به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ درفرهنگ اسلامی، «محله» و «مسجد» دو روی یک سکه هستند. مسجد در بافت سنتی شهرهای ایران تنها جایگاه راز و نیاز نبود، بلکه عنصر محوری حیات مدنی مسلمانان به شمار میرفت. امروزه با افزایش چالشهایی مانند طلاق عاطفی، تربیت نسل در فضای مجازی و فرسایش سرمایه اجتماعی، کارشناسان بر این باورند که احیای «نقش اجتماعی مسجد» میتواند بسیاری از گرههای کور خانوادهها را بگشاید. همانطور که رهبر معظم انقلاب نیز بارها بر لزوم «مسجد محوری» در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی تأکید داشتهاند.
مسجد؛ پایگاه مشاوره و آموزش مهارتهای زندگی
یکی از مهمترین کارکردهای مسجد در حمایت از خانواده، ایجاد پایگاههای مشاوره برای گروههای مختلف سنی است. در حالی که هزینههای مراجعه به مشاوران خصوصی برای بسیاری از زوجهای جوان و میانسال گزاف است، مساجد میتوانند با استفاده از ظرفیت اساتید روانشناسی حوزوی و دانشگاهی، خدمات مشاوره رایگان یا کمهزینه ارائه دهند.
برنامههای پیشنهادی در این حوزه:
-
کلاسهای پیشگیری از طلاق: آموزش مهارتهای ارتباطی، مدیریت خشم و حل تعارض که از سوی ائمه جماعات آموزشدیده برگزار میشود .
-
کارگاههای «سبک زندگی اسلامی»: شامل مباحثی از قبیل تربیت فرزند در عصر رسانه، ازدواج آسان و سواد مالی خانواده.
-
مشاوره نوجوانان: ایجاد فضایی امن و مورد اعتماد برای نوجوانان مسجدی تا بتوانند مشکلات بلوغ، هویت و تحصیلی خود را بدون ترس از قضاوت در میان بگذارند.
تحکیم اقتصادی و همبستگی اجتماعی
شاید کارکرد کمتر دیده شده مساجد، نقش آنها در حمایت معیشتی از خانوادهها باشد. در شرایط تورم و فشار اقتصادی، مساجد میتوانند به عنوان یک نهاد واسط عمل کرده و سرمایه اجتماعی محله را به سرمایه اقتصادی تبدیل کنند.
اقدامات عملی در این زمینه:
-
صندوقهای قرضالحسنه محلی: بسیاری از فروپاشیهای خانوادگی ریشه در مسائل مالی دارد. راهاندازی صندوقهای قرضالحسنه با نظارت مسجد میتواند بسیاری از نیازهای ضروری (مانند ودیعه مسکن یا هزینه درمان) را بدون ربا و با کمترین هزینه اداری پوشش دهد.
-
شبکه همسایگی (همیار محله): این طرح بر مبنای «همسایه داری» طراحی شده است. مسجد با شناسایی خانوادههای نیازمند واقعی در محله (غیر از افرادی که برای دریافت حمایتهای دولتی مراجعه میکنند) و معرفی آنها به خیرین و متمکنین همان محله، زمینه کمکهای منظم ماهانه را فراهم میکند. این کار علاوه بر رفع نیاز مادی، عزت نفس مخاطب را نیز حفظ میکند.
-
اشتغالزایی خرد: مسجد میتواند محلی برای آموزش مشاغل خانگی (مانند قالیبافی، تولید صنایع دستی، پخت نان و شیرینی) باشد و سپس محصولات را از طریق موکبها یا بازارچههای خیریه به فروش برساند.
تربیت نسلی که خانواده را اولویت بداند
نقش مسجد صرفاً به بزرگسالان و متأهلین محدود نمیشود. کانونهای فرهنگی و هنری مساجد نقشی حیاتی در شکلگیری نگرش نسل جوان نسبت به ازدواج و خانواده دارند. در تابستانها و ایام تعطیل، مسجد میتواند میزبان برنامههای «تربیت همسران جوان» یا «آمادگی برای ازدواج آگاهانه» برای جوانان ۱۸ تا ۲۵ سال باشد. این برنامهها باید به جای رویکرد صرفاً اخطاری، رویکردی مهارتمحور داشته باشند و مباحثی مانند «معیارهای همسر مناسب» و «حقوق متقابل زوجین» را به زبانی جذاب و امروزی تبیین کنند.
چالشها و ضرورت روزآمدی
با وجود این ظرفیتها، مساجد امروز با چالشهایی نیز مواجه هستند. یکی از انتقادات وارد به برخی مساجد، نگاه صرفاً مناسکی و شعائری به مسجد به جای نگاه تمدنی و حل مسئله است. تا زمانی که مسجد تنها به مراسم دعا و روضه خلاصه شود، نمیتواند پاسخگوی مسائل پیچیده روانشناختی و اقتصادی خانواده امروز باشد.
ضرورت تحول:
-
توانمندسازی ائمه جماعات: یک روحانی مسجد امروزی باید افزون بر علوم دینی، با دانش روانشناسی خانواده، مددکاری اجتماعی و مشاوره بحران آشنا باشد.
-
استفاده از ظرفیت جوانان: اتاق فکر مسجد باید متشکل از نخبگان جوان تحصیلکرده همان محله باشد تا برنامهها منطبق با نیاز روز طراحی شود.
-
شفافیت مالی: شفافسازی درآمدها و هزینههای مسجد (از وجوهات تا کمکهای مردمی) اعتماد خانوادهها را برای مشارکت پایدار جلب میکند.
جمعبندی
مسجد بدون پیوست اجتماعی و حمایت از خانواده، پیکری بیروح است.
نگاه به مسجد به مثابه یک نهاد فرهنگی و اجتماعی میتواند بزرگترین سرمایه اجتماعی برای مقابله با بحران خانواده در ایران امروز باشد. زمانی که مسجد، پایگاه مشاوره، همبستگی اقتصادی و کانون تربیت نسل شود، خانوادهها نه تنها احساس تنهایی و درماندگی نمیکنند، بلکه با تکیه بر این پشتوانه محکم، در برابر آسیبها مصونیت پیدا میکنند. احیای نقش محلهمحوری و همسایگی، گمشده دنیای مدرن است که مسجد میتواند آن را بازآفرینی کند.