این مدارس از ۳ تا ۱۲ سالگی بچهها را میپذیرند و میتوانند جایگزین مهد کودکها شوند .
چرا طبیعت برای کودکان ضروری است؟
بر اساس پژوهشهای انجامشده، ارتباط کودکان با طبیعت فواید شگرفی دارد که در دنیای مدرن به شدت مغفول مانده است:
توسعه چندجانبه فکری و عاطفی: بازی در طبیعت، زمینههای خلاقیت را در کودکان ایجاد میکند و تواناییهای شناختی آنها را بالا میبرد .
بهبود عملکرد تحصیلی: کودکانی که با طبیعت در ارتباط هستند، تمرکز بیشتری داشته و ظرفیت یادگیریشان افزایش مییابد. تحقیقات نشان میدهد که حضور در طبیعت، اختلالات تمرکز را کاهش میدهد و عملکرد تحصیلی را بهبود میبخشد .
کاهش استرس و افزایش آرامش: بودن در فضای سبز، حس صلح و کنترل درونی را در کودکان افزایش میدهد و استرس را به طور قابل توجهی کاهش میدهد .
سلامت جسمی بهتر: فعالیت در طبیعت، تحرک بدنی را افزایش میدهد و از بروز بیماریهای مزمنی مانند دیابت، چاقی و مشکلات قلبی پیشگیری میکند .
تقویت مهارتهای اجتماعی: بازی در طبیعت با کودکان دیگر، روابط اجتماعی را بهبود میدهد و مهارتهای زندگی گروهی را به آنها میآموزد .
بهبود بینایی: بودن در طبیعت، کودکان را از صفحات نمایشی که به بینایی آنها آسیب میزند، دور میکند و قدرت دید آنها را بهبود میبخشد .
چرا یادگیری آفلاین در سال ۲۰۲۶ رونق گرفته است؟
سال ۲۰۲۶، سال بازگشت به ریشههاست. خانوادهها به این نتیجه رسیدهاند که هرچقدر هم اپلیکیشنهای آموزشی پیشرفته باشند، هیچکدام نمیتوانند جای لمس خاک، شنیدن صدای پرندگان و تماشای حرکت مورچهها را بگیرند. همانطور که یک فعال محیط زیست میگوید: «هرچه وسایل متنوعتری در دسترس یک بچه باشد، او خلاقتر میشود. حالا به نظر شما کدام بازی، کدام لگو و کدام اسباببازی امروزی میتواند از یک مورچه پیچیدهتر باشد؟» .
مدارس طبیعت با مساحتی حداقل یک هکتار، فضایی برای بازی با خاک، مشاهده حیوانات، تجربههای گروهی و یادگیری مهارتهای زندگی فراهم میکنند . هدف این است که کودکانی پرورش یابند که پرتاب کردن زباله از خودرو برایشان مانند پرتاب کردن زباله در منزل باشد؛ نسلی که بتواند خطاها و نابخردیهای نسل امروز را جبران کند .
جمعبندی
در روزگاری که صفحههای نمایشی جای بازی در کوچه و باغ را گرفتهاند، جنبش «یادگیری آفلاین» و «مدارس طبیعت» نسخهای نو برای درمان «اختلال کمبود ارتباط با طبیعت» کودکان است. عبدالحسین وهابزاده، پیشگام این حرکت در ایران، معتقد است که کودک امروز از مادر خلاقیت فاصله گرفته و این جدایی، همه ابعاد رشد او را تهدید میکند . بازگرداندن کودکان به طبیعت، نه یک انتخاب تفریحی، بلکه یک ضرورت تربیتی برای ساختن نسلی خلاق، سالم و مسئول در قبال محیط زیست است.