به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ بر اساس برخی پژوهش‌ها، حدود ۹.۶ درصد از معتادان کشور را زنان تشکیل می‌دهند و وزارت بهداشت از نسبت یک زن معتاد به ازای ۸ مرد معتاد گزارش می‌دهد . با این حال، این آمارها به دلیل پنهان‌کاری زنان معتاد و فقدان سازوکارهای دقیق آمارگیری، نمی‌توانند تصویر واقعی را نشان دهند.

مدیرکل دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرده است که در سال‌های اخیر، مصرف مواد مخدر صنعتی مانند شیشه در میان زنان به شدت افزایش یافته و شیشه به دومین ماده مخدر پر مصرف در کشور تبدیل شده است . همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد که در ۱۰ سال گذشته، شمار زنان آلوده به اعتیاد به طور میانگین ۴ برابر افزایش یافته است .

چرا زنان به سمت مواد مخدر می‌روند؟

الگوی علل و زمینه‌ها در زنان و مردان متفاوت است. در مردان، شروع مصرف بیشتر با هیجان‌طلبی، گروه همسالان و هویت‌جویی گره خورده است، اما در زنان، شروع مصرف بیشتر با فرار از رنج، تروما، خشونت، افسردگی، اضطراب و روابط عاطفی ناسالم پیوند دارد .

عوامل اصلی گرایش زنان به مواد مخدر عبارتند از :

• زندگی در محیط ناسالم: تجربه خانواده از هم گسیخته، احساس تنهایی و نبود حمایت اجتماعی.

• تجربه آسیب‌های دوران کودکی: سوءاستفاده روانی، جسمی و جنسی در دوران کودکی.

• فشارهای اجتماعی برای تناسب اندام: تبلیغات گسترده درباره لاغری، برخی زنان را به سمت مصرف شیشه به عنوان داروی لاغری سوق می‌دهد .

• نداشتن آگاهی کافی: ناآگاهی از شدت اعتیادآوری مواد جدید مانند شیشه و باورهای غلط درباره عوارض آن.

• مشکلات روحی و روانی: افسردگی، اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه در زنان معتاد شیوع بالایی دارد .

اعتیاد زنان؛ پیامدهایی که فراتر از یک فرد است

اعتیاد در زنان به دلیل نقش‌های کلیدی آن‌ها در خانواده، پیامدهای گسترده‌تری دارد. نتایج یک مطالعه کیفی روی زنان معتاد در حال درمان در تهران، ابعاد تاریک این پدیده را آشکار کرده است :

• از دست دادن نقش مادری: بسیاری از زنان معتاد، نقش مادری خود را از دست داده یا تهدید به سلب حضانت شده‌اند.

• طرد و تحقیر اجتماعی: اعتیاد زنان با برچسب‌های اجتماعی شدیدتری همراه است و بسیاری از زنان معتاد از سوی خانواده و جامعه طرد می‌شوند.

• روابط ناسالم و تن‌فروشی: فقر و اعتیاد، زنان را به سمت روابط ناسالم، وابستگی مالی و حتی تن‌فروشی سوق می‌دهد.

• افت شدید سلامت جسمی و روانی: سوءتغذیه، بیماری‌های عفونی و عوارض تزریق، کیفیت زندگی را به شدت کاهش می‌دهد.

موانع درمان زنان معتاد

زنان معتاد با موانع متعددی برای درمان مواجه هستند :

• انگ اجتماعی شدید: نگاه منفی جامعه به زنان معتاد، آن‌ها را از مراجعه به مراکز درمانی بازمی‌دارد.

• موانع خانوادگی: نبود حمایت خانواده، مسئولیت مراقبت از فرزندان و ترس از دست دادن سرپرستی فرزندان.

• موانع مالی و دسترسی: ناتوانی مالی، هزینه‌های درمان و عدم دسترسی به مراکز درمانی مناسب.

• نبود مراکز درمانی تخصصی زنان: اکثر مراکز درمانی برای مردان طراحی شده و به نیازهای ویژه زنان پاسخ نمی‌دهند. رئیس درمانگاه مرکز مطالعات اعتیاد ایران می‌گوید: «محیط‌های درمان اعتیاد اساساً محیط‌های مردانه هستند و به نیازهای خاص زنان در مراکز درمان و ترک اعتیاد کمتر توجه می‌شود» .

جمع‌بندی

اعتیاد برای زنان ایرانی فقط یک مشکل سلامتی نیست؛ بحرانی است که نقش همسر، مادر، دختر و حتی «زن بودن» را زیر سؤال می‌برد. در سال‌های اخیر، ایجاد مراکز درمان اعتیاد ویژه زنان و خدمات کاهش آسیب مخصوص زنان، گام‌های مهمی در حمایت از این گروه بوده است، اما این اقدامات همچنان ناکافی است.

درمان اعتیاد زنان، به ویژه زنان باردار که سلامت جنین نیز در معرض خطر است ، نیازمند نگاه ویژه، رفع موانع فرهنگی و اجتماعی و توسعه مراکز درمانی تخصصی با رویکرد زنانه است. شاید بتوان گفت که اعتیاد زنان، آینه‌ای است که مشکلات عمیق‌تر جامعه را در حوزه نابرابری، خشونت و نبود حمایت اجتماعی نشان می‌دهد و حل آن نیازمند عزمی ملی فراتر از اقدامات صرفاً درمانی است.