به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ فرزندآوری در دوران دانشجویی تغییراتی در زندگی فرد ایجاد میکند و مادران دانشجو ناگزیر هستند تعادلی میان مسئولیتهای مختلف خود ایجاد کنند. مدیریت درس خواندن، انجام پروژهها، تعامل با اساتید و همدانشگاهیها و همچنین مدیریت حضور در دانشگاه از جمله مواردی هستند که با چالشهایی همراه میشوند. یکی از مهمترین اتفاقاتی که فرزندآوری به همراه دارد، محدود شدن زمان مستقل مادر است؛ زمانی که بتواند برای خودش داشته باشد و آن را صرف حضور در دانشگاه، مطالعه و انجام پروژههای درسی کند.
با این حال، یک روانشناس حوزه زنان با اشاره به اهمیت مدیریت زمان تأکید میکند که لزوماً زمان مادر کم نمیشود، بلکه زمان نیازمند مدیریت بهتر است. مدیریت زمان متفاوت میشود، اما با کسب مهارتها و ایجاد تغییراتی در سبک زندگی، امکان مدیریت این شرایط وجود دارد.
حمایت اجتماعی؛ عامل کلیدی کاهش فشار
یکی از مؤلفههایی که تحقیقات بسیاری در حوزه سلامت درباره آن انجام شده، موضوع «حمایت اجتماعی» است. حمایت اجتماعی به مجموعه امکانات، بسترها و روابطی گفته میشود که در سطح جامعه و روابط اجتماعی وجود دارند و باعث میشوند زندگی یک فرد یا خانواده با سهولت بیشتری پیش برود و در شرایط دشوار و بحرانها بتوانند از این حمایتها بهرهمند شوند. وقتی مؤلفههای حمایت اجتماعی مادران دانشجو غنیتر و پربارتر باشد، مدیریت زمان آنها برای رسیدگی به اموری که منجر به رشد فردیشان میشود نیز آسانتر خواهد شد.
استیگمای مادری در محیط دانشگاهی؛ انگ اجتماعی که باید از بین برود
یکی دیگر از مسائل مهم در این زمینه، «استیگما» یا انگ اجتماعی است. در بسیاری از دانشگاهها و محیطهای درسی و آکادمیک، بهویژه در برخی گروهها، این مسئله کموبیش دیده میشود. این نگاه در برخی رشتهها مانند علوم پزشکی یا رشتههای فنی و مهندسی بیشتر و در برخی رشتهها مانند علوم انسانی کمتر مشاهده میشود. نگاه به دانشجوی زنی که به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی مادر است و فرزند کوچک دارد، گاهی با نوعی کوچکانگاری و برچسبزنی همراه میشود. برخی افراد تصور میکنند چنین فردی زمان کافی برای فعالیت علمی، تخصصی و حرفهای ندارد. این استیگما میتواند بسیار آزاردهنده باشد.
در برخی محیطهای دانشگاهی این نگاه بهصورت مستقیم بیان میشود و در برخی موارد نیز در قالب پیامهای غیرمستقیم و نوع تعاملات خود را نشان میدهد. گاهی تعامل اساتید با این دانشجویان کمتر میشود یا مسئولیتها و فرصتهای کمتری به آنها سپرده میشود. حتی ممکن است پروژههای آنان با پیشفرض غیرعلمی بودن مورد قضاوت قرار گیرد. این مسئله نیازمند اصلاح باورها و تغییر نوع نگاه و تعامل در میان اساتید و فضای تحصیلات تکمیلی است.
گروههای حمایتی؛ پناهگاهی برای مادران دانشجو
در رابطه با تربیت فرزند، مادرانی که بتوانند به خوبی از منابع اجتماعی خود استفاده کنند، شرایط مطلوبتری خواهند داشت. این منابع میتوانند شامل حمایت اقوام، دوستان و سایر شبکههای اجتماعی باشند. همچنین شکلگیری گروههای مادرانه، انجمنهای حمایتی و حضور در جمعهایی که افراد نقشها و دغدغههای مشترکی دارند، میتواند بسیار کمککننده باشد. در این فضاها درک متقابل و تعامل مشترک میان افراد شکل میگیرد.
زمانی که منابع اجتماعی فرد غنی باشد و بتواند رسیدگی به امور دانشگاهی را مدیریت و تنظیم کند، این امکان فراهم میشود که زمانی را که در کنار فرزند خود سپری میکند، با کیفیت بیشتری همراه سازد. از سوی دیگر، بسیاری از فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی نیز قابلیت انجام به صورت دورکاری را دارند و در نتیجه آسیبی به فرزند وارد نمیشود یا این آسیب به حداقل میرسد.
تربیت با کیفیت، نه صرفاً کمیت حضور
فرزند نیز از مزایای رشد و تحصیلات مادر بهرهمند خواهد شد. البته این به معنای آن نیست که مادرانی که تحصیلات آکادمیک ندارند رشد نکردهاند. هر زن و مادری ممکن است مسیر رشد خود را به شکلی متفاوت تعریف کند؛ یکی در یادگیری یک فن و مهارت، دیگری در مطالعات شخصی و فردی و فردی دیگر در مسیر تحصیلات دانشگاهی.
هر مادری مسیر رشد خود را انتخاب میکند و مادری که دانشگاه را مسیر رشد خود میداند، دستاوردهای حاصل از این آموزش و رشد علمی را به فرزند خود نیز منتقل خواهد کرد. این مسئله میتواند کیفیت تربیت فرزند را افزایش دهد. بنابراین در تربیت فرزند، صرفاً کمیت حضور فیزیکی مادر ملاک نیست. البته کمیت حضور بیاهمیت نیست، اما با مدیریت صحیح زمان و استفاده از ظرفیتهایی مانند دورکاری میتوان زمانهای دوری از فرزند را به حداقل رساند و در مقابل، زمانی که مادر در کنار فرزند حضور دارد، با تعامل مثبت و باکیفیت همراه باشد تا فرآیند تربیت به بهترین شکل ممکن انجام شود.
زیرساختهای حمایتی؛ ضرورتی که باید جدی گرفته شود
در زمینه حمایتهای اجتماعی، ایجاد زیرساختهای مناسب اهمیت زیادی دارد. ایجاد محلهای نگهداری کودک، کتابخانههای همراه کودک، فضاهای ویژه مادر و کودک در دانشگاهها، استفاده از پرستار کودک و راهاندازی مهدکودکهای دانشگاهی از جمله اقداماتی است که میتواند به مادران دانشجو کمک کند.
بر اساس قانون جوانی جمعیت، بسیاری از این امکانات در برخی دانشگاهها فراهم شده است، اما همچنان در تعدادی از دانشگاهها با کمبود این خدمات مواجه هستیم. افزایش کیفیت مهدکودکها و مراکز نگهداری کودک میتواند در ایجاد آرامش خاطر برای مادران دانشجو بسیار مؤثر باشد.
جمعبندی
مادران دانشجو با چالشهای متعددی در مسیر تعادل میان مسئولیتهای تحصیلی و مادری مواجه هستند، اما با مدیریت صحیح زمان، بهرهمندی از حمایتهای اجتماعی و استفاده از زیرساختهای مناسب، این مسیر قابل عبور است. از سوی دیگر، ضرورت دارد که نهادهای دانشگاهی و اساتید نیز با اصلاح نگاه خود نسبت به مادران دانشجو، فضایی عادلانه و حمایتگر را برای آنها فراهم کنند. قانون جوانی جمعیت نیز بستر مناسبی برای ایجاد این حمایتهاست، اما نیازمند اجرای جدیتر و نظارت بر عملکرد دانشگاهها در این زمینه است. امید است که با همکاری دستگاههای مسئول، شرایطی فراهم شود تا زنان بتوانند در کنار مادری، نقشهای اجتماعی دیگری همچون دانشجو بودن یا اشتغال را نیز با آسودگی بیشتری به انجام برسانند و در عین حال مادری باکیفیت و مؤثری را تجربه کنند.