به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ امروز، روز فناوری اطلاعات، فرصتی است برای بازخوانی دیدگاههای قائد شهید امت درباره یکی از مهمترین عرصههای علمی و تکنولوژیک عصر حاضر: هوش مصنوعی. ایشان در سالهای پایانی حیات خود، بارها بر ضرورت توجه جدی به این فناوری تأکید کردند و آن را نه یک انتخاب، که یک الزام راهبردی برای آینده ایران اسلامی دانستند. در منظومه فکری ایشان، هوش مصنوعی نه صرفاً یک ابزار مدرن، بلکه عرصهای برای رقابت تمدنی و تعیینکننده جایگاه ایران در نظم جدید جهانی محسوب میشود.
هشدار درباره شتاب هوش مصنوعی و لزوم تسلط بر لایههای زیرساختی
قائد شهید امت با شتاب حیرتآور پیشرفت هوش مصنوعی در جهان، نسبت به غفلت از این فناوری هشدار میدادند. ایشان در دیدار اعضای هیئت دولت چهاردهم در شهریورماه ۱۴۰۳ فرمودند: «امروز هوش مصنوعی با یک شتاب حیرتدهندهای [دارد پیش میرود]؛ یعنی انسان متحیّر میشود از شتابی که این فنّاوری عجیب در دنیا پیدا کرده و دارد پیش میرود».
نکته کلیدی در بیانات ایشان، تفکیک میان «بهرهبردار بودن» و «تسلط بر فناوری» بود. ایشان تأکید داشتند که صرف استفاده از محصولات هوش مصنوعی، امتیازی محسوب نمیشود: «در مسئلهی هوش مصنوعی، بهرهبردار بودن امتیاز نیست؛ این فنّاوری لایههای عمیقی دارد که باید بر آن لایهها مسلّط شد». این نگاه، ناظر بر ضرورت دستیابی به فناوریهای زیرساختی و هستهای هوش مصنوعی بود، نه صرفاً استفاده از کاربردهای سطحی آن.
هشدار درباره «آژانس هوش مصنوعی»؛ تکرار تجربه هستهای
یکی از هشدارهای راهبردی و تأملبرانگیز ایشان، پیشبینی ایجاد نهادهای بینالمللی نظارتی برای هوش مصنوعی بود. ایشان در شهریورماه ۱۴۰۳ فرمودند: «اگر شما نتوانید لایههای عمیق و متنوّع این فنّاوری هوش مصنوعی را تأمین کنید، فردا اینها یک ایستگاهی مثل آژانس اتمی درست میکنند برای هوش مصنوعی... که اگر چنانچه به آن ایستگاه رسیدید، باید اجازه بگیرید که در فلان بخش از هوش مصنوعی استفاده کنید، در فلان بخشِ دیگر حق ندارید استفاده کنید!».
این تشبیه، نشاندهنده درک عمیق ایشان از سیاستهای قدرتهای جهانی و تلاش آنان برای کنترل و محدودسازی دسترسی کشورها به فناوریهای پیشرفته بود. ایشان با اشاره به تجربه جمهوری اسلامی در حوزه انرژی هستهای، نسبت به تکرار آن در عرصه هوش مصنوعی هشدار میدادند و بر لزوم خودکفایی در این حوزه تأکید میورزیدند.
چشمانداز؛ رسیدن به جمع ده کشور برتر جهان
قائد شهید امت در دیدار با نخبگان و استعدادهای برتر علمی در آبانماه ۱۴۰۰، هدفگذاری مشخصی را برای جایگاه ایران در حوزه هوش مصنوعی ترسیم کردند: «یکی از مسائلی که مورد تکیه و توجّه و تعمیق واقع میشود، مسئلهی هوش مصنوعی باشد که در ادارهی آیندهی دنیا نقش خواهد داشت... باید کاری کنیم که ما در دنیا حدّاقل در [بین] ده کشور اوّل در مورد هوش مصنوعی قرار بگیریم که امروز نیستیم».
ایشان با اشاره به جایگاه کشورهای آسیایی در این رتبهبندی، بر ضرورت تلاش مضاعف برای جبران عقبماندگی تأکید داشتند و این هدف را نه یک پیشنهاد، بلکه یک ضرورت دانستند.
هوش مصنوعی در بستر تحولات تاریخی و تمدنی
در نگاه قائد شهید امت، هوش مصنوعی بخشی از تحولات بنیادین عصر جدید محسوب میشد که اقتضائات خاص خود را دارد. ایشان با اشاره به تداوم «جنگ جبهه حسینی و جبهه یزیدی» فرمودند: «جنگ اَشکال مختلفی دارد: در دوران شمشیر و نیزه یک جور است، در دوران اتم و هوش مصنوعی و امثال اینها یک جور دیگر است، ولی هست».
این نگاه، هوش مصنوعی را در چارچوب یک نبرد تمدنی و هویتی جای میداد و بر لزوم تطبیق ابزارهای مبارزه با مقتضیات زمانه تأکید میکرد. ایشان همچنین بر ضرورت «برخورد فعال و اثرگذار» با پدیده هوش مصنوعی تأکید داشتند و نسبت به برخورد منفعلانه و غفلت از تحولات علمی جهان هشدار میدادند.
نخبگان، سازمان ملی و مسیر پیشرفت
در منظومه فکری ایشان، نخبگان علمی نقشی محوری در پیشرفت کشور در حوزه هوش مصنوعی دارند. ایشان با اشاره به تشکیل «سازمان ملی هوش مصنوعی» در دولت سیزدهم، از تداوم این مسیر حمایت کردند و نسبت به نیمهکاره ماندن آن هشدار دادند: «این کار خوبی بود که خب حالا دیگر نصفهکاره مانده. اگر چنانچه همان سازمان زیر نظر خود آقای رئیسجمهور ادامهی کار بدهد، امید فراوانی وجود دارد که انشاءالله این کار... پیش برود».
ایشان همچنین بر نقش معاونت علمی رئیسجمهور و دانشگاهها در تربیت نیروی انسانی متخصص و ورود نخبگان به این عرصه تأکید داشتند و آن را یکی از «کارهای مهم» دانستند.
کاربردهای عملی؛ از تنقیح قوانین تا انتشار پیام
قائد شهید امت در کنار نگاه راهبردی، به کاربردهای عملی هوش مصنوعی نیز اشاره داشتند. ایشان در یکی از دیدارها، از بهکارگیری هوش مصنوعی برای «تنقیح قوانین و رفع تعارضات» استقبال کردند. همچنین هوش مصنوعی را به عنوان «ابزاری جدید برای انتشار پیام» در کنار تلویزیون، ماهواره و اینترنت معرفی کردند که در عصر جدید باید از آن برای ترویج پیام اسلام و انقلاب بهره گرفت.
جمعبندی؛ میراثی راهبردی برای نسل آینده
منظومه فکری قائد شهید امت درباره هوش مصنوعی، ترکیبی از هشدار راهبردی، چشماندازی روشن و برنامهای عملیاتی است. ایشان با درک عمیق از تحولات جهان، هوش مصنوعی را نه یک فناوری لوکس، بلکه عرصهای برای تعیین سرنوشت ملی و تمدنی معرفی کردند. تأکید بر تسلط بر لایههای زیرساختی، هشدار درباره نظارتهای بینالمللی، هدفگذاری برای جایگاه ده کشور برتر جهان، و حمایت از تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی، همه نشان از نگاه جامع و آیندهنگر ایشان دارد.
امروز، در روز فناوری اطلاعات، این میراث فکری، راهنمایی روشن برای مسئولان، نخبگان و همه دستاندرکاران عرصه علم و فناوری کشور است تا با عزمی راسخ، مسیر ترسیمشده توسط قائد شهید امت را ادامه دهند و ایران را به جایگاه شایسته خود در جهان هوش مصنوعی برسانند