به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ «صلحکن دیجیتال»؛ عبارتی است که این روزها برای توصیف نقش گوشی و تبلت در زندگی کودکان به کار میرود . والدینی که خسته از کار روزانه، برای آرام کردن کودک گریان یا سرگرم کردن او در هنگام انجام کارهای خانه، به سراغ دستگاههای هوشمند میروند. اما این «صلح» ظاهری، چه بهایی برای مغز در حال رشد کودک دارد؟ بیش از ۷۰ درصد از نوزادان و کودکان زیر دو سال در معرض صفحههای نمایش قرار دارند و یکدهم آنان بهطور منظم با گوشی یا تبلت به خواب میروند . این آمار هشداردهنده، در حالی منتشر میشود که توصیههای رسمی در کشورهای مختلف، از جمله انگلستان، استرالیا و آمریکا، بر «صفر دقیقه» تماشای صفحه برای کودکان زیر دو سال تأکید دارند .
را زیر دو سال، دوران طلایی و حساس رشد است؟
نخستین ۱۰۰۱ روز زندگی، از زمان بارداری تا دو سالگی، حساسترین دوره برای رشد مغز کودک محسوب میشود. در این دوران، مغز نوزاد در هر ثانیه یک میلیون ارتباط عصبی جدید ایجاد میکند . این ارتباطات، بر اساس تجربیات و تعاملات کودک با دنیای اطرافش شکل میگیرند.
کودکان زیر دو سال، از طریق تعاملات رو در رو، بازیهای فیزیکی و ارتباط با والدین یاد میگیرند . آنان با نگاه کردن به چهرهها، شنیدن صداها، لمس اشیاء و پاسخگفتن به محیط اطراف، مغز خود را پرورش میدهند. تماشای صفحههای نمایش، این فرایند طبیعی را مختل میکند. به گفته متخصصان مغز و اعصاب کودکان، تحریک بیش از حد قشر بینایی مغز توسط صفحههای نمایش، میتواند به قیمت تضعیف قشر شنوایی که برای توسعه مهارتهای اجتماعی و زبانی حیاتی است، تمام شود .
تهدیدها؛ از تأخیر زبانی تا اختلال خواب
پژوهشهای متعدد، ارتباط مستقیمی بین تماشای صفحه در کودکان زیر دو سال و پیامدهای منفی زیر یافتهاند:
-
تأخیر در رشد زبان: هرچه زمان تماشای صفحه بیشتر باشد، کودک زمان کمتری برای شنیدن و تعامل با زبان انسانی دارد. مطالعهای نشان داده که یک کودک سه ساله که روزانه سه ساعت صفحه تماشا میکند، ممکن است روزانه بیش از ۱۱۰۰ کلمه کمتر از همسالان خود بشنود .
-
اختلالات خواب: نور آبی ساطعشده از صفحهها، ترشح ملاتونین (هورمون خواب) را مختل میکند و به خوابرفتن و کیفیت خواب کودک آسیب میزند .
-
مشکلات رفتاری و توجه: تماشای محتوای سریع و تحریککننده، میتواند بر توانایی کودک در تمرکز و کنترل تکانههای خود تأثیر منفی بگذارد و رفتارهای چالشبرانگیزی ایجاد کند .
-
افزایش خطر چاقی و نزدیکبینی: نشستن طولانیمدت و کمتحرکی ناشی از تماشای صفحه، و همچنین خیرهشدن به اشیاء نزدیک، از عوامل خطر برای این مشکلات هستند .
خط قرمز پزشکان و توصیههای رسمی
اتفاق نظر متخصصان و مراجع معتبر پزشکی، روشن و قاطع است: «تا دو سالگی، تماشای صفحههای نمایش (به جز تماسهای تصویری با خانواده) توصیه نمیشود» . برای کودکان دو تا پنج سال، این زمان به حداکثر یک ساعت در روز محدود میشود .
توصیههای کلیدی شامل موارد زیر است:
-
همتماشایی: اگر کودک در معرض صفحه قرار میگیرد، والدین باید همراه او تماشا کنند و درباره محتوا با او گفتوگو کنند. این کار تأثیر منفی را کاهش داده و حتی میتواند به رشد زبانی کمک کند .
-
انتخاب محتوای مناسب: محتوای نمایش دادهشده باید کند، قابلپیشبینی و دارای زبان ساده و داستان مشخص باشد. ویدئوهای سریع شبکههای اجتماعی و محتوای تبلیغاتی، مضرترین گزینهها هستند .
-
فضاهای عاری از صفحه: میز غذا و یک ساعت قبل از خواب، زمانهایی هستند که نباید صفحههای نمایش در آنها حضور داشته باشند .
-
الگو بودن والدین: کودکان رفتار والدین را تقلید میکنند. اگر والدین خود زمان زیادی با گوشی سپری کنند، کودک نیز این الگو را میآموزد .
چرا والدین به صفحهها پناه میبرند؟
پژوهشها نشان میدهد که بسیاری از والدین از گوشی و تبلت به عنوان «مهارتی برای بقا» استفاده میکنند تا بتوانند از عهده کارهای روزمره و خستگی خود برآیند . این واقعیت، نیاز به حمایت بیشتر از خانوادهها را نشان میدهد. به جای سرزنش والدین، باید به آنان جایگزینهای عملی و خدمات حمایتی ارائه داد. بیش از ۸۵ درصد از والدین شرکتکننده در یک مطالعه، هیچ توصیهای درباره مدیریت تماشای صفحه از سوی سیستمهای بهداشتی دریافت نکرده بودند .
تماشای گوشی و تبلت در کودکان زیر دو سال، تهدیدی جدی برای رشد شناختی، زبانی و اجتماعی آنان است. آنچه در این دوران شکل میگیرد، پایههای شخصیت و تواناییهای کودک برای تمام عمر خواهد بود. تعامل چهرهبهچهره، بازی، کتاب خواندن و ارتباط زنده با والدین، بهترین و بیجایگزینترین روش برای رشد مغز در این دوره حساس است. تأخیر در مواجهه با فناوری، نه تنها کودک را عقب نمیاندازد، بلکه به او فرصت میدهد تا مهارتهای بنیادین خود را بهدرستی پرورش دهد و بعدها با آگاهی و توانایی بیشتری با دنیای دیجیتال مواجه شود.