به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی، قیمت بنزین فقط یک عدد در تابلوهای جایگاه‌های سوخت نیست؛ این عدد معادله‌ای است که هر ماه با آن سروکار دارند: «با این پول، چند روز می‌توانم بنزین بزنم؟ چقدر از بودجه خانواده را باید صرف رفت‌وآمد کنم؟ و آخر ماه برای خوراک و پوشاک چه می‌ماند؟» حالا نگرانی‌ها درباره افزایش دوباره قیمت بنزین، این پرسش‌ها را داغ‌تر از همیشه کرده است.

فقر بیشتر، سفره کوچک‌تر؛ آنچه پژوهش‌ها نشان می‌دهد

مطالعات دقیق نشان می‌دهد که افزایش قیمت بنزین، هرچند در نگاه اول یک تصمیم اقتصادی به نظر می‌رسد، در عمل به معنای افزایش فقر در جامعه است. پژوهشی از بانک جهانی که تأثیر افزایش قیمت بنزین در ایران را بررسی کرده، به این نتیجه رسیده است که افزایش قیمت بنزین، فقر را حدود ۲.۹ درصد افزایش می‌دهد. به عبارت دیگر، از هر ۱۰۰ خانواده، حدود ۳ خانواده به دلیل این تصمیم به زیر خط فقر سقوط می‌کنند.

جالب اینجاست که برخلاف تصور رایج، این افزایش قیمت بیشتر از همه به خانواده‌های کم‌درآمد آسیب می‌زند. پژوهش بانک جهانی نشان می‌دهد که اگرچه یارانه بنزین در ظاهر به نفع همه پرداخت می‌شود، اما اثرات غیرمستقیم افزایش قیمت مانند گران‌شدن حمل‌ونقل و کالاها، فشار بیشتری به اقشار ضعیف جامعه وارد می‌کند. این خانواده‌ها که درآمد کمتری دارند، توانایی تحمل هزینه‌های اضافی را نیز کمتر دارند.

از تورم تا تغییر سبک زندگی؛ زنجیره‌ای از آسیب‌ها

افزایش قیمت بنزین مانند یک سنگ در برکه است؛ موج‌های آن به تمام ابعاد زندگی مردم می‌رسد:

۱. تورم در کالاهای اساسی: تحقیقات نشان داده است که افزایش قیمت بنزین، هرچند ممکن است اثر بلندمدت چندانی بر تورم کلی نداشته باشد، اما در کوتاه‌مدت باعث افزایش قیمت بسیاری از کالاها می‌شود. دلیل آن ساده است: حمل‌ونقل کالاها گران‌تر می‌شود و این هزینه به قیمت نهایی محصولات اضافه می‌شود. هرچند که اثر بلندمدت کاهش می‌یابد، اما در کوتاه‌مدت مردم هزینه‌های سنگینی را متحمل می‌شوند.

۲. کاهش قدرت خرید: گزارش‌های میدانی از ایران نشان می‌دهد که هزینه‌های زندگی به شدت افزایش یافته است. مردم محلی می‌گویند قدرت خریدشان به یک‌سوم سطح قبلی کاهش یافته و هزینه‌های اولیه مانند مرغ، برنج و روغن تا چند برابر گران‌تر شده است. یک شهروند تهرانی در گفت‌وگو با خبرنگاران گفته است: «قبلاً هفته‌ای یک بار به خانه خواهرم سر می‌زدم، حالا شاید سالی یک بار. دیگر نمی‌توانی برای مهمان‌ها مرغ بپزی...»

۳. تغییر در روابط خانوادگی و فرهنگی: این فشار اقتصادی تنها به معیشت محدود نمی‌شود؛ فرهنگ و سبک زندگی مردم را نیز تغییر می‌دهد. وقتی هزینه مهمانی‌های ساده و دورهمی‌های خانوادگی از توان خارج می‌شود، پیوندهای اجتماعی سست می‌شود و انزوا و تنهایی جای آن را می‌گیرد. این یکی از تلخ‌ترین پیامدهای افزایش قیمت سوخت است که کمتر به آن پرداخته می‌شود.

چه کسانی بیشتر آسیب می‌بینند؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در برابر افزایش قیمت بنزین عبارتند از:

• خانواده‌های کم‌درآمد: این گروه‌ها نسبت درآمدی بیشتری را صرف هزینه‌های حمل‌ونقل و کالاهای اساسی می‌کنند، بنابراین هرگونه افزایش قیمت، سهم بیشتری از بودجه آن‌ها را می‌گیرد.

• ساکنان مناطق محروم و دورافتاده: کسانی که به حمل‌ونقل عمومی دسترسی ندارند و ناگزیر از استفاده از خودروی شخصی هستند، بیشترین فشار را تحمل می‌کنند.

• خانواده‌های دارای خودروهای پرمصرف: خودروهای داخلی با مصرف سوخت بالا، در شرایط افزایش قیمت، هزینه‌های ماهانه خانواده را به شدت افزایش می‌دهند.

• اقشار با درآمد ثابت: کارمندان، بازنشستگان و کارگرانی که درآمدشان همگام با تورم افزایش نمی‌یابد، توانایی جبران هزینه‌های جدید را ندارند.

تجربه ۲۰۱۹؛ زخمی که هنوز التیام نیافته

افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸، خاطره‌ای تلخ در ذهن مردم ایران بر جای گذاشت. در آن سال، قیمت بنزین سهمیه‌ای از ۱۰۰۰ تومان به ۱۵۰۰ تومان و قیمت آزاد به ۳۰۰۰ تومان افزایش یافت. این تصمیم که بدون مقدمه‌چینی کافی و با کمترین توجه به شرایط معیشتی مردم گرفته شد، به اعتراضات گسترده‌ای انجامید که در برخی منابع از آن به عنوان بزرگ‌ترین جنبش اعتراضی پس از انقلاب یاد شده است.

اکنون، با توجه به اینکه قیمت‌های فعلی در بهترین حالت، با ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان باقی مانده و در شرایط تورمی شدید، ارزش واقعی آن به شدت کاهش یافته، هرگونه تصمیم جدید در این حوزه می‌تواند زخم‌های کهنه را دوباره باز کند. یکی از دلایل اصلی تأخیر در تصمیم‌گیری‌های جدید، دقیقاً همین ترس از تکرار تجربه تلخ ۱۳۹۸ است.

زندگی روزمره؛ روایتی از دغدغه‌های واقعی

فراتر از آمار و ارقام، آنچه اهمیت دارد، تأثیر این تصمیم بر زندگی روزمره مردم است. شواهد میدانی از اقتصاد ایران نشان می‌دهد که فشار اقتصادی چنان سنگین شده که بسیاری از خانواده‌ها مجبور شده‌اند:

• وعده‌های غذایی را حذف یا کاهش دهند: حذف گوشت و مرغ از سبد غذایی و روی‌آوردن به ارزان‌ترین گزینه‌ها.

• سفرهای غیرضروری را کنار بگذارند: از دیدار اقوام و دوستان گرفته تا سفرهای تفریحی.

• کیفیت مصرف را کاهش دهند: انتخاب محصولات ارزان‌تر و با کیفیت پایین‌تر.

• از پس‌انداز خود استفاده کنند: برای تأمین هزینه‌های جاری، مجبور به خرج کردن سرمایه‌های اندک خود می‌شوند.

افزایش قیمت بنزین، این فشارها را تشدید خواهد کرد و دامنه آن به تمام جنبه‌های زندگی کشیده می‌شود.

جمع‌بندی؛ هزینه‌ای که مردم پرداخت می‌کنند

افزایش قیمت بنزین در ایران، هرچند ممکن است با انگیزه‌های اقتصادی مانند کاهش مصرف، مقابله با قاچاق و کاهش فشار بر بودجه دولت توجیه شود، اما حقیقت تلخ این است که بار اصلی این تصمیم بر دوش مردم، به ویژه اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر، خواهد افتاد.

از افزایش فقر و تورم گرفته تا کاهش قدرت خرید، تغییر سبک زندگی، و سست شدن پیوندهای اجتماعی، تمام این پیامدها در نهایت به سفره و زندگی مردم برمی‌گردد. فراموش نکنیم که پشت هر آمار، یک خانواده ایرانی با دغدغه‌های روزمره خود نشسته است؛ خانواده‌ای که شاید ناچار باشد برای تأمین هزینه‌های جدید، از خیلی چیزهای ساده و ضروری زندگی‌اش بگذرد.

در شرایطی که مردم با تورم ۴۰ درصدی و کاهش شدید ارزش پول ملی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، هر افزایش قیمت جدید، چه بنزین باشد و چه کالاهای دیگر، می‌تواند آخرین نی باشد که کمر بسیاری از خانواده‌ها را می‌شکند. بنابراین، هرگونه تصمیم‌گیری در این حوزه نیازمند در نظر گرفتن دقیق شرایط معیشتی مردم و طراحی بسته‌های حمایتی مؤثر است تا فشار بر زندگی روزمره آن‌ها تا حد ممکن کاهش یابد.