به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ امام حسین(ع) در طول تاریخ، نه فقط یک شخصیت تاریخی که یک الگوی زنده برای تمام اعصار بوده است. واقعه عاشورا و ماه محرم، به مثابه یک گنجینه بزرگ فرهنگی و تربیتی است که خانوادهها میتوانند از آن برای ساختن نسلی متعهد، مقاوم و با هویت دینی قوی بهره ببرند . دکتر محسن اصغرینکاح، روانشناس کودک و نوجوان، در این باره تأکید میکند: «ما نباید این نگرش را داشته باشیم که عاشورا تنها یک مراسم مذهبی و فرصتی برای رسیدن به ثواب است. عاشورا و محرم یک گنجینه بزرگ فرهنگی و تربیتی است که همه میتوانند در آن مشارکت داشته باشند» .
یکی از مهمترین کارکردهای محرم، ایجاد «هویت دینی و اسلامی» در کودکان است. روانشناسان بر این باورند که «اگر بتوانیم در کودکان یک هویت اسلامی و حسینی ایجاد کنیم، آنها خود را شایسته میدانند و در خیلی از مواقع زمانی که در معرض ناهنجاری قرار میگیرند میتوانند خویشتنداری کنند» . این هویتسازی، دقیقاً همان چیزی است که میتواند فرزندان ما را در برابر آسیبهای اجتماعی و فردی مقاوم کند.
درسهایی از کربلا؛ از «من» تا «ما»
در قیام عاشورا و فرهنگ تربیتی آن، مفاهیم عمیقی نهفته است که میتواند به کودکان و نوجوانان دیدگاه متعالی بدهد: ایثار و ازخودگذشتگی، عرفان و دعا، ظلمستیزی و یاری کردن مظلوم. این مفاهیم، اگر در فضای گرم و صمیمی خانواده و در بستر مراسم عزاداری به کودکان منتقل شوند، میتواند انگیزهای قوی برای ساختن آیندهای بهتر در آنها ایجاد کند .
ماه محرم و مراسم عزاداری آن، به خانوادهها این فرصت را میدهد که کودکانشان را از «من» محوری خارج کرده و به سمت «ما» و همبستگی اجتماعی سوق دهند. وقتی کودکان در مراسم عزاداری شرکت میکنند و میبینند که جمعی از مردم برای یک هدف واحد گرد هم آمدهاند، حس تعلق به یک جامعه بزرگتر در آنها شکل میگیرد. این همان «تجربه دینی» است که مقدمه شکلگیری «هویت دینی» در کودکان محسوب میشود .
چطور کودکان را با عزاداری آشنا کنیم؟
۱. آمادهسازی محیط خانه
قبل از شروع ماه محرم، خانوادهها میتوانند با سیاهپوش کردن خانه، نصب پرچم و کتیبهها و پخش صدای نوحههای محرمی، فضایی متناسب با این ایام در خانه ایجاد کنند. حتی میتوان از کودکان برای انتخاب محل نصب کتیبهها یا پرچمها نظرخواهی کرد تا احساس مشارکت و تعلق داشته باشند .
۲. روضههای خانگی؛ مقدمهای برای حضور در هیئت
برخی خانوادهها تصور میکنند کودکان را نباید به مراسم عزاداری برد و باید صبر کرد تا بزرگتر شوند. اما کارشناسان این نگاه را اشتباه میدانند. مصطفی محمدی مکی، کارشناس علوم قرآن، معتقد است: «اگر کودکان در این مراسم حضور پیدا نکنند و با آواها و صداهای این مراسم آشنا نشوند، بعدها حضور آنها در این مراسم دشوار است. در اصل، حضور کودکان در هیأتها و روضهها آمادهکردن آنها برای دوران نوجوانی است» .
برای شروع، خانوادهها میتوانند با برگزاری روضههای خانگی کوچک، کودکان را با فضای عزاداری آشنا کنند. این مراسم میتواند شامل مدیحهخوانی ساده، روضهخوانی مختصر و سینهزنی باشد. بسیار مهم است که این مراسم، کودکان را با شخصیتهای کربلا آشنا کرده و ذهنشان را با خاطرات کربلا گره بزند .
۳. انتخاب مجلس مناسب با کودک
یکی از مهمترین نکات، انتخاب هیئت یا مجلسی است که با شرایط کودک همخوانی داشته باشد. اینکه کودک دوست دارد در کدام مجلس شرکت کند، باید مورد توجه والدین قرار گیرد. گاهی یک مجلس پرازدحام با صدای بلند بلندگوها میتواند برای کودک آزاردهنده باشد. بهتر است مجالسی انتخاب شوند که فضایی صمیمیتر و متناسبتر با نیازهای کودکان داشته باشند .
۴. همراه داشتن سرگرمی برای کودکان
والدین نباید توقع داشته باشند کودکان در مراسم عزاداری مانند بزرگسالان ساعتها بنشینند و سکوت کنند. همراه داشتن خوراکی، اسباببازی، دفتر نقاشی یا مداد رنگی میتواند کمک کند تا اگر حوصله کودک سر رفت، بتواند به آرامی سرگرم شود. کودکان در مراسم عزاداری هم کودک هستند و باید اجازه داشته باشند گاهی بدوند، بازی کنند و شیطنت کنند .
الگوهای عاشورایی برای هر سن
واقعه عاشورا به قدری غنی است که برای هر گروه سنی، یک الگوی مناسب ارائه میدهد:
کودکان؛ حضرت علیاصغر(ع): طفل شیرخواره سیدالشهدا که با تیری در آغوش پدر به شهادت رسید، الگویی بینظیر برای کودکان و حتی شیرخوارگان است. هر سال اولین جمعه ماه محرم به عنوان روز شیرخوارگان حسینی گرامی داشته میشود .
نوجوانان؛ حضرت قاسم(ع): فرزند امام حسن(ع) که در سن نوجوانی در کربلا به شهادت رسید، الگویی از غیرت، شجاعت و عشق به ولایت برای نوجوانان است .
جوانان؛ حضرت علیاکبر(ع): بزرگترین فرزند امام حسین(ع) که با قامتی رعنا و چهرهای شبیه پیامبر(ص) در میدان نبرد جان داد، الگویی از جوانمردی، غیرت و ایثار است .
سالمندان؛ حبیببنمظاهر: پیرمرد ۷۵ سالهای که با وجود کهولت سن، وفاداری خود را به امامش به اثبات رساند و در کربلا به شهادت رسید .
نقش خانواده در انتقال پیام عاشورا
خانوادهها باید بدانند که محرم فقط یک ماه عزاداری نیست، بلکه یک فرصت عظیم تربیتی است. روانشناسان بر این باورند که یکی از نعمتهای جامعه ما، ایجاد تغییر و تحول در ایام خاص است که فرصتهای بینظیر تربیتی را فراهم میکند .
والدین با رفتار و حضور خود در این ایام، مهمترین الگوی کودکان هستند. وقتی کودکان میبینند که پدر و مادرشان برای عزاداری امام حسین(ع) از خواب بیدار میشوند، لباس سیاه میپوشند و اشک میریزند، این رفتارها در ذهنشان ثبت میشود و به مرور زمان، تبدیل به بخشی از هویت آنها خواهد شد.
نکته مهم این است که والدین در این مسیر، صبور و مهربان باشند. کودکان را نباید مجبور به شرکت در مراسمی کرد که دوست ندارند یا آنها را به خاطر بیقراری در مجلس سرزنش کرد. صبوری والدین در آماده کردن بچهها برای مراسم عزاداری و همراهی با نیازهای آنها در حین مراسم، تأثیر بسیار مثبتی در علاقهمندی آنها به این ایام خواهد داشت .
جمعبندی؛ محرم، کلاس درس بینهایت
امروز که با همسر و فرزندان خود در هیئتها و تکایا برای عزاداری سیدالشهدا(ع) شرکت میکنیم، باید بدانیم که این حضور، چیزی فراتر از یک مناسک مذهبی است. محرم، یک دانشگاه بزرگ تربیتی است که در آن «ایثار»، «وفاداری»، «ظلمستیزی»، «صبر» و «شجاعت» به کودکان و نوجوانان ما آموزش داده میشود.
همانطور که رهبر شهید انقلاب بارها تأکید فرمودهاند، این مجالس عزاداری باید زمینهساز «سبک زندگی حسینی» در جامعه شود . خانوادهها با بهرهگیری از این فرصت طلایی، میتوانند نسلی را تربیت کنند که نه تنها با امام حسین(ع) و یارانش آشنا هستند، بلکه از این آشنایی، یک سرمایه بزرگ برای زندگی خود در جامعه مدرن به دست آوردهاند؛ نسلی که میداند چگونه در برابر ظلم بایستد، چگونه برای ارزشهای خود هزینه کند و چگونه عاشقانه زندگی کند.