به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ رضوان حکیم زاده معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش شنبه ۲ اسفندماه در نشست خبری با ارائه آماری تفصیلی از وضعیت دانشآموزان دوره ابتدایی در سال جاری، به تشریح مهمترین تحولات، چالشها و برنامههای این حوزه پرداخت و گفت: در حال حاضر جمعیت دانشآموزان این دوره ۸ میلیون و ۹۱۶ هزار و ۲۷ نفر است که از این میان، ۲۵۱ هزار و ۵ نفر را دانشآموزان اتباع خارجی تشکیل میدهند. بر این اساس، ۹۷.۱۹ درصد از دانشآموزان دوره ابتدایی را ایرانیان و ۲.۸۱ درصد را اتباع خارجی شامل میشوند.
وی با اشاره به کاهش نسبی جمعیت دانشآموزی نسبت به سال گذشته افزود: این رقم در سال قبل بیش از ۹ میلیون نفر بود که امسال با کاهش همراه بوده است. این دانشآموزان در ۷۱ هزار و ۵۸۹ مدرسه ابتدایی در سراسر کشور مشغول به تحصیل هستند و در مجموع در ۳۸۸ هزار و ۳۶ کلاس درس، اعم از کلاسهای تکپایه و چندپایه، ساماندهی شدهاند.
معاون وزیر آموزش و پرورش از کاهش قابل توجه آمار کودکان بازمانده از تحصیل خبر داد و بر لزوم همکاری بینبخشی برای رفع موانع موجود تأکید کرد و گفت: یکی از دغدغههای اصلی نظام تعلیم و تربیت، کودکان بازمانده از تحصیل است که براساس جدیدترین آمار، امسال ۱۴۸ هزار و ۵۰۵ دانشآموز دوره ابتدایی از تحصیل بازماندهاند. این در حالی است که در گزارش پیشین، این رقم ۱۵۵ هزار و ۵۰۶ نفر اعلام شده بود و اکنون شاهد کاهش قابل توجه آن هستیم.
معاون وزیر با بیان اینکه در مجموع ۳۹ هزار و ۷۴۱ نفر از این کودکان جذب نظام آموزشی شدهاند، بیان کرد: فرآیند شناسایی و جذب دانشآموزان بهصورت مستمر و با رصد هفتگی آمار انجام میشود و میزان جذبهای انجام شده در سال جاری نسبت به سال گذشته کمسابقه بوده است.
حکیمزاده با تأکید بر اینکه بخش قابلتوجهی از موانع جذب دانشآموزان خارج از اختیارات وزارت آموزش و پرورش است، تصریح کرد: ایجاد مدرسه، تأمین معلم و فراهمسازی فرصت تحصیل از وظایف اصلی ماست؛ بهگونهای که در حال حاضر بیش از ۳۰۰ مدرسه با یک دانشآموز نیز دایر است. با این حال، مسائلی نظیر فقر اقتصادی، فقر فرهنگی و پدیده کودکان کار نیازمند مداخله و همکاری سایر دستگاههاست.
وی افزود: اگرچه برخی از این موارد در شرح وظایف مستقیم همکاران ما نیست، اما وضعیت تکتک کودکانی که در نظام آموزشی ثبتنام نکردهاند با دقت پیگیری میشود. تماسهای مکرر، بررسی آدرسها و حتی پیگیری شماره تلفنهای مسدود یا اشتباه در دستور کار قرار دارد تا وضعیت هر دانشآموز روشن شود. در مواردی که نیاز به ورود سایر نهادها باشد، مکاتبات لازم انجام میپذیرد.
معاون آموزش ابتدایی، یکی از دلایل افزایش جذب بازماندگان از تحصیل را ابلاغ مأموریت ویژه رئیسجمهور به استانداران دانست و گفت: براساس این ابلاغ، پیگیری ویژه درباره آموزش کودکان بازمانده از تحصیل بهصورت رسمی در شرح وظایف استانداران قرار گرفته و همه دستگاهها ملزم به همکاری در این زمینه هستند. همچنین در مواردی که خانوادهها مانع تحصیل کودک میشوند یا موانع جدی دیگر وجود دارد، ورود دستگاه قضایی ضروری است و در این زمینه با دادگستری نیز هماهنگیهای لازم انجام شده است.
وی در بخش دیگری از نشست خبری به اقدامات انجام شده برای پایش آمار بازماندگان اشاره کرد و گفت: در مکاتبه با پلیس مهاجرت و پلیس گذرنامه مشخص شد که بیش از ۳۰ هزار نفر از افراد واجبالتعلیم اساساً در خارج از کشور به سر میبرند. همچنین درباره کودکان دارای معلولیتهای شدید با سازمان بهزیستی مکاتبه شد تا وضعیت تحصیلی آنان تعیین شود. به گفته معاون آموزش ابتدایی، سایر کودکانی که امکان تحصیل داشتهاند، در دستور کار شناسایی و جذب قرار گرفتهاند.
حکیمزاده در ادامه به تشریح برنامههای ارتقای کیفیت آموزشی پرداخت و اظهار کرد: از ابتدای سال تحصیلی، برنامهای با محوریت ارتقای کیفیت و تحقق عدالت آموزشی آغاز کردهایم که همزمان با برنامههای تحولی دولت در آموزش و پرورش در حال اجراست. در این چارچوب، طرح توانمندسازی نیروی انسانی دوره ابتدایی با عنوان «طرح توانا» به اجرا درآمد تا معلمان با روشهای تدریس فعال مبتنی بر کار گروهی آشنا شوند و رویکردهای سنتی را کنار بگذارند. هدف اصلی، خروج محیطهای یادگیری از حالت خشک و ایستا و تبدیل آنها به فضاهایی پویا، بانشاط و مشارکتی است. در این طرح، تغییر در چینش کلاسها، تقویت تعاملات دانشآموزی، توجه به ابعاد روانی و عاطفی کلاس و ارتقای ارتباطات اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. سرفصلهای آموزشی این دوره شامل یادگیری فعال مبتنی بر کار گروهی، ایجاد محیطهای یادگیری مثبت، کاربست فناوری و بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی در فرآیند آموزش بوده است.
وی با اشاره به تشکیل اجتماعات یادگیری برای معلمان گفت: در این اجتماعات، معلمان هر پایه تحصیلی گرد هم میآیند تا به تبادل تجربه و ایده بپردازند. بر این باوریم که روشهای سنتی توسعه حرفهای معلمان دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست و در عصر فناوری اطلاعات، معلمان باید با ایفای نقش محوری، از طریق تعامل و یادگیری جمعی توانمند شوند.
پیگیری عدالت آموزشی در مناطق عشایری
معاون وزیر آموزش و پرورش در ادامه به وضعیت معلمان و دانشآموزان مناطق عشایری اشاره کرد و گفت: با وجود موانع متعدد، از جمله غیرممکن بودن برگزاری گردهماییهای کشوری به دلیل شرایط خاص پس از جنگ ۱۲ روزه، امسال با حمایت شخص وزیر، موفق به برگزاری این رویداد مهم شدیم. این تنها گردهمایی کشوری بود که ترتیب دادیم.
وی از طراحی برنامهای ویژه برای پایش نرخ گذر دانشآموزان عشایری از مقطع ابتدایی به متوسطه خبر داد و افزود: این برنامه به صورت مدرسهبهمدرسه هدفگذاری و اجرا شد. به همکاران تأکید کردیم که علاوه بر مسئله بازماندگی از تحصیل، حتماً نرخ گذر را به طور ویژه پیگیری کنند. برای مناطقی که دانشآموزان به دلیل نبود سرویس و امکانات با مشکل مواجه بودند، همکاران ما به صورت موردی ورود کردند.
توسعه هنرستانهای عشایری
حکیمزاده یکی از اقدامات مؤثر در راستای عدالت آموزشی را توسعه هنرستانهای عشایری برشمرد و تصریح کرد: به جای اینکه دانشآموزان را به هنرستانهای خارج از منطقه اعزام کنیم، با افزایش تعداد هنرستانهای عشایری، بستر را برای دسترسی عادلانهتر فراهم ساختیم. تعداد هنرستانهای شبانهروزی عشایری به ۱۱۹ باب افزایش یافت و در زمینه مدارس شبانهروزی نیز رشد قابل توجهی داشتیم.
وی ادامه داد: برنامه اصلی ما در گام دوم، اولویتبندی تخصیص منابع و اعتبارات تملکی برای مدارس عشایری است. در سال جاری نسبت به سال گذشته، اعتبار بسیار مناسبی برای تجهیز منابع و امکانات مدارس عشایری که ماهیتی خاص دارند، تخصیص یافته است.
اختیاری بودن تکالیف نوروزی
معاون آموزش ابتدایی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه «عید، هنر و داستان» اشاره کرد و گفت: تأکید میکنم که تحمیل هرگونه تکلیف اجباری به مدارس برای تهیه مواردی از این دست، به دلیل تجربیات گذشته که منجر به ایجاد تنش بین خانوادهها و دانشآموزان میشد، قابل قبول نیست. معمولاً این تکالیف تا روز سیزدهم فروردین و با کمک خانوادهها تکمیل میشود.
وی در مقابل، دستاوردهای این طرح را فوقالعاده توصیف کرد و افزود: آثار دریافتی در محورهای داستان، قصه و نمایشنامه بسیار ارزشمند بوده است. اگرچه زمانبندی مشخصی برای ارائه جزئیات ندارم، اما به طور میانگین از ابتدای سال تحصیلی، تقریباً هر دو هفته یک بار جلساتی در این خصوص برگزار شده است. هفته گذشته نیز در خصوص ویژگیهای دستگاهها و فناوری مورد نیاز، جلسات اداری و اجرایی مبتنی بر تجارب گذشته برگزار کردیم.
حکیمزاده در پاسخ به پرسشی درباره آزمونهای بینالمللی تیمز و پرلز گفت: جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۹۹۵ در آزمون تیمز و از سال ۲۰۱۰ در آزمون پرلز شرکت کرده است. نمونه دانشآموزان انتخابشده برای این آزمونها حدود ۶۴۰۰ نفر است که براساس مبانی علمی انتخاب میشوند. از سال ۱۹۹۵ تاکنون، میانگین نمرات ما از میانگین جهانی که عدد ۵۰۰ است، پایینتر بوده است. این وضعیت هم در تیمز و هم در پرلز صدق میکند، هرچند روند نتایج نوسان داشته و در مقایسه با سالهای اولیه، بهبود عملکرد نسبی داشتهایم.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا این آزمونها بیانگر فاصله میان برنامه درسی و روشهای آموزشی ما با استانداردهای جهانی است، تصریح کرد: برخی بر این باورند که افت دانشآموزان لزوماً ناشی از کمکاری معلمان نیست، بلکه به دلیل مدل سوالات مبتنی بر درک مطلب و تفکر نقادانه در مقابل آموزشهای سنتی ماست. گروهی دیگر نیز معتقدند این آزمونها بازتابدهنده ضعف مهارتهای سواد پایه دانشآموزان هستند.
ضعف مهارتهای پایهای
حکیمزاده با اشاره به تجربه طولانی خود در حوزه آموزش ابتدایی گفت: بدون آنکه بخواهم قضاوتی قطعی داشته باشم، معتقدم همه ما به عنوان دستاندرکاران آموزش میدانیم که سطح مهارتهای سواد پایه دانشآموزان در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. بسیاری از دانشجویان ما در نوشتن یک متن ساده و بدون اشکال ویرایشی مشکل دارند و حتی ممکن است دچار غلطهای املایی باشند. این وضعیت برای کشوری که زادگاه حافظ، سعدی، فردوسی، مولانا، عطار و خیام است، اصلاً خوشایند نیست.
وی با بیان اینکه طولانیترین دوره تعطیلی آموزش حضوری را نسبت به سایر کشورها داشتیم، تأکید کرد: قطعاً آسیبهای این مسئله در کشور ما بیشتر است. به هیچ وجه قصد پاک کردن صورت مسئله را نداریم؛ وضعیت ما مطلوب نیست، اما با ادبیاتی مانند «آبروی نظام آموزشی» که برخی به کار میبرند، موافق نیستم.
معاون آموزش ابتدایی یکی از عوامل تأثیرگذار بر کاهش مهارتهای سواد را گسترش فضای مجازی و رسانهها دانست و افزود: غرق شدن بچهها در موبایل و فناوریهای دیجیتال بر مهارتهای سواد آنها اثر منفی گذاشته است. بسیاری از کشورهای دنیا نگران این موضوع هستند و برخی از کشورهای اتحادیه اروپا برای حضور دانشآموزان در شبکههای اجتماعی محدودیتهایی ایجاد کردهاند.
ضرورت تدوین استانداردهای ملی آموزش
حکیمزاده در پاسخ به پرسشی درباره آمار استاندارد از سطح سواد دانشآموزان، تصریح کرد: هنوز استانداردهای مشخصی برای سطح سواد در نظام آموزشی تعریف نشده است. اگر چنین استانداردهایی داشتیم، پیش از هر چیز باید سنجش ملی انجام میدادیم، اما در حال حاضر جزو کشورهایی هستیم که سنجش ملی نداریم. در دوره قبل مسئولیتم، اقداماتی را برای تدوین این استانداردها آغاز کردیم که متأسفانه به نتیجه نرسید. اکنون مجدداً با محوریت مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش، پیگیریهایی برای راهاندازی سنجشهای ملی در حال انجام است. این تکلیف در قانون برنامه هفتم توسعه نیز آمده و باید اجرایی شود.
وی افزود: فعلاً ارزیابیهای ما کلاسی است و براساس مقیاسی مشخص، پایش را انجام داده و درصد دانشآموزانی را که در هر درس در سطوح «خیلی خوب»، «خوب»، «نیازمند تلاش» و «قابل قبول» قرار دارند، اعلام میکنیم.
همکاری دستگاهها برای جذب بازماندگان
معاون آموزش ابتدایی در ادامه به پرسشی درباره همکاری دستگاههای اجرایی در زمینه بازماندگان از تحصیل پاسخ داد و گفت: همکاریهایی وجود داشته، اما اگر همه این همکاریها به صورت یکپارچه و منسجم دنبال میشد، نتایج بهتری میگرفتیم. در حال حاضر، آمار بازماندگان به نهادها و سازمانهای مختلف داده میشود، اما گاهی همان دستگاهها به ما مراجعه میکنند و میگویند شما بازماندگان خود را به مدرسه معرفی کنید.
وی با تأکید بر حضور گسترده آموزش و پرورش در تمام نقاط کشور، بیان کرد: نیروی انسانی داریم، اما بودجه کافی در اختیار نداریم. بودجههای مربوطه به نهادهای دیگر داده میشود و بعد آنها به ما مراجعه میکنند. باید یکپارچگی در این زمینه ایجاد شود. برنامهای را در کمیسیون دولت مطرح کردیم و مجدداً بر ضرورت تجمیع بودجهها و واگذاری مسئولیت به آموزش و پرورش تأکید کردیم.
نقش قوه قضاییه در کاهش بازماندگان
حکیمزاده با بیان اینکه وظیفه آموزش و پرورش ایجاد مدرسه و ثبتنام هر کودک است، اظهار کرد: میتوانیم برای هر کودک بازمانده، مدرسه و معلم اختصاص دهیم، اما در مواردی مانند کودکان کار یا فقر فرهنگی، آموزش و پرورش به تنهایی نمیتواند کاری انجام دهد. اینجا باید قوه قضاییه و سایر نهادها وارد عمل شوند.
وی به تجربه موفق در برخی استانها اشاره کرد و گفت: در آذربایجان غربی، دادستانی جریمه یا حبس را برای مواردی که خانوادهها مانع تحصیل کودکان میشوند، جایگزین فعالیت در حوزه آموزش کرد. این رویکرد در برخی استانهای دیگر نیز در حال اجراست، اما همچنان بار اصلی بر دوش آموزش و پرورش است.
توانمندی معلمان در تولید محتوا
معاون آموزش ابتدایی با رد این انگاره که معلمان توانایی تولید محتوای آموزشی را ندارند، گفت: وقتی دیوار انحصار را شکستیم، مشاهده کردیم که محتواهای تولیدشده توسط معلمان، اگر بهتر از نمونههای رسمی نبود، قطعاً کمتر از آنها نبود.
وی ارتقای مهارتهای فناوری معلمان در دوران کرونا را دومین تجربه مهم این دوره دانست و افزود: بسیاری از همکاران، این مهارتها را نه از طریق آموزشهای رسمی، بلکه با تجربهگردانی و یادگیری خودجوش فراگرفتند. اگر میخواستیم از طریق برنامهریزی مرسوم، معلمان را به این سطح از توانمندی برسانیم، شاید یک دهه زمان نیاز بود. این جوشش نشان داد که باید به نقش مدرسه و معلم بیش از پیش بها دهیم.
بازتعریف نقش مدرسه و برنامه درسی
حکیمزاده با تأکید بر بازتعریف نقش مدرسه، تصریح کرد: مدرسه و بهطور خاص معلم، نباید صرفاً مجری کارهایی باشند که ارتباطی با بستر و شرایط آنها ندارد. بسیاری از همکاران ما در استانها از این موضوع گلهمند هستند. نقدهایی به روشهای اجرا داشتیم و پیشنهادهای جایگزین ارائه دادیم، اما متأسفانه مسئول پیگیری پاسخگو نیست.
وی در بخش پایانی سخنان خود به اهمیت برنامه درسی اشاره کرد و گفت: برنامه درسی، بستر اصلی همه تصمیماتی است که برای دانشآموز و فرآیند یادگیری اتخاذ میشود. برنامه درسی باید پاسخگوی سه محور اساسی باشد: نیازهای جامعه، رشد فردی دانشآموز، و معرفت بشری. نقطه توازن و تعادل میان این سه مؤلفه، کیفیت یک برنامه درسی را تعیین میکند.
معاون آموزش ابتدایی بیان کرد: تحول بنیادی در آموزش، نیازمند تحول در برنامه درسی است. بسیاری از مسائل مهم مانند آموزش مهارتهای زندگی، رعایت حریم دیگران، احترام متقابل، و توانایی ابراز وجود بدون پرخاشگری، در برنامه درسی ما جایگاه مناسبی ندارند. بسیاری از آموزشهای ضروری و کتابهای درسی ما نیازمند بازنگری اساسی هستند. امیدوارم با برنامهریزی دقیقتر، بتوانیم به سمت برنامه درسی متوازن و پاسخگو حرکت کنیم.