محرم که از راه می رسد، دلها به کربلا گره میخورد و بزرگترها خود را برای عزاداری آماده میکنند. اما کودکان و نوجوانان نیز در این ایام سهم ویژهای دارند. آنها با حضور در هیئتها و مجالس، با فضای عاشورایی آشنا میشوند، اما گاه درک کامل از مفاهیم عمیق این حماسه برایشان دشوار است.
کتابهای عاشورایی، مانند «مجالس روضههای کاغذی» میتوانند این خلأ را پر کنند و با زبانی ساده و داستانوار، کودکان را با ابعاد مختلف واقعه کربلا آشنا سازند. مطالعه درباره امام حسین(ع) نگاه کودکان را به محرم متفاوت میکند و با دانستن، درک بهتری از این ایام پیدا میکنند.
کتابهای مناسب برای کودکان دبستانی
۱. مجموعه «بچههای عاشورا» نوشته طاهره ایبد
این مجموعه هفتجلدی که توسط انتشارات بهنشر منتشر شده، یکی از بهترین گزینهها برای آشنایی کودکان با شهدای نوجوان کربلاست. نویسنده با زبانی داستانوار و کودکانه، سرگذشت کودکان و نوجوانان کاروان امام حسین(ع) را به صورت جداگانه روایت میکند . عناوین این مجموعه شامل «شمشیر و اسب زخمی»، «اسیران کوچک»، «مرد و میدان»، «کوچه به کوچه»، «جنگجوی کوچک»، «از غریبهها میترسم» و «عطش و آتش» است که هر کدام داستان یکی از شهدای نوجوان کربلا را روایت میکنند .
۲. «۱۰ قصه عاشورایی» نوشته فریبا کلهر
این کتاب که توسط انتشارات قدیانی (کتابهای بنفشه) منتشر شده، داستان همراهی ۱۰ نفر از شهدای کربلا با امام حسین(ع) را بیان میکند. «مسلم»، «حبیب»، «حر»، «زهیر»، «حضرت قاسم(ع)»، «حضرت علیاصغر(ع)»، «حضرت علیاکبر(ع)»، «حضرت زینب(س)»، «حضرت ابوالفضل(ع)» و «حضرت علی بن الحسین(ع)» قهرمانانی هستند که قصه آنان به زبانی زیبا و کودکپسند روایت شده است. این کتاب برای گروه سنی «ب» (دانشآموزان سالهای اول، دوم و سوم دبستان) مناسب است .
۳. «من امام حسین(ع) را دوست دارم» نوشته غلامرضا حیدری ابهری
این کتاب که توسط انتشارات جمال منتشر شده، اطلاعات خوبی را به صورت خیلی ساده در اختیار کودکان قرار میدهد. نویسنده در ابتدا کودکان را با تولد و کودکی امام حسین(ع) آشنا میکند، خاطراتی از محبت پیامبر(ص) به ایشان را روایت میکند و سپس به تدریج به ماجرای بیعت نکردن با یزید و واقعه کربلا میرسد. این کتاب به کودکان کمک میکند تا به صورت مختصر و مفید، اطلاعات خوبی درباره ماجرای امام حسین(ع) به دست آورند .
۴. «خیمه ماهتابی» نوشته فاطمه سادات موسوی
کتاب «خیمه ماهتابی» با رویکردی متفاوت، واقعه عاشورا را از زبان یک «خیمه» روایت میکند؛ خیمه حضرت زینب(س). این کتاب روضه نیست، بلکه با زبانی صمیمی به رابطهها و ارتباطات میان اهالی کاروان میپردازد و کودکان را با شخصیتهای کربلا آشنا میکند. تصویرگری این کتاب نیز متفاوت است و چهرههای معصومان به جای هالهای از نور، به صورت نقاشی به تصویر کشیده شدهاند .
۵. مجموعه «یک کار خوب» نوشته محمود پوروهاب
این مجموعه که توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده، شامل داستانهای کوتاهی درباره سیره و سبک زندگی ائمه(ع) است. جلدهای «کارگرهای فقیر» و «همسفر ناشناس» این مجموعه بر اساس سیره امام حسین(ع) و امام سجاد(ع) برای کودکان نگاشته شده است. این قصهها با زبان امروزی بیان شدهاند و نکات تربیتی زندگی معصومان را برای کودکان به تصویر میکشند .
کتابهای مناسب برای نوجوانان
۱. «پدر، عشق و پسر» نوشته سید مهدی شجاعی
این کتاب که توسط انتشارات نیستان منتشر شده، روایتی است از زندگی حضرت علیاکبر(ع). راوی داستان، عقاب، اسب حضرت است و مخاطب راوی، مادر گرامی ایشان، لیلی بنت ابی عمره. نویسنده مخاطب را در ده مجلس داستانی، به زندگی حضرت میکشاند و در مجالس پایانی، روایت را به شهادت او میرساند . این کتاب برای گروه سنی بالای ۱۱ سال توصیه میشود.
۲. «سقای آب و ادب» نوشته سید مهدی شجاعی
این کتاب با نثری ادبی و دلنشین، در ده فصل به معرفی حضرت عباس(ع) میپردازد. هر فصل این کتاب بیانگر رابطه شخصیتهای مختلف با پهلوان کربلاست و روابط عمیق عباس با سکینه، زینب و حسین را به تصویر میکشد . این کتاب برای گروه سنی بالای ۱۲ سال توصیه میشود.
۳. «در کنار او فقط تو بودهای» نوشته فریبا کلهر
این کتاب که توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر شده، ماجرای کربلا و محرم را از زبان ابلیس روایت میکند. نگاه متفاوت این کتاب به واقعه عاشورا، آن را به اثری جذاب و تأملبرانگیز برای نوجوانان تبدیل کرده است . این کتاب برای گروه سنی بالای ۱۲ سال توصیه میشود.
۴. «بچههای فرات» نوشته لیلا قربانی
این کتاب که توسط انتشارات کتاب جمکران منتشر شده، داستان سعد، علی و مالک، سه جوان کوفی است که در زمان حادثه کربلا در این شهر زندگی میکنند و هرکدام تصمیمهای متفاوتی برای ادامه زندگی میگیرند. این کتاب برای گروه سنی بالای ۱۲ سال مناسب است و نگاه متفاوتی به ماجرای کربلا از دریچه نگاه مردم کوفه دارد .
۵. «مجموعه قهرمانان کربلا» نوشته منصوره مصطفیزاده
این مجموعه ۹ جلدی که توسط انتشارات کتاب پارک منتشر شده، کودکان و نوجوانان را با شخصیتهای برجسته کربلا مانند امالبنین، حر، زهیر، امام حسین(ع)، زینب(س)، مسلم، حبیب، قاسم و اسلم ترک آشنا میکند. نویسنده در انتهای هر کتاب، چند سوال برای تفکر با کودکان مطرح کرده است که باعث میشود ضمن اطلاعاتی که به دست میآورند، از متن برداشتهایی مناسب برای زندگی خود داشته باشند .
جمعبندی
این کتابها، بهترین هدیه برای کودکان و نوجوانانی هستند که میخواهند بدانند عاشورا فقط یک روز در تقویم نیست؛ مکتبی است برای زیستن. کتابهای عاشورایی، پلی هستند میان دل کودکان و حماسه کربلا. آنها با زبانی ساده و روایتهای جذاب، معرفت حسینی را در نسل آینده زنده نگه میدارند و به کودکان میآموزند که «حسین(ع) چراغ هدایت و کشتی نجات است» .
والدین و مربیان میتوانند با انتخاب کتابهای مناسب با سن و درک فرزندان خود، آنها را در این مسیر همراهی کنند و با قصههای کربلا، نسلی آشنا با فرهنگ عاشورا و ارزشهای والای آن تربیت نمایند. همانطور که پژوهشگران حوزه کودک و نوجوان تأکید میکنند، کتابها میتوانند «مجالس روضههای کاغذی» باشند که در هر زمان و مکانی، کودکان را با سیدالشهدا(ع) و یارانش آشنا میسازند و درک آنها را از قیام عاشورا عمیقتر میکنند.